Không chạy theo số lượng luật sư công, phải xuất phát từ nhu cầu thực tế

Hoàn thiện nền tảng, sẵn sàng đưa luật sư công vào thực tiễn

* PV: Nghị quyết số 24/2026/QH16 sẽ có hiệu lực từ ngày 01/10/2026. Xin Phó Cục trưởng cho biết công tác chuẩn bị triển khai thí điểm chế định luật sư công đến nay được thực hiện như thế nào và những nhiệm vụ trọng tâm nào cần hoàn tất trước thời điểm này?

Phó Cục trưởng Đặng Kim Hoa: Có thể nói đến thời điểm này, những điều kiện pháp lý cơ bản để triển khai thí điểm chế định luật sư công đã tương đối đồng bộ.

Ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 24/2026/QH16, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết, xác định cụ thể các nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan. Ngày 21/9/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 364/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Nghị quyết. Đồng thời, Bộ Tư pháp và các Bộ, ngành địa phương được lựa chọn thí điểm cũng đã ban hành Kế hoạch để triển khai Nghị quyết 24/2026/QH16. Như vậy, cơ sở pháp lý trực tiếp và các phương án tổ chức thực hiện chế định luật sư công đã được hình thành đầy đủ trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực.

Bộ Tư pháp cũng đã chủ động triển khai nhiều công việc chuẩn bị, từ xây dựng văn bản quy định chi tiết, tài liệu phổ biến, tập huấn đến rà soát nguồn nhân lực và nhu cầu sử dụng luật sư công. Qua kết quả rà soát bước đầu cho thấy, việc triển khai thí điểm chế định luật sư công có điều kiện thuận lợi. Nguồn nhân lực của các cơ quan thực hiện thí điểm tương đối dồi dào, trong đó có một nhóm cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, người lao động làm việc trong doanh nghiệp Nhà nước có thể đáp ứng ngay các điều kiện để trở thành luật sư công. Đồng thời, tại các cơ quan thực hiện thí điểm phát sinh nhiều vụ, việc có tính chất pháp lý thuộc phạm vi công việc của luật sư công, với lĩnh vực đa dạng và nhu cầu sử dụng thực tế khá lớn. Đây là cơ sở quan trọng để sớm hình thành, bố trí và sử dụng hiệu quả đội ngũ luật sư công ngay trong thời gian đầu triển khai thí điểm.

Điều quan trọng nhất hiện nay là chuyển từ giai đoạn chuẩn bị về thể chế sang tổ chức thực hiện trên thực tế. Các cơ quan thực hiện thí điểm cần khẩn trương rà soát, lựa chọn những người thực sự đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện, nhất là những trường hợp thuộc diện được miễn đào tạo, miễn tập sự để hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để trở thành luật sư công; đồng thời chuẩn bị việc gia nhập Đoàn Luật sư, cấp Thẻ luật sư để sớm hình thành đội ngũ luật sư công có thể thực hiện nhiệm vụ. Đối với nguồn nhân lực chưa đủ điều kiện, cần xây dựng kế hoạch đào tạo, tập sự ngay từ đầu giai đoạn thí điểm.

Song song với việc chuẩn bị con người, các cơ quan cần rà soát ngay các vụ, việc có tính chất pháp lý để xác định nhu cầu sử dụng luật sư công. Quan điểm của chúng tôi là không chạy theo số lượng luật sư công, mà phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, lĩnh vực chuyên môn và yêu cầu giải quyết công việc. Mục tiêu cuối cùng của thí điểm không phải là có bao nhiêu luật sư công mà luật sư công được sử dụng như thế nào và đóng góp ra sao vào việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước.

Nhìn chung, công tác chuẩn bị về cả thể chế, nhân sự và điều kiện thực thi cho việc triển khai thí điểm chế định luật sư công đến nay đã hoàn thành đúng tiến độ, sẵn sàng đưa Nghị quyết vào cuộc sống từ ngày 01/10/2026.

* PV: Nghị định số 364/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa những nội dung quan trọng nào để bảo đảm chế định luật sư công có thể được tổ chức và vận hành thống nhất tại các Bộ, địa phương tham gia thí điểm?

Phó Cục trưởng Đặng Kim Hoa: Có thể khẳng định, Nghị định số 364/2026/NĐ-CP được ban hành chính là văn bản quy định chi tiết, là cơ sở hoàn thiện toàn bộ quy trình tổ chức để chế định luật sư công đi vào thực tiễn một cách thông suốt, chuẩn hóa.

