Khơi thông nguồn lực tài sản cho phát triển văn hoá từ nền tảng pháp luật ở cơ sở

Tiếp tục chủ trì Lớp tập huấn, về phía Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước (Cục ĐK&BTNN) có đồng chí Nguyễn Công Hùng, Trưởng phòng Quản lý đăng ký trực tuyến và thông tin dữ liệu; về phía Sở Tư pháp tỉnh Đắk Lắk có đồng chí Nguyễn Thị Sen, Trưởng phòng Nghiệp vụ 5. Trình bày các chuyên đề trong ngày có TS. Nguyễn Thị Long, Giảng viên chính Khoa Pháp luật dân sự, Trường Đại học Luật Hà Nội và đồng chí Nguyễn Công Hùng.

Tham dự Lớp tập huấn là đại diện các Sở, ngành, Ủy ban nhân dân các xã, phường có đồng bào dân tộc thiểu số hoặc làng nghề, các tổ chức tín dụng, văn phòng công chứng, luật sư cùng các nghệ nhân, già làng, trưởng buôn và đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Huy động nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa là yêu cầu đã được xác định rõ trong chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước. Tuy nhiên, để chủ trương ấy đi vào cuộc sống, điều kiện tiên quyết là người dân phải nhận diện được tài sản của mình, hiểu được quyền của mình đối với tài sản và biết cách sử dụng tài sản đúng pháp luật. Đây cũng là vấn đề trọng tâm của chuyên đề “Pháp luật về tài sản, quyền sở hữu và xu hướng ‘tài sản hóa’ các giá trị văn hóa” do TS. Nguyễn Thị Long trình bày.

Trên cơ sở quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về tài sản, quyền tài sản và quyền sở hữu, giảng viên phân tích những tài sản phổ biến trong đời sống, sản xuất của đồng bào như khung dệt, máy móc, hàng hóa, nhãn hiệu tập thể hay quyền đòi nợ từ hợp đồng bán sản phẩm.

Giảng viên khẳng định, “tài sản hóa” giá trị văn hóa là quá trình chuyển hóa giá trị lịch sử, nghệ thuật, tri thức và bản sắc văn hóa thành nguồn lực tạo ra giá trị kinh tế – xã hội thông qua các hình thức khai thác phù hợp pháp luật; đồng thời, việc khai thác phải gắn liền với trách nhiệm bảo tồn, không đánh đổi giá trị văn hóa lấy lợi ích kinh tế trước mắt.

Nếu nhận diện tài sản là điều kiện cần, thì sử dụng tài sản an toàn, đúng pháp luật là điều kiện đủ để tài sản thực sự trở thành nguồn lực. Tại chuyên đề “Pháp luật về biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản nhằm phát triển văn hóa”, giảng viên làm rõ 09 biện pháp bảo đảm theo Điều 292 Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời lưu ý những trường hợp dễ phát sinh tranh chấp: việc dùng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, động sản có đăng ký quyền sở hữu là tài sản chung của vợ chồng để bảo đảm phải có văn bản thỏa thuận của vợ chồng; việc dùng tài sản chung là nguồn thu nhập chủ yếu của hộ gia đình phải có sự thỏa thuận của tất cả thành viên đã thành niên.

Qua tình huống một hợp tác xã gốm dùng cùng một tài sản để bảo đảm khoản vay tại hai ngân hàng, giảng viên chỉ rõ vai trò của đăng ký biện pháp bảo đảm: đăng ký làm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba và là căn cứ xác định thứ tự ưu tiên thanh toán. Đăng ký, vì vậy, không phải là thủ tục hình thức, mà là công cụ pháp lý bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên và tạo lập niềm tin trong giao dịch.

Cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số là yêu cầu xuyên suốt nhằm giảm chi phí, thời gian cho người dân. Tinh thần đó được thể hiện rõ trong chuyên đề về Hệ thống đăng ký trực tuyến biện pháp bảo đảm bằng động sản (dktructuyen.moj.gov.vn) do đồng chí Nguyễn Công Hùng trình bày.

Thông qua Hệ thống, người dân, tổ chức tín dụng có thể đăng ký, thay đổi, xóa đăng ký và tra cứu thông tin mà không phải đi lại nhiều lần. Giảng viên nhấn mạnh yêu cầu kê khai chính xác thông tin định danh của bên bảo đảm và mô tả tài sản, bởi đây là căn cứ để tra cứu; lưu giữ số đăng ký và mã PIN; chủ động tra cứu thông tin trước khi nhận chuyển nhượng hoặc nhận tài sản bảo đảm; kịp thời xóa đăng ký khi đã hoàn thành nghĩa vụ.

Đối với những trường hợp đặc thù ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, như nghệ nhân cao tuổi không biết chữ có thể điểm chỉ thay chữ ký hoặc để người đại diện hợp pháp ký, người dân ở xa có thể nộp hồ sơ trực tuyến hoặc qua bưu chính. Phần thực hành theo nhóm, dựa trên tình huống một tổ hợp tác mây tre đan vay vốn để tham gia lễ hội văn hóa cồng chiêng, giúp đại biểu trực tiếp thao tác tạo tài khoản, kê khai, tra cứu và xóa đăng ký, qua đó chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng thực hành.

Các phiên trao đổi, thảo luận diễn ra thẳng thắn, thực chất. Đại biểu tập trung vào những vấn đề phát sinh trực tiếp từ thực tiễn: hợp đồng thế chấp đã công chứng có cần đăng ký hay không; khi thế chấp tài sản chung, vợ chồng có cần cùng ký; người dân ở xa, không có máy tính có thể nhờ cán bộ xã, cán bộ ngân hàng thực hiện việc đăng ký hay không; sau khi trả hết nợ cần làm gì để xóa đăng ký trên Hệ thống. Các giảng viên giải đáp cụ thể trên cơ sở quy định pháp luật; những vướng mắc của địa phương được Ban Tổ chức ghi nhận để tổng hợp, nghiên cứu.

Kết quả của Lớp tập huấn một lần nữa khẳng định: Muốn khơi thông nguồn lực tài sản cho phát triển văn hóa, trước hết phải nâng cao năng lực pháp luật cho đội ngũ trực tiếp thực thi và tư vấn ở cơ sở. Khi cán bộ tư pháp, cán bộ cấp xã, cán bộ tín dụng, công chứng viên cùng các già làng, trưởng buôn hiểu đúng và hướng dẫn đúng, tài sản hợp pháp của người dân sẽ có thêm điều kiện trở thành nguồn lực cho sản xuất, giữ nghề và phát triển sinh kế. Những ý kiến, kiến nghị thu nhận từ cơ sở là căn cứ quan trọng để Cục ĐK&BTNN tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng dịch vụ đăng ký, góp phần triển khai hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 – 2035.