Khơi thông dòng vốn tài chính bền vững cho doanh nghiệp

Nhận định này được các chuyên gia chia sẻ tại diễn đàn “Kết nối đầu tư tác động: Nguồn vốn cho tăng trưởng”. Sự kiện do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp cùng Quỹ Đầu tư Tác động IIX từ Singapore và Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada (GAC) tổ chức ngày 10/3, tại TP.HCM.

Sự kiện nằm trong khuôn khổ dự án “Sẵn sàng cho Đầu tư tác động tại Việt Nam” (IIRV) do Canada tài trợ. Dự án IIRV đã huy động được hơn 17,5 triệu đô-la Canada (tương đương 12,5 triệu USD) vốn đầu tư tác động vào Việt Nam và hỗ trợ nâng cao năng lực cho gần 250 doanh nghiệp có tác động xã hội từ 2022.

Diễn đàn là không gian đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, các định chế tài chính phát triển và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong việc tiếp cận nguồn vốn tư nhân toàn cầu.

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, nhấn mạnh: “Đây không chỉ là một hoạt động kết nối đầu tư thông thường, mà còn là dịp để các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức tài chính, các quỹ đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp cùng gặp gỡ, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực đầu tư có tác động”.

Theo ông, đây là xu hướng đang ngày càng được cộng đồng quốc tế quan tâm, hướng tới mục tiêu tạo ra giá trị kinh tế, mang lại những tác động tích cực, bền vững cho xã hội và môi trường.

Ông Hà nhấn mạnh, trong lộ trình khẳng định vai trò trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo, thành phố luôn chú trọng nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư.

“TP.HCM luôn hoan nghênh và khuyến khích các sáng kiến hợp tác giữa các tổ chức tài chính, các nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế xanh và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Thành phố cam kết tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi để các ý tưởng hợp tác có thể được cụ thể hóa thành các chương trình, dự án và kết quả thiết thực trong thời gian tới”, ông Hà nói.

Bức tranh toàn cảnh về thị trường được ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư của Quỹ IIX, làm rõ qua những con số ấn tượng.

Trong bối cảnh tổng tài sản toàn cầu đạt 471 ngàn tỷ USD và thị trường đầu tư tác động thế giới chạm mốc 1,6 ngàn tỷ USD, Việt Nam đang nổi lên như một “thủ phủ” đầu tư của khu vực. Với mức tăng trưởng GDP 8,02% ghi nhận trong năm 2025, Việt Nam hiện dẫn đầu Đông Nam Á khi thu hút 2 tỷ USD vốn đầu tư cho tăng trưởng trong 2020-2022, chiếm tới 30% tổng số vốn triển khai toàn khu vực, vượt xa Indonesia (1,4 tỷ USD) và Thái Lan (1,4 tỷ USD).

Trong đó, các lĩnh vực như năng lượng và dịch vụ tài chính đang đóng vai trò trụ cột, điển hình là khoản tài trợ khí hậu kỷ lục 310 triệu USD từ tổ chức tài chính quốc tế IFC (thuộc nhóm Ngân hàng Thế giới) trong năm tài chính 2024.

Tuy nhiên, nghịch lý là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa và doanh nghiệp tạo tác động xã hội (SIB) tại Việt Nam vẫn đang đối diện khoảng trống tín dụng lớn nhất ASEAN, với con số thiếu hụt lên tới 24 tỷ USD mỗi năm, trong đó 62% nhu cầu vốn chưa được đáp ứng, theo ông Kraybill từ quỹ IIX.

Ông Kraybill cho rằng hệ sinh thái SIB, vốn chiếm phần lớn là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ tại Việt Nam (tới 92,8%), đang gặp khó khăn do thiếu tài sản thế chấp và các công cụ tài chính phù hợp với dòng tiền đặc thù. Áp lực này càng trở nên gay gắt khi Việt Nam hội nhập sâu với các tiêu chuẩn ESG khắt khe từ EU và Mỹ, gây sức ép lên kim ngạch xuất khẩu 475 tỷ USD của năm 2025.

Ngành hải sản, dệt may và cà phê đang phải chạy đua với công nghệ truy xuất nguồn gốc để đáp ứng các hiệp định thương mại EVFTA (Việt Nam và EU), CPTPP (gồm Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Việt Nam, Anh quốc), trong khi kịch bản biến đổi khí hậu dự báo năng suất nông nghiệp có thể sụt giảm 9,1% vào năm 2050, ông Kraybill nói.

Để khơi thông dòng chảy tài chính này, Quỹ IIX khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng các cơ chế chia sẻ rủi ro thông qua vốn công và mở rộng các công cụ tài chính linh hoạt như tài trợ dựa trên doanh thu. Sự hỗ trợ từ Chính phủ Canada qua dự án IIRV là minh chứng điển hình khi đã huy động thành công hơn 17,5 triệu đô-la Canada và hỗ trợ gần 250 doanh nghiệp SIB từ năm 2022.

Ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam, chia sẻ: “Thông qua dự án IIRV, Canada thấy với sự hỗ trợ phù hợp, các doanh nghiệp tạo tác động xã hội của Việt Nam có thể thu hút nguồn vốn cần thiết nhằm tạo việc làm, cải thiện sinh kế cho nông dân và giải quyết các thách thức về môi trường và khí hậu”.

Ông Nickel nhấn mạnh: “Khi đầu tư kết hợp với đổi mới, công nghệ và các thực hành có trách nhiệm đối với môi trường và xã hội, chúng ta có thể mở ra những cơ hội mới cho thương mại và thịnh vượng kinh tế chung”.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), chia sẻ về vai trò của Trung tâm: "ITPC cam kết thúc đẩy môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của Thành phố. Thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế như IIX và GAC, chúng tôi nỗ lực để góp phần định vị TP.HCM thành trung tâm thu hút vốn đầu tư tác động, kết nối trực tiếp các đơn vị đổi mới sáng tạo địa phương với nguồn lực tài chính toàn cầu".