Một là, về tạo nguồn và hình thành đội ngũ: Nghị định đã quy định rất chặt chẽ quy trình trở thành luật sư công từ đào tạo nghề, tập sự hành nghề luật sư, kiểm tra hết tập sự hành nghề luật sư, cấp Chứng chỉ hành nghề đến việc gia nhập Đoàn Luật sư, cấp Thẻ luật sư và lập danh sách luật sư công. Nghị định đã thể chế hóa các trường hợp được miễn đào tạo, miễn hoặc giảm thời gian tập sự. Đây chính là quy định có tính quyết định, cho phép huy động ngay lực lượng cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan và chuyên gia pháp lý tại các doanh nghiệp Nhà nước có bản lĩnh và giàu kinh nghiệm để sớm hình thành đội ngũ luật sư công thực chiến ngay trong giai đoạn đầu thí điểm.

Hai là, về cơ chế vận hành và quản lý luật sư công: Nghị định đã cụ thể hóa rõ ràng ranh giới, trách nhiệm của cơ quan quản lý luật sư công, cơ quan trực tiếp sử dụng luật sư công và các cơ quan, tổ chức liên quan. Điều này giúp khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, bảo đảm luật sư công được bố trí, sử dụng phù hợp với yêu cầu của từng vụ, việc, đồng thời bảo đảm sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình triển khai thí điểm.

Ba là, về tính khả thi: Nghị định quy định cụ thể hệ thống cơ chế bảo đảm cho hoạt động của luật sư công, từ chế độ, chính sách đãi ngộ, bồi dưỡng chuyên môn sâu, đến kinh phí vận hành và các điều kiện làm việc cần thiết. Điều này giúp các luật sư công yên tâm công tác, giữ vững tính độc lập, khách quan và bản lĩnh nghề nghiệp khi thực hiện nhiệm vụ được giao.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng thiết lập quy trình nghiêm ngặt về quản lý, xử lý vi phạm, giải quyết tố cáo, qua đó siết chặt kỷ cương, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan sử dụng và Đoàn Luật sư tại các địa phương.

Có thể nói, nếu Nghị quyết số 24/2026/QH16 tạo lập khuôn khổ chính sách cho chế định luật sư công thì Nghị định số 364/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa thành cơ chế và quy trình tổ chức thực hiện, từ tạo nguồn, hình thành đội ngũ đến quản lý, sử dụng và bảo đảm điều kiện hoạt động. Đây là cơ sở quan trọng để các Bộ, địa phương triển khai thí điểm một cách thống nhất, đồng bộ và khả thi ngay từ ngày Nghị quyết có hiệu lực.

Định vị rõ vai trò, sử dụng luật sư công thực chất

* PV: Theo bà, luật sư công sẽ có vị trí và phạm vi nhiệm vụ như thế nào để không trùng lặp với công tác pháp chế và hoạt động của luật sư hành nghề?

Phó Cục trưởng Đặng Kim Hoa: Đây là vấn đề rất quan trọng, cần được định hình rõ ràng ngay từ khâu xây dựng thể chế cho đến quá trình tổ chức thực hiện.

Trước hết, cần khẳng định luật sư công không thay thế tổ chức pháp chế, cũng không thay thế luật sư hành nghề. Mỗi lực lượng đều sở hữu vị trí, chức năng và phương thức hoạt động riêng biệt.

Thứ nhất, phân định rõ ranh giới với công tác pháp chế: Nếu công tác pháp chế tập trung vào tham mưu quản lý nhà nước, xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, thì luật sư công tập trung xử lý các vụ việc pháp lý cụ thể bằng kỹ năng, tư cách và phương thức hành nghề chuyên nghiệp của luật sư. Phạm vi hoạt động của luật sư công bao gồm tư vấn chuyên sâu, đại diện tố tụng, giải quyết tranh chấp trong nước và quốc tế, tham gia xử lý các dự án kinh tế - xã hội trọng điểm hay tham gia xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài. Nghị quyết và Nghị định xác định rõ: phạm vi hoạt động của luật sư công không trùng lặp với phạm vi công việc của công tác pháp chế và tuyệt đối không bao gồm hoạt động trợ giúp pháp lý.

