Khi hội nhập, Giáo dục - đào tạo phải đi vào thực chất

- Sau một năm cùng cả nước thực hiện "Hai không": Nói không với tiêu cực trong thi cử và nói không với bệnh thành tích trong giáo dục, kết quả  ngành GD-ĐT Hải Phòng đạt được có khả quan không, thưa ông? 

- Tôi nghĩ là Hải Phòng đã thực hiện tốt nhiệm vụ này. Thi cử nghiêm minh hơn nhiều và bệnh thành tích giảm so với trước đây. Các kỳ thi từ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế đến thi tốt nghiệp, thi vào các trường đại học, cao đẳng được thực hiện  nghiêm túc nhưng chất lượng vẫn được bảo đảm. Điều đó được Bộ GD-ĐT khẳng định và đánh giá Hải Phòng đứng trong tốp các tỉnh, thành phố dẫn đầu về chất lượng GD-ĐT.

Tuy nhiên, không thể cầu toàn trong việc thực hiện, không thể làm một lần và một lúc mà hết ngay được hạn chế. Với tinh thần thực hiện quyết liệt, theo tôi, tiêu cực và bệnh thành tích giảm đi rất nhiều. Bệnh thành tích sẽ "thuyên giảm", tiêu cực sẽ được đẩy lùi, tích cực sẽ phát triển để dần dần đi đến chất lượng thực trong giáo dục.

- Từ năm học 2007-2008, thực hiện thêm "Hai không" mới: Nói không với việc giáo viên vi phạm đạo đức và không có học sinh ngồi nhầm lớp, đến nay Hải Phòng triển khai thế nào?

Hạnh phúc trên bục giảng (Cô và trò Trường THPT Trần Nguyên Hãn)

- Vậy thực hiện đồng thời "4 không" liệu có trở thành áp lực?

- Tất nhiên làm gì cũng có áp lực và việc này cũng vậy, có áp lực từ nhiều phía: phụ huynh, học sinh, xã hội, thậm chí cả lãnh đạo nữa.  Còn nhiều học sinh lười học, thậm chí có những em rất hư, bố mẹ không dạy được nên giao khoán cho nhà trường. Do vậy đưa việc học của các em vào kỷ cương, nền nếp, đánh giá thực chất không đơn giản. Đã có tình trạng xảy ra, con họ học dốt, kiến thức hổng, nhưng nếu để ở lại lớp là họ có ý kiến ngay, đổ lỗi cho thầy cô giáo dạy không tốt. Có phụ huynh còn có lời lẽ thiếu văn hóa, thậm chí thóa mạ giáo viên. Đó là áp lực từ phía phụ huynh mà không biết phải làm thế nào. Còn với học sinh, có em lười học, học dốt, giáo viên cho điểm kém thì phản ứng bằng cách đe dọa giáo viên. Khi  kết quả thi thấp, chất lượng giảm sút, học sinh trượt tốt nghiệp nhiều,...giáo viên cũng có thể bị lãnh đạo hỏi han với mọi lý do, tại sao để xảy ra tình trạng ấy chẳng hạn.

Tôi nghĩ, những áp lực đó cũng là tất yếu, song triển khai "4 không" là chủ trương đúng. Đúng theo quy luật phát triển, bởi một lý do rất đơn giản là khi Việt Nam là thành viên Tổ chức Thương mại thế giới thì giáo dục càng cần phải đi vào thực chất vì  nhiệm vụ của giáo dục là đào tạo nguồn nhân lực chất luợng cao cho sự phát triển đất nước.

- Vậy việc giáo viên đánh học sinh ở Thủy Nguyên  có phải trường hợp hi hữu không và  ngành GD-ĐT Hải Phòng làm gì để chấm dứt tình trạng này?

- Đây quả là điều đáng tiếc, cho dù học sinh có thái độ và lời lẽ xúc phạm thì thầy giáo phải biết kiềm chế và không được đánh học sinh.  Đây cũng là bài học chung cho các thầy, cô giáo khi xử lý tình huống sư phạm, dù học sinh hư hỗn đến đâu cũng phải bình tĩnh xử lý để giáo dục các em chứ không nên có hành động như vậy.

Trong 6 lời thề của người giáo viên Hải Phòng có lời thề "Không làm điều phi pháp", và hành động của thầy giáo đó là vi phạm pháp luật và buộc phải thôi dạy. Nếu giáo viên nào mắc phải thì cũng sẽ bị xử lý như vậy.

- Được biết, vừa qua ngành GD-ĐT triển khai kỳ thi sát hạch đầu năm học. Liệu còn hiện tượng học sinh ngồi nhầm lớp?

- Kết quả kỳ thi thấy mừng hơn so với các năm trước, mặc dù triển khai kỳ thi rất nghiêm để đánh giá chính xác chất lượng sát hạch. Sự lo lắng của phụ huynh và học sinh từ những năm học trước được chuyển hóa thành ý thức học tập của học sinh và tinh thần giảng dạy của các thầy, cô giáo, tạo động lực mới mà tôi cho là đáng phấn khởi. Tuy nhiên, với tinh thần thi cử theo "Hai không" với những nội dung mới thì không được phép chủ quan, nếu để kết quả thi kém sẽ nguy hiểm.

