“Không minh bạch, Nhà nước không biết thất thoát bao nhiêu…”

- TN KS là tài sản, là vốn dự trữ của quốc gia, việc khai thác sử dụng nguồn dự trữ này là chi tiêu vào vốn. Trên quan điểm này thì TN KS chỉ được khai thác sử dụng khi cần thiết. Trên thực tế việc khai thác KS trong thời gian qua chưa công khai minh bạch nên hàng năm Nhà nước cũng không thể quản được đã có bao nhiêu TN KS được khai thác. Việc quản lý họat động khai thác trong thời gian qua vẫn theo cơ chế “xin – cho”. Là tài sản quốc gia mà quản lý theo cơ chế xin – cho thì làm sao minh bạch được? Các quy hoạch khai thác quản lý còn nhiều chồng chéo giữa các ngành nhưng mỗi ngành vì lợi ích riêng nên không công khai. Vì thế quy hoạch  không đồng bộ, thiếu thống nhất, thiếu thực tiễn, luôn phải thay đổi, vừa mất vai trò định hướng lại gây nên tình trạng mất cân đối giữa khai thác, chế biến và sử dụng. Kết quả nghiên cứu của CODE cho thấy ở nhiều tỉnh, Sở Công thương không biết được Sở TN&MT đã cấp bao nhiêu giấy phép thăm dò KS cho DN (!?)

Ông Phạm Quang Tú - Phó Viện trưởng Viện Tư vấn phát triển

Liệu có trong nghiên cứu của mình, CODE có con số thất thu NS  nào về khai thác TN KS?

- Như tôi đã nói ở trên, ngành công nghiệp khai khoáng của chúng ta đang thiếu minh bạch. Vì vậy đẻ đưa ra con số cụ thể là rất khó, song tôi có thể khẳng định con số này là khá lớn. Đơn cử như thế này: Các nguồn thu từ hoạt động KS của nhà nước gồm; Tiền cho thuê đất, mặt nước; Lệ phí cấp phép hoạt động KS; Thu phạt xử lý vi phạm; Thuế TN; Thuế thu nhập DN… Bên cạnh đó có các khoản DN phải nộp là phí bảo vệ MT, quỹ phục hồi MT bị tổn hại… Nhưng thực tế, nhiều DN khai thác không có giấy phép trong thời gian dài nên không có căn cứ thu tiền sử dụng đất, thiếu hồ sơ thuế đất... gây thất thoát tiền thuê đất; DN không khai báo hết lượng khai thác, lượng xuất khẩu, hoặc khai thác trái phép không nộp thuế...gây thất thoát thuế TN; DN khai báo không đúng thực tế khai thác, và thu nhập DN nên thuế thu nhập DN cũng thất thu chưa kể  bên cạnh đó, việc sử dụng các khoản thu cũng bất cập.

Theo ông, khuyến nghị nên tham gia sáng kiến EITI có thành hiện thực?

- Hiện nay VCCI và CODE đã triển khai nghiên cứu nền tảng và khả năng thực thi sáng kiến EITI của VN. Tuy nhiên, chặng đường phía trước chắc còn dài. Tín hiệu ban đầu cho thấy khuyến nghị VN nên tham gia sáng kiến ETTI đang nhận được sự đồng tình cao từ các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế và một số nhà quản lý. Hy vọng với sự đồng thuận của Chính phủ và nỗ lực của các bên liên quan, việc gia nhập và thực thi  EITI là dấu mốc quan trọng của tiến trình minh bạch hóa trong hoạt động QLNN và sự phát triển kinh tế của VN. 

Xin cám ơn ông!

Linh Lan (Thực hiện)