Thứ hai, phân định rõ phạm vi với luật sư hành nghề: Luật sư công chỉ hoạt động nội bộ trong khu vực nhà nước, hoàn toàn không cung cấp dịch vụ pháp lý cho cá nhân, tổ chức bên ngoài. Đối với các vụ việc đòi hỏi chuyên môn đặc thù hoặc khi nguồn lực nội bộ chưa đáp ứng được, cơ quan nhà nước vẫn hoàn toàn chủ động huy động, sử dụng dịch vụ của các tổ chức hành nghề luật sư.

Có thể nói, giá trị quan trọng của chế định này chính là hình thành một đội ngũ pháp lý chuyên nghiệp ngay trong khu vực nhà nước, giúp nhận diện, phòng ngừa và xử lý rủi ro pháp lý từ sớm, từ xa; đồng thời vẫn bảo đảm tính linh hoạt khi kết hợp với nguồn lực luật sư hành nghề bên ngoài.

* PV: Khi chế định luật sư công chính thức được triển khai từ ngày 01/10, theo bà, các Bộ, ngành và địa phương được lựa chọn thí điểm thực hiện cần quan tâm những vấn đề gì? Bộ Tư pháp sẽ hỗ trợ các Bộ, địa phương như thế nào?

Phó Cục trưởng Đặng Kim Hoa: Theo tôi, trước hết các cơ quan thực hiện thí điểm phải xác định đây không đơn thuần là việc hoàn thành thủ tục hành chính để "có tên" luật sư công trong cơ quan, tổ chức mình, mà điểm quan trọng là phải tổ chức sử dụng luật sư công một cách thực chất, hiệu quả và tạo ra giá trị thực.

Tôi cho rằng có 03 vấn đề cơ bản cần đặc biệt lưu ý:

Một là, phải lựa chọn “đúng và trúng” con người: Việc xây dựng đội ngũ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, năng lực chuyên môn và kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn thực tế. Tuyệt đối không chạy theo số lượng, không phong trào và không biến việc trở thành luật sư công thành cơ chế để hưởng thêm chế độ, chính sách. Nghị quyết đã đưa ra yêu cầu về kinh nghiệm pháp luật hoặc kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn, giải quyết vụ, việc pháp lý.

Hai là, gắn xây dựng đội ngũ với bài toán vụ việc cụ thể: Mỗi Bộ, ngành, địa phương cần rà soát ngay các vụ kiện hành chính, tranh chấp thương mại - đầu tư quốc tế, các dự án kinh tế - xã hội trọng điểm hay những vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài. Có nhu cầu thực tế ở lĩnh vực nào thì bố trí luật sư công chuyên sâu ở lĩnh vực đó.

Ba là, chủ động sử dụng luật sư công “từ sớm, từ xa”: Không nên đợi đến khi tranh chấp bùng phát hay vụ việc chuyển sang giai đoạn tố tụng mới huy động luật sư tham gia. Mục tiêu quan trọng nhất của chế định này là phòng ngừa rủi ro pháp lý cho khu vực nhà nước, nhất là trong các dự án, giao dịch quốc tế có nguy cơ phát sinh hậu quả pháp lý lớn.

Về phía Bộ Tư pháp, với trách nhiệm là cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi sẽ đồng hành và chủ động cùng các Bộ, ngành, địa phương trong suốt quá trình thí điểm. Trước mắt, Bộ tập trung hướng dẫn, phổ biến, tập huấn Nghị định số 364/2026/NĐ-CP; phối hợp chặt chẽ với Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn Luật sư địa phương để hoàn thiện nhanh nhất các thủ tục cấp Chứng chỉ, cấp Thẻ luật sư.

Trong suốt giai đoạn thí điểm, Bộ Tư pháp sẽ thường xuyên theo dõi sát sao, kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh; đồng thời đo lường chính xác hiệu quả giải quyết vụ việc để có dữ liệu thực tiễn đánh giá toàn diện mô hình.

Đây là một chế định hoàn toàn mới với thời gian thí điểm gói gọn trong 02 năm (từ 01/10/2026 đến 30/9/2028). Do đó, chúng tôi mong muốn các cơ quan tham gia thí điểm phải thật sự chủ động, quyết liệt nhưng cẩn trọng, vừa làm vừa đánh giá thực chất, làm cơ sở thực tiễn vững chắc để Quốc hội xem xét định hướng lâu dài cho chế định luật sư công tại Việt Nam.

* PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!