Khi Ca trù bước vào không gian số: Hành trình đưa di sản chạm gần hơn tới người trẻ

Mục tiêu và giá trị dự án: Đưa di sản ra khỏi không gian tĩnh!

Dự án Văn nghệ Tân quan ra đời như một nỗ lực làm mới hành trình tiếp cận di sản, khi đưa Ca trù bước vào không gian số thông qua công nghệ thực tế ảo (VR), mở ra một cách “chạm” khác với di sản bằng trải nghiệm trực quan và cảm xúc cá nhân. Thay vì tiếp cận Ca trù bằng lối truyền tải mang tính hàn lâm hay trình diễn đơn thuần, Văn nghệ Tân quan lựa chọn cách kể chuyện đa phương tiện, nơi công nghệ đóng vai trò là cầu nối giúp người trẻ bước vào thế giới di sản một cách tự nhiên, gần gũi và chủ động hơn.

Văn nghệ Tân quan là Dự án truyền thông được thực hiện bởi nhóm sinh viên năng động đến từ, khoa Truyền thông, trường Đại học Đại Nam gồm Nguyễn Thị Khánh Linh (Quản lý dự án), Phạm Văn Tuấn, Nguyễn Thị Hoa, Lê Mỹ Dung và Phạm Thị Yến.

Xuất phát từ quá trình học tập và thực hành truyền thông đa phương tiện, nhóm nhận thấy rằng Ca trù tuy được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, nhưng trong đời sống đương đại, đặc biệt là với người trẻ, loại hình nghệ thuật này vẫn tồn tại một khoảng cách nhất định. Không ít bạn trẻ biết đến Ca trù như một giá trị văn hóa cần bảo tồn, nhưng lại thiếu cơ hội tiếp xúc, trải nghiệm và hiểu sâu về loại hình nghệ thuật này. 

"Chính khoảng trống giữa giá trị di sản và cách công chúng trẻ tiếp cận đã trở thành động lực để nhóm triển khai Văn nghệ Tân quan. Với nhóm dự án, đưa Ca trù đến gần người trẻ không chỉ là nhiệm vụ truyền thông, mà còn là một hành trình kết nối, nơi di sản được đặt trong mối quan hệ đối thoại với đời sống hiện đại, thay vì đứng yên trong không gian trưng bày hay giáo trình. Và từ đó Văn nghệ Tân quan ra đời như một nỗ lực bắc nhịp cầu giữa hai thế giới ấy: truyền thống và hiện đại, ký ức và công nghệ, di sản và người trẻ, Khánh Linh, Trưởng nhóm dự án chia sẻ.

Khánh Linh cho biết thêm rằng: Không hướng tới việc “làm mới” di sản theo cách phá vỡ bản sắc, Văn nghệ Tân quan lựa chọn một hướng đi chậm rãi và thận trọng hơn: thay đổi cách người trẻ tiếp cận Ca trù. Thông qua việc ứng dụng truyền thông đa phương tiện và công nghệ số, dự án mong muốn tạo ra một không gian trải nghiệm nơi Ca trù không còn nằm yên trong tư liệu hay khuôn khổ trình diễn truyền thống, mà bước vào đời sống của người trẻ một cách tự nhiên.

Ở đó, di sản không được tiếp nhận bằng nghĩa vụ hay kiến thức khô cứng, mà bằng sự tò mò, đồng cảm và cảm xúc cá nhân. Giá trị mà dự án hướng tới không nằm ở quy mô hay hình thức, mà ở khả năng khơi mở một mối liên hệ bền vững giữa người trẻ và di sản – điều kiện tiên quyết để những giá trị văn hóa lâu đời có thể tiếp tục được gìn giữ và kể lại trong bối cảnh đương đại.

“Từ giai điệu đến làn ca”: Khi Ca trù được nghe, nhìn và chạm.

Hoạt động trọng tâm của dự án là talkshow kết hợp biểu diễn nghệ thuật Ca trù và trải nghiệm bảo tàng số VR mang tên “Từ giai điệu đến làn ca”,  đã diễn ra vào chiều ngày 23/01/2026 tại Trường Đại học Đại Nam. Sự kiện được thiết kế như một không gian mở, nơi người tham dự không chỉ lắng nghe Ca trù bằng thính giác, mà còn tiếp cận loại hình nghệ thuật này bằng thị giác, chuyển động và tương tác số.

Trong khuôn khổ chương trình, các làn điệu Ca trù được trình diễn trực tiếp, đan xen cùng phần trò chuyện, chia sẻ nhằm giúp người xem hiểu hơn về lịch sử, cấu trúc và giá trị nghệ thuật của Ca trù. Điểm nhấn đặc biệt của sự kiện là khu trải nghiệm Ca trù số, nơi công nghệ thực tế ảo (VR) được ứng dụng để tái hiện không gian nghệ thuật, giúp người trẻ có cơ hội “bước vào” thế giới Ca trù theo một cách hoàn toàn mới.

"Thông qua trải nghiệm này, Ca trù không còn bị giới hạn trong không gian sân khấu truyền thống, mà được mở rộng thành một không gian văn hóa số, nơi người tham dự có thể quan sát, tương tác và khám phá di sản bằng góc nhìn cá nhân. Đây cũng là cách dự án khơi gợi sự tò mò và hứng thú ban đầu, tạo tiền đề để người trẻ tìm hiểu sâu hơn về Ca trù ở những hình thức nguyên bản", thầy Nguyễn Mạnh Trường – giảng viên bộ môn Sản xuất sản phẩm Đa phương tiện cho biết.

Đồng hành cùng sự kiện là CLB Ca trù Chanh Thôn – những nghệ nhân, người thực hành và gìn giữ Ca trù đã gắn bó với loại hình nghệ thuật này suốt nhiều thập kỷ. Họ là những con người đã sống gần trọn nửa đời trong không gian chiếu hát, quen với nhịp phách mộc, tiếng đàn đáy và ánh đèn sân khấu truyền thống, nơi Ca trù tồn tại bằng ký ức, truyền nghề và sự kiên trì gìn giữ qua thời gian.

Tại sự kiện “Từ giai điệu đến làn ca”, lần đầu tiên, các nghệ nhân Ca trù Chanh Thôn được trực tiếp trải nghiệm bảo tàng Ca trù số ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR). Không gian số mở ra trước mắt họ không nhằm thay thế chiếu hát truyền thống, mà gợi mở một cách tiếp cận mới, nơi Ca trù được tái hiện bằng hình ảnh, chuyển động và tương tác – một trải nghiệm hoàn toàn khác so với những gì họ từng quen thuộc.

Khoảnh khắc những mái tóc đã điểm bạc lần đầu đeo kính VR, lặng lẽ quan sát không gian Ca trù trong thế giới số, trở thành một trong những hình ảnh giàu cảm xúc nhất của sự kiện. Ở đó, không có sự ngỡ ngàng ồn ào, mà là những ánh nhìn trầm ngâm, những cái gật đầu chậm rãi – như một cuộc đối thoại thầm lặng giữa quá khứ và hiện tại.