Khi phụ nữ nhiễm HIV muốn sinh con

Theo số liệu thống kê của Cục phòng chống HIV/AIDS, cho tới nay cả nước có khoảng trên 270.000 người lớn sống chung với HIV (theo ước tính đến năm 2010, con số này sẽ lên tới khoảng 310.000 người). Trong đó, số phụ nữ chiếm 1/3 và hầu hết đều đang ở độ tuổi sinh đẻ, hơn 1% phụ nữ mang thai có kết quả xét nghiệm dương tính với HIV… Điều đó cho thấy dịch HIV đang lan rộng trong cộng đồng và có nguy cơ bùng phát.

Do dịch phát triển mạnh, nguy cơ nhiễm HIV ở phụ nữ cao gấp 2 - 4 lần so với nam giới và đặc biệt ảnh hưởng đến số đông phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Thực trạng này dẫn đến con đường lây nhiễm HIV từ mẹ sang con sẽ dần trở thành một nguồn lây lan quan trọng của các trường hợp nhiễm mới tại nước ta. Các nghiên cứu khoa học trên thế giới đã chỉ ra rằng một phụ nữ nhiễm HIV có thể truyền cho con khi đang mang thai, sinh đẻ hay thời kỳ cho con bú. Nếu không được tư vấn và thực hiện các liệu pháp phòng ngừa sẽ có khoảng từ 25 đến 35% trẻ sơ sinh sẽ nhiễm HIV từ mẹ.

Tìm hiểu về một số trường hợp phụ nữ có HIV (H) sinh con, chúng tôi được biết Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng vừa qua đã thực hiện 2 ca mổ đẻ cho hai sản phụ có H. Hai sản phụ đều mẹ tròn con vuông và ra viện cách đây chưa lâu.

 Sản phụ M. sinh năm 1977, trú tại quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng bị nhiễm H từ chồng cách đây 5 năm. Chồng chị đã chết, để lại chị và một con gái năm nay 8 tuổi cũng bị nhiễm H. Nhiều năm liền, hai mẹ con chị phải chống chọi với bệnh tật và lao động cực nhọc để duy trì cuộc sống vì mọi người thân đều xa lánh, e ngại. Có nhiều tháng, hai mẹ con chỉ ăn cơm với nước mắm, chị phải lội xuống đầm hoang hái rau muống bán lấy tiền đong gạo. Từ một phụ nữ không có tương lai, sống lay lắt chờ chết, chị M. tích cực tham gia các hoạt động tuyên truyền, chăm sóc sức khỏe cho người có H của Câu lạc bộ Hoa Phượng – câu lạc bộ của những người nhiễm H của thành phố Hải Phòng. Chị tự mình học hỏi kinh nghiệm để xây dựng các dự án chăm sóc, giúp đỡ người có H nhằm kêu gọi sự giúp đỡ của các tổ chức phi chính phủ, tạo điều kiện để những người có H tạo lập cuộc sống tốt đẹp hơn. Căn nhà nhỏ tại phường Trại Chuối của chị đã trở thành điểm sinh hoạt, vui chơi của hàng chục người cùng cảnh. Năm 2006, chị M. được Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trao tặng Huy chương Tuổi trẻ sống đẹp vì những nỗ lực của chị trong việc tuyên truyền phòng chống HIV/AIDS tại cộng đồng, phát thuốc, chăm sóc người có H không còn sức lao động….

CLB bạn gái phường Nghĩa Xá (quận Lê Chân) tìm hiểu cách phòng, chống AIĐS/HIV

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề những phụ nữ có H mang thai và sinh con, bác sĩ Đỗ Thị Nhâm – Phó Chủ nhiệm Ủy ban dân số-gia đình và trẻ em quận Hồng Bàng cho biết, hiện trên địa bàn quận Hồng Bàng có gần 300 người có H trong đó có 8 trẻ em (đã chết 2). Thời gian gần đây có khá nhiều phụ nữ có H trong thành phố đến xin được tư vấn để sinh con. Tất nhiên theo lời khuyên của các bác sĩ tất cả phụ nữ mang H đều không nên sinh con.

Chị Nhâm bảo, khi nhận được tin những phụ nữ có H mà cơ quan chị quản lý mẹ tròn con vuông, các bác sĩ cùng thực hiện dự án với chị  không biết nên buồn hay nên vui. Vui vì những phụ nữ ấy đã đạt được thiên chức làm mẹ của mình, buồn vì đứa trẻ sẽ phải đối mặt với rất nhiều gian nan phía trước. Nếu cháu tiếp tục bị nhiễm H từ mẹ, cháu sẽ không có tuổi thơ, sẽ cô độc trong bốn bức tường và chết khi còn rất nhỏ. Nếu may mắn không bị nhiễm, cháu cũng sẽ sớm mồ côi, không được chăm sóc, nuôi dạy đầy đủ, chu đáo và chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống. Nhiều trường hợp như chị V ở phường Hạ Lý, người chồng trước của chị nghiện ma túy, nhiễm H đã chết cách đây 3 năm. Chị vay vốn mở quán bán hàng cơm, một nách nuôi ba đứa con và tiếp tục gá nghĩa với anh T, một thanh niên có H, nghiện ma túy. Từ một người không có H, lại đang có trọng trách nuôi dạy 3 con nhỏ nhưng chị V lại “liều mình vì tình yêu”, quan hệ tình dục trực tiếp, mang thai và sinh con cho người tình. Rất may là chị chưa bị nhiễm H nên nhiều khả năng đứa trẻ sẽ mạnh khỏe. Nhưng rồi đây anh chị sẽ làm gì để nuôi con hay cháu bé sẽ phải sớm sống cuộc đời lang thang, lao động sớm để tự nuôi thân?. Câu hỏi ấy chẳng ai có thể trả lời vào lúc này!?.