Cho đến thời điểm này, tôi khẳng định Hải Phòng vẫn có học sinh ngồi nhầm lớp. Bởi dù sao chúng ta còn có 2 huyện đảo và 6 xã miền núi và thường thì những nơi đó các điều kiện nâng cao chất lượng là rất hạn chế, cả về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, môi trường và điều kiện dạy học khác. Để giải quyết tình trạng này, Hải Phòng sẽ mở Hội thảo chuyên đề khoa học về "Chống hiện tượng học sinh ngồi nhầm lớp" nhằm đánh giá thực trạng, tìm nguyên nhân, đề xuất giải pháp và đưa ra lộ trình cụ thể để thực hiện.

- Hải Phòng là cái nôi đào tạo học sinh giỏi quốc gia và quốc tế trong nhiều năm qua. Quy định mới về xét tuyển đại học lại không tuyển thẳng học sinh giỏi quốc gia như trước có ảnh hưởng như  thế nào tới động lực phấn đấu của học sinh và công tác đào tạo học sinh giỏi của thành phố?

- Theo tôi, bồi dưỡng học sinh giỏi là tìm nguồn nhân tài cho đất nước nhất là trong thời kỳ đất nước hội nhập hiện nay. Một trong những cơ chế khuyến khích là  tuyển thẳng đại học đối với những học sinh đoạt giải quốc gia. Song gần đây, một số địa phương có cách làm chưa thật đúng đắn, chưa giáo dục toàn diện cho các em, coi các em như "gà nòi", bồi dưỡng một, hai môn để đi thi. Vì thế, Bộ Giáo dục - Đào tạo quyết định không tuyển thẳng như trước nữa. Tôi nghĩ, dù sao điều đó cũng ảnh hưởng đến động lực phấn đấu của các em. Vì trước hết các em luôn ưu tiên mục tiêu vào đại học, nếu là học sinh giỏi quốc gia mà không vào được đại học thì thật buồn.

Những gương mặt thủ khoa đại học Hải Phòng

Để khắc phục điều này cần tích cực tuyên truyền, động viên các em. Xác định cho các em, đã là học sinh giỏi thì cố gắng học toàn diện và đã là học sinh giỏi thì dù thi theo hình thức gì cũng sẽ đỗ để các em yên tâm, đừng nản lòng, nản chí hay băn khoăn gì nữa. Bởi tránh trường hợp đã xảy ra là có em không lựa chọn vào đội tuyển để tập trung cho thi đại học.

- Người Việt Nam có truyền thống "tôn sư trọng đạo", song thực tế quan hệ thầy-trò hiện nay trong nhà trường có chiều hướng xấu đi. Phải chăng vì mặt trái của cơ chế thị trường ?

- Đúng. Với người Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng, truyền thống quý nhất là tôn sư trọng đạo, và tinh thần hiếu học. Điều này trường tồn cùng lịch sử dân tộc, làm nên nền văn hóa Việt Nam, cũng là ghi nhận công lao và nỗ lực phấn đấu của bao thế hệ giáo viên và học sinh. Tuy vậy, trong cơ chế thị trường hiện nay thì nhà trường cũng bị ảnh hưởng của những mặt trái. Một số thầy, cô giáo chưa làm chủ được mình, đánh mất mình vì những mối lợi trước mắt hoặc chạy theo cơ chế thị trường mà vi phạm đạo đức, tổ chức dạy thêm, học thêm, thu thêm trái quy định,... làm cho hình ảnh người thầy phần nào bị phai nhạt, tác động không nhỏ tới ý thức "tôn sư trọng đạo" của học sinh.

Ngược lại, vì tính ưu việt của xã hội mà ai cũng được tạo điều kiện để đi học, nên trong số hàng triệu học sinh ấy không thể tránh khỏi một số, tuy không nhiều, các em hư, nghịch, thậm chí nghiện, bị ép đi học...Điều đó cũng tạo ra những hạn chế trong môi trường giáo dục.

- Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11 là dịp xã hội tôn vinh các nhà giáo, ngành có hoạt động khơi dậy truyền thống tôn sư trọng đạo trong mỗi người dân thành phố?

- Kỷ niệm 25 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11, Bộ GD-ĐT coi tháng 11 là tháng tôn vinh các nhà giáo. Tôn sư trọng đạo là truyền thống vô cùng quý báu của dân tộc cần được gìn giữ và phát triển. Trong dịp này, Hải Phòng sẽ tổ chức truyền hình trực tiếp Lễ biểu dương phong trào thi đua dạy tốt, học tốt, sẽ chọn và biểu dương 100 nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục tiêu biểu. Đây là dịp người dân thành phố và các cấp, ngành thể hiện tình cảm, trân trọng và tôn vinh thành quả lao động, cống hiến của bao thế hệ các nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.

- Xin cảm ơn giám đốc!

Phạm Lượng thực hiện