"Khoa học xã hội là nguồn tri thức quan trọng góp phần định hướng sự phát triển bền vững của quốc gia"
Là khẳng định của GS. TS. Lê Văn Lợi Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tại lễ khai mạc Trưng bày “Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam: Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội” diễn ra tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam sáng 11/4/2026.
Phát biểu khai mạc trưng bày, GS. TS. Lê Văn Lợi - Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh: “Thông qua trưng bày này, chúng tôi mong muốn truyền tải một thông điệp sâu sắc: Khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật, mà còn là nguồn tri thức quan trọng góp phần định hướng sự phát triển bền vững của quốc gia. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc lan tỏa tri thức khoa học đến với xã hội, gắn kết nghiên cứu với thực tiễn đời sống và chính sách phát triển quốc gia là một nhiệm vụ cấp thiết”.
Trưng bày kéo dài từ ngày 11/4/2026 đến ngày 15/5/2026 và là hoạt động mở đầu chuỗi sự kiện giới thiệu một số thành tựu nổi bật của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chào mừng kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Ngày Khoa học công nghệ Việt Nam và Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5/2026); đồng thời hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, góp phần tuyên truyền, lan tỏa nhận thức về vai trò của khoa học và công nghệ, đặc biệt là khoa học xã hội và nhân văn, trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
Trưng bày giới thiệu những thành tựu nghiên cứu tiêu biểu, các công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao, nhằm khẳng định những đóng góp quan trọng của khoa học xã hội Việt Nam đối với việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; góp phần làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản về lịch sử, văn hóa, con người và xã hội Việt Nam. Đồng thời, các thành tựu đó cũng đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế; qua đó tạo điều kiện tăng cường giao lưu học thuật, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý và các tổ chức trong và ngoài nước.
Một trong những điểm nhấn trong không gian trưng bày là hai bộ trang phục mới của dân tộc Chứt được xây dựng trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (cấp Sở) “Nghiên cứu, đề xuất mẫu trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình” năm 2024.
Trao đổi tại tọa đàm “Ứng dụng kết quả nghiên cứu dân tộc học - nhân học vào thực tiễn: Câu chuyện trang phục dân tộc Chứt ở Quảng trị", các nhà nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Tôn giáo, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã kể lại hành trình thực hiện công trình nghiên cứu để mang đến cho người Chứt một bộ trang phục của riêng có của dân tộc mình.
“Từ nhu cầu và nguyện vọng chính đáng của cộng đồng, năm 2024, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) giao cho Viện Dân tộc học (nay là Viện Dân tộc học và Tôn giáo học) chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học: “Nghiên cứu thực trạng, nhu cầu và định hình trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình”. Để có được hai bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng cho nam và nữ người Chứt ở tỉnh Quảng Trị với sự thống nhất cao của người dân cũng như chính quyền địa phương, chúng tôi đã đã nghiên cứu đã xác lập các nguyên tắc định hình trang phục sinh hoạt cộng đồng trên cơ sở hài hòa giữa truyền thống và hiện đại; bảo đảm tính bản sắc, thẩm mỹ và khả năng ứng dụng; đồng thời lấy nhu cầu, lựa chọn và sự đồng thuận của cộng đồng làm trung tâm. Các căn cứ khoa học được xây dựng dựa trên nền tảng văn hóa, lịch sử tộc người, điều kiện tự nhiên và môi trường cư trú đặc thù của người Chứt.
Sau quá trình khảo sát, tham vấn và đồng sáng tạo với người dân thuộc 05 nhóm địa phương (Sách, Mày, Rục, Arem, Mã Liềng), mẫu trang phục sinh hoạt cộng đồng đã được định hình. Bộ trang phục không chỉ đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ mà còn hàm chứa các biểu tượng văn hóa đặc trưng, phản ánh mối quan hệ giữa con người với môi trường sinh tồn”, TS. Bùi Thị Bích Lan – Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học cho biết tại Tọa đàm.
Không dừng lại ở phạm vi nghiên cứu, kết quả khoa học đã nhanh chóng được chuyển hóa thành thực tiễn. Sau khi tổ chức sản xuất, ngày 26/12/2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị đã long trọng tổ chức Lễ giao nhận hơn 600 bộ trang phục cho các đội, câu lạc bộ văn nghệ truyền thống của đồng bào Chứt trên địa bàn tỉnh. Tại các địa phương, khi tiếp nhận, đồng bào bày tỏ sự trân trọng và xúc động sâu sắc trước những nỗ lực của các nhà khoa học, nhà quản lý trong việc định hình và trao truyền một biểu tượng văn hóa mang dấu ấn riêng của dân tộc mình.
Cũng trong không gian trưng bày, khách tham quan còn có cơ hội nắm bắt thêm các thông tin khoa học liên quan đến hoạt động tư vấn chính sách, được hình thành từ kết quả nghiên cứu của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm, góp phần định hướng phát triển đất nước một cách toàn diện và bền vững. Trong lĩnh vực Nhà nước và pháp luật, các công trình nghiên cứu đã góp phần phát triển lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và sửa đổi Hiến pháp 1980, 1992 và 2013, đồng thời đóng góp vào việc hình thành Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn mới.