Khám phá nghề muối (Kỳ 8): Người Ai Cập cổ đại cũng đã “sành” rau muối

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Việc sử dụng muối cho uớp xác của người Ai Cập cổ đến nay vẫn còn gây tranh cãi trong giới khoa học. Tuy nhiên, khó thể phủ nhận, muối là một trong những vật phẩm cúng tế quan trọng trong nghi thức dành cho người chết của người Ai Cập cổ đại.
Mẫu vật túi muối “natron” tại Phòng Trưng Bày cổ vật Ai Cập ở Washingtong DC (Mỹ). Mẫu vật túi muối “natron” tại Phòng Trưng Bày cổ vật Ai Cập ở Washingtong DC (Mỹ).

Đồ ăn còn nguyên từ 2000 năm trước

Đối với người Ai Cập cổ đại, xác chết là “sợi dây kết nối” cuộc sống trần gian với thế giới bên kia. Cuộc sống vĩnh cửu có thể được duy trì bằng hình ảnh điêu khắc của một người hoặc bằng cách lặp lại tên của người đã khuất nhưng lý tưởng nhất chính là bảo quản thi thể người chết vĩnh viễn. Hầu hết trong các giai đoạn lịch sử khác nhau của nền văn minh Ai Cập cổ đại, một ngôi mộ thường có hai phần: Phần dưới mặt đất để chứa thi hài và phần trên mặt đất dành cho các lễ vật.

Theo đó, thực phẩm là một trong những đồ cúng tế quan trọng cho người chết. Trong cuốn sách “Salt: A World History” (Lịch sử thế giới về Muối), tác giả Mark Kurlansky đã mô tả một ngôi mộ cổ của tầng lớp thượng lưu như sau: Đồ ăn còn sót lại được tìm thấy trong một ngôi mộ từ trước năm 2000 trước Công nguyên (TCN) bao gồm chim cút, chim bồ câu hầm, cá, sườn bò, thận, cháo lúa mạch, bánh mì, quả sung hầm, quả mọng, pho mát, rượu và bia. Ngoài ra còn có cá muối và một thùng gỗ đựng muối ăn.

Điều này được tác giả giải thích rằng, tầng lớp thượng lưu người Ai Cập cổ đại có chế độ ăn uống rất đa dạng, đến mