Khi môi trường tự nhiên chưa đủ an toàn để đón những “đứa con” trở về

Nơi đây hiện đang chăm sóc và bảo tồn 15 trong tổng số 26 loài và phân loài linh trưởng quý hiếm của Việt Nam, thuộc ba nhóm chính gồm vượn, voọc và culi. Theo quy trình cứu hộ, sau khi được chăm sóc và phục hồi chức năng, nhiều cá thể có thể được xem xét tái thả về tự nhiên. Tuy nhiên, trên thực tế, quá trình này thường kéo dài hơn dự kiến bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan.

Khi đường về rừng vẫn còn nhiều hiểm nguy

Một trong những rào cản lớn nhất đối với công tác tái thả là nguy cơ săn bắt trái phép vẫn tồn tại ở một số khu vực sinh sống của động vật hoang dã. Đối với những loài nhạy cảm như vượn, tập tính phát ra âm thanh để liên lạc trong đàn có thể khiến chúng dễ bị phát hiện nếu môi trường sống chưa được bảo vệ an toàn.

Ông Trần Văn Bảy, cán bộ kiểm lâm tại Cúc Phương cho biết: “Vượn chưa thể thả ra vì rừng chưa đảm bảo an toàn tuyệt đối. Tiếng kêu của chúng có thể trở thành dấu hiệu để các đối tượng săn bắt tìm đến. Nếu tái thả khi điều kiện chưa phù hợp thì nguy cơ tái diễn các mối đe dọa là rất lớn”.

Theo các cán bộ bảo tồn, việc tái thả động vật hoang dã chỉ được thực hiện khi môi trường sống đáp ứng đầy đủ các điều kiện về sinh cảnh, nguồn thức ăn và đặc biệt là sự an toàn trước các hoạt động săn bắt trái phép.

Những tổn thương kéo dài sau thời gian nuôi nhốt

Bên cạnh các nguy cơ từ môi trường tự nhiên, nhiều cá thể linh trưởng được cứu hộ còn mang những tổn thương kéo dài về thể chất và hành vi sau thời gian dài bị nuôi nhốt trái phép.

Tại trung tâm, không ít trường hợp khiến cán bộ bảo tồn và du khách xúc động. Cá thể vượn có tên Mafia được ghi nhận có biểu hiện tăng động nghiêm trọng sau thời gian dài bị nuôi nhốt. Một số cá thể khác xuất hiện các biểu hiện suy giảm hành vi tự nhiên, ít vận động hoặc gặp các vấn đề về sức khỏe do điều kiện chăm sóc trước đây không phù hợp.

Những cá thể vượn đen má vàng đang được theo dõi và chăm sóc đặc biệt tại Trung tâm cứu hộ linh trưởng nguy cấp.

Những di chứng này khiến khả năng tái hòa nhập môi trường tự nhiên của nhiều cá thể bị hạn chế đáng kể. Vì vậy, không phải mọi động vật được cứu hộ đều có thể trở lại rừng. Với một số trường hợp đặc biệt, trung tâm sẽ tiếp tục chăm sóc lâu dài nhằm bảo đảm điều kiện sống phù hợp nhất.

Nâng cao nhận thức để bảo vệ động vật hoang dã

Trong công tác bảo tồn, việc hạn chế tiếp xúc giữa con người và động vật luôn được ưu tiên. Tuy nhiên, hoạt động tham quan có kiểm soát tại trung tâm đang góp phần tạo nguồn lực hỗ trợ công tác cứu hộ, đồng thời giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ động vật hoang dã.

Chị Hoàng Thị Thúy, hướng dẫn viên có nhiều năm gắn bó với Vườn quốc gia Cúc Phương chia sẻ rằng giá trị lớn nhất từ các chuyến tham quan không chỉ nằm ở nguồn thu hỗ trợ hoạt động bảo tồn mà còn ở sự thay đổi nhận thức của du khách sau khi trực tiếp chứng kiến những câu chuyện cứu hộ.

Theo các chuyên gia bảo tồn, nhiều cá thể linh trưởng đang được chăm sóc tại trung tâm là nạn nhân của các hành vi săn bắt, nuôi nhốt và buôn bán động vật hoang dã trái phép. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến động vật hoang dã.

Song song với đó, Vườn quốc gia Cúc Phương đang triển khai nhiều hoạt động nhằm cải thiện điều kiện tái thả, trong đó có việc tăng cường tuần tra, giám sát và gỡ bỏ bẫy tại các khu vực trọng điểm. Tháng 3 năm nay, Vườn QG Cúc Phương đã phát động chiến dịch “Cúc Phương không bẫy dây” đang được triển khai mạnh mẽ.

Với mục tiêu gỡ bỏ trên 95% bẫy dây tại các khu vực tái thả. Đồng thời, các hoạt động tuần tra, giám sát mật độ cao đang được duy trì nghiêm ngặt

Con đường trở về tự nhiên của các cá thể linh trưởng chỉ có thể được mở rộng khi môi trường sống thực sự an toàn và những mối đe dọa từ con người từng bước được loại bỏ.