Rời Hải Phòng, tôi đến Quảng Ninh, thành phố du lịch hiện có tỷ lệ người nhiễm HIV cao nhất nước ta, tôi được giới thiệu gặp gỡ với một số thành viên của Câu lạc bộ Hoa Xương Rồng ở số 1 phố Hải Hà, phường Hồng Hải, thành phố Hạ Long. CLB có 35 thành viên nòng cốt đều là nữ. Chủ nhiệm CLB cho tôi số điện thoại của một thành viên trong CLB đang có ý định sinh con để tôi liên lạc. Tôi gọi điện cho chị và chị vui vẻ nhận lời.

Chị P.T.Hằng – tên người phụ nữ trò chuyện với tôi khá cởi mở. Chị tham gia CLB từ những ngày mới thành lập. Trước đây, chị là thợ may giỏi và có một gia đình đầm ấm. Cái gia đình bé nhỏ ấy tan vỡ khi người chồng bị nhiễm HIV rồi chết, để lại mầm bệnh trong cơ thể chị. Hiện chị đang sống với người chồng thứ 2 làm nghề lái xe cũng có H. Hai người yêu nhau hơn 2 năm rồi mới quyết định kết hôn. Chị muốn sinh con vì anh là con một trong gia đình, đứa trẻ nếu được sinh ra sẽ là niềm an ủi cho ông bà và niềm vui cho chính hai vợ chồng và duy trì nòi giống của dòng họ. Thiết nghĩ, đó là một nguyện vọng chính đáng của mọi cặp vợ chồng nhưng trong trường hợp của chị, thật khó để có được một lời khuyên thỏa đáng.

Qua quá trình tìm hiểu, tôi nhận thấy trường hợp các phụ nữ có H mang thai và sinh con đang có chiều hướng gia tăng, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Quảng Ninh… Những phụ nữ nhiễm H thường xuyên liên lạc với nhau qua các hoạt động sinh hoạt nhóm nhỏ hoặc qua các cuộc gặp gỡ, tổ chức tư vấn, khám chữa bệnh của các tổ chức y tế. Mỗi khi họ biết tin có người này hay người khác đồng cảnh sinh con không nhiễm H, họ lại càng quyết tâm muốn được sinh con với chồng hoặc bạn tình của mình.

Thực tế trên cho thấy việc các phụ nữ có H mong muốn sinh con và thực hiện việc mang thai, sinh đẻ đang có xu hướng gia tăng. Đa phần những phụ nữ có H không có công việc ổn định, chủ yếu sống dựa vào khoản phụ cấp của các dự án giúp đỡ người có H và những việc phụ khác nên việc mang thai và sinh con sẽ gặp rất nhiều khó khăn vì đứa trẻ cần được chăm sóc đặc biệt từ lúc mang thai đến khi lớn. Đó là chưa kể việc nuôi con sau này, người phụ nữ sẽ phải đối mặt với rất nhiều áp lực từ phía xã hội như có thể sẽ phải chăm sóc con một mình trong điều kiện kinh tế eo hẹp, bản thân sức khỏe yếu và cả sự e ngại của cộng đồng đối với hai mẹ con. Nếu đứa trẻ bị nhiễm H từ mẹ, nó sẽ chết rất sớm và chịu nhiều đau đớn. Nếu may mắn không nhiễm H, nó cũng sẽ mồ côi cha mẹ khi còn rất nhỏ và đương nhiên sẽ mắc các loại bệnh nhiễm trùng cơ hội như lao phổi, viêm gan, sức đề kháng kém…được truyền từ bố mẹ.

Đối với số trẻ em không nhiễm H còn lại, tương lai của các em cũng đầy gian khó bởi số cha mẹ nhiễm H có cuộc sống khá giả không nhiều, đa phần là lao động tự do, nghiện ngập, trộm cắp… đời sống bấp bênh, đầy bất trắc. Theo các bác sĩ tâm lý thì những trẻ em sinh trưởng trong các gia đình bất ổn định hay có các vấn đề nghiêm trọng như vậy sẽ gặp nhiều chấn động tâm lý phức tạp, dễ bị tổn thương và dần dần hình thành tính cách tự kỷ, sống khép kín, cục cằn, thậm chí biến thái tinh thần. Phần lớn các em sẽ mồ côi trước khi đến tuổi thành niên, nhiều khả năng các em sẽ phải lang thang lao động sớm  hoặc mắc các tệ nạn xã hội như trộm  cắp, cờ bạc, nghiện ngập… và trở thành những mối lo cho xã hội.

Làm mẹ là thiên chức của phụ nữ nên khát vọng được làm mẹ của mỗi người phụ nữ, dù họ đang mang trong người virut HIV là chính đáng và hợp lẽ. Nhưng trước khi mang thai, người phụ nữ có H cần phải cân nhắc thật kỹ và tham khảo ý kiến của bạn bè, người thân và các bác sỹ để có được một lựa chọn sáng suốt nhất, tránh được những rủi ro đáng tiếc và kết quả không mong muốn.

Phạm Giang