Khi bản án được thực hiện bằng lòng nhân ái
Giữa sương mờ vùng cao Sơn La, có những bản án không chỉ được thực thi bằng mệnh lệnh hành chính, mà bằng sự kiên trì, lòng nhân ái và thông qua những cuộc trò chuyện xuyên đêm bên bếp lửa. Chuyện về Chấp hành viên Thào A Thình trong vụ án giao con tại xã Co Mạ, tỉnh Sơn La là một hành trình như thế, một hành trình đi tìm sự đồng thuận từ trong hủ tục.
Sơn La những ngày cuối năm 2025, cái lạnh như cắt da cắt thịt phủ trắng các bản làng vùng cao. Trong khi những gia đình khác đang quây quần bên bếp hồng chuẩn bị đón Tết, anh Thào A Thình - Chấp hành viên Thi hành án dân sự (THADS) tỉnh Sơn La lại trăn trở với một tập hồ sơ đặc biệt. Đó là vụ việc ly hôn giữa anh Giàng A D. và chị Chá Thị K. tại một bản nhỏ vùng sâu, cách trung tâm tỉnh hơn 100km, nơi giáp ranh với tỉnh Điện Biên.
Theo bản án, sau ly hôn, chị K. được quyền nuôi dưỡng cháu M. (hơn 3 tuổi) và nhận một số tài sản thiết yếu để ổn định cuộc sống như máy xát gạo, tủ lạnh, một con bò và tiền chênh lệch tài sản. Thế nhưng, khi bước vào giai đoạn thi hành, anh Thình đối mặt với một bức tường thành kiên cố, đó là hủ tục và quan niệm
Cuộc chiến với quan niệm “Con trai phải theo họ cha”
Người Mông ở vùng cao vốn có quan niệm khắt khe: "Vợ ly hôn là đi tay trắng" và "Con trai phải theo bố để sau này thờ cúng". Anh D. cùng gia đình bên nội nhất quyết không giao con, không giao tài sản. Họ không hẳn chống đối pháp luật, mà họ hành xử theo "luật bản" đã ăn sâu vào tiềm thức từ bao đời. "Đó là tình huống mà nếu xử lý cứng nhắc, cưỡng chế bằng mệnh lệnh, sẽ gây tổn thương rất lớn cho đứa trẻ và khoét sâu thêm mâu thuẫn giữa hai gia đình," anh Thình nhớ lại.
Đặc biệt nhất là câu chuyện về con bò. Chị K. vì thương con, muốn dành lại con bò làm kỷ vật cho con trai cả, nhưng anh D. tuyệt đối từ chối vì lo sợ những điều không hay. Sự bế tắc không nằm ở giá trị tài sản, mà nằm ở niềm tin và nỗi sợ hãi mơ hồ của những người dân chưa hiểu rõ pháp luật.
Thay vì áp dụng các biện pháp cưỡng chế khô cứng, anh Thình cùng đoàn công tác chọn cách "mưa dầm thấm lâu". Anh lặn lội vào bản, ngồi bên bếp lửa nhà anh D., dùng tiếng lòng của một người cùng là đồng bào để tâm sự.
Anh Thình không chỉ nói về điều luật, mà anh nói về tương lai của đứa trẻ. Anh phân tích cho anh D. hiểu: Cháu nhỏ cần hơi ấm của mẹ nhất lúc này. Bản án không phải để chia cắt cha con, mà để cháu có điều kiện tốt nhất để trưởng thành. Bố vẫn là bố, vẫn được quyền thăm nom, chăm sóc”.
Để lời nói thêm sức nặng, anh Thình tìm đến những "cây đại thụ" của bản, những người già làng, trưởng bản có uy tín. Tiếng nói của pháp luật được lồng ghép khéo léo trong những buổi trò chuyện thân tình giữa tiếng gió ngàn và mùi khói bếp đặc trưng của vùng cao.
Những giọt nước mắt hạnh phúc
Sự kiên trì rồi cũng hái được quả ngọt. Sau nhiều đêm trăn trở, anh D. đã gật đầu. Buổi bàn giao con và tài sản diễn ra trong một bầu không khí nghẹn ngào. Không có sự tranh chấp, không có tiếng quát tháo, chỉ có những giọt nước mắt lăn dài trên má người cha khi trao đứa bé cho mẹ, và nụ cười nhẹ nhõm của những người làm công tác thi hành án.
Nhìn cháu M. bỡ ngỡ lúc đầu rồi sà vào lòng mẹ, anh Thình biết mình đã hoàn thành một nhiệm vụ đặc biệt. Với anh, đó không chỉ là việc giải quyết xong một hồ sơ, mà là việc giữ lại sự bình yên cho một tuổi thơ.
Nghề thi hành án ở vùng cao Sơn La là thế. Những Chấp hành viên như anh Thào A Thình không chỉ mang theo bản án, mà còn mang theo sự thấu hiểu phong tục tập quán và lòng nhân ái. Họ chính là những nhịp cầu đưa pháp luật bén rễ vào đời sống, để mỗi hành trình "đưa con về với mẹ" hay mỗi vụ việc được giải quyết đều thấm đẫm tình người và lòng nhân ái, góp phần giữ gìn sự bình yên cho những bản làng nơi biên cương Tổ quốc.