Khi trẻ em là đại biểu Quốc hội

Mặc dù tầm quan trọng của việc lắng nghe trẻ em ngày càng được thừa nhận ở Việt Nam, nhưng sự tương tác của trẻ em với người lớn ở các sự kiện, kỳ họp thường chỉ là “một chiều”, các ý kiến phản hồi từ phía các em chưa thực sự sâu sắc… Đó là nhận xét của một số chuyên gia trong hội thảo “Giải pháp và cơ chế áp dụng một số mô hình về sự tham gia của trẻ em trong hoạt động của cơ quan dân cử” vừa diễn ra tại Hải Phòng.

Thực tiễn về quyền tham gia của trẻ em ở Việt Nam
Quyền tham gia của trẻ em trong pháp luật Việt Nam được trực tiếp quy định trong Luật bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em năm 2004 với 3 nhóm hành vi: được tiếp cận thông tin phù hợp với sự phát triển của trẻ em, được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề mình quan tâm; được tham gia hoạt động xã hội phù hợp với nhu cầu và năng lực của mình.

Trẻ em Hải Phòng hôm nay                                    Ảnh : Thu Hiền

Từ năm 2007 đến nay, Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội phối hợp với tổ chức UNICEF Việt Nam, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, HĐND một số địa phương tổ chức các hoạt động nhằm phát huy vai trò của trẻ em vào quá trình hoạch định chính sách, đưa các mục tiêu về trẻ em vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, xây dựng chương trình hành động quốc gia về trẻ em… Đồng thời tổ chức tọa đàm với sự tham gia của các vị đại biểu Quốc hội, HĐND và các chuyên gia bàn về xây dựng cơ chế thực hiện quyền tham gia của trẻ em. Ban tổ chức mời các đại biểu tham quan, học hỏi kinh nghiệm tổ chức diễn đàn “Lắng nghe trẻ em nói” do Thường trực HĐND TP.Hồ Chí Minh tổ chức vào tháng 2 vừa qua, xuất bản tờ tin “Đại biểu dân cử với trẻ em”, ban hành 2 văn bản đề nghị HĐND các địa phương tạo điều kiện cho trẻ em được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến, nguyện vọng tham gia vào hoạt động tại các cơ quan dân cử…
Ở Hải Phòng, những năm qua, thành phố thường xuyên quan tâm đến trẻ em thông qua công tác lãnh đạo, chỉ đạo bằng các nghị quyết, kế hoạch, chương trình hành động, cụ thể hóa Công ước quốc tế nhằm mục tiêu dành những gì tốt đẹp nhất cho trẻ em. Đặc biệt, thành phố tạo điều kiện về hành lang pháp lý cho nhiều dự án của các tổ chức phi chính phủ vào hỗ trợ cho trẻ em được bảo đảm tốt hơn các quyền của mình.
Tuy nhiên, trên thực tế các quyền của trẻ em, đặc biệt là quyền tham gia của trẻ em ở gia đình, nhà trường và xã hội, thậm chí các hoạt động sinh hoạt phong trào trong các tổ chức Đoàn, Hội, Đội chỉ mang tính hình thức và được sắp xếp. Cụ thể, trong mỗi gia đình, con cái không được tham gia vào những “chuyện của người lớn”, Trẻ nào mạnh dạn đưa ra ý kiến thường bị liệt vào trẻ bướng bỉnh, khó dạy. Ở trường, trẻ thường phải tuân thủ nghiêm những ý kiến thầy, cô giáo đưa ra, trong đó, không ít những nội dung chưa hợp lý. Số đông người lớn còn bảo thủ, coi thường ý kiến của trẻ, chưa thực sự hỗ trợ và thiếu quan tâm đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ. Một bộ phận gia đình nghèo hoặc thiếu thời gian nên trẻ không có điều kiện tiếp cận các kiến thức liên quan đến quyền lợi của mình.

Nhiều mô hình phù hợp
Tham khảo kinh nghiệm quốc tế thành công từ Bra - xin, Trung Quốc, Ấn Độ, Nê - pan, Niu Di - lân, Nam Phi và Vương quốc Anh, tài liệu “Các mô hình tham gia của trẻ em tại Việt Nam” của tác giả Martha Nelems, chuyên gia quốc tế về quyền trẻ em nêu 7 mô hình trẻ em tham gia, như: Sự tham gia của trẻ em trong các kế hoạch phát triển cộng đồng ở cấp địa phương, tham khảo ý kiến của trẻ em trong một mô hình lập pháp ở cấp quốc gia… Ở các mô hình này, người lớn với vai trò khởi xướng các quá trình để thu được thông tin từ phía trẻ em, qua đó họ có thể cải thiện luật pháp, chính sách hoặc dịch vụ với sự cộng tác của trẻ em.
Chương trình giáo dục về Quốc hội là một phần quan trọng của hoạt động thông tin công chúng ở Nghị viện các nước trên thế giới, trong đó, mô hình Nghị viện trẻ em là một nội dung cơ bản của hoạt động này. Mục đích của mô hình Nghị viện trẻ em ở các nước là tạo ra sự năng động của học sinh trong việc nhận thức về nguồn gốc của thiết chế dân chủ và thúc đẩy giáo dục phổ cập về Quốc hội. Ở mô hình này, mỗi học sinh (được chọn lọc) sẽ đóng vai như một Nghị sĩ (đại biểu Quốc hội) thực sự.
Trong hội thảo, nhiều đại biểu cho rằng, lời nói của trẻ em là những lời nói thật, không bị ảnh hưởng bởi các quan điểm chính trị nào. Việc tạo điều kiện cho trẻ em tham gia vào hoạt động của các cơ quan dân cử thể hiện sự tôn trọng quyền tự do dân chủ của trẻ về các vấn đề: giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, nước sạch, vệ sinh môi trường, ma túy, HIV/AIDS, giảm thiểu tình trạng bạo lực trẻ em. Tuy nhiên để các mô hình này có thể được triển khai trong thực tế, tới đây ở nước ta cần phải tiếp tục có nhiều nỗ lực nhằm thay đổi một số vấn đề: nhận thức, cam kết, hành lang pháp lý, năng lực của cơ quan công quyền và năng lực của trẻ em, cơ chế tham gia…

                                                                                                                                                        Đông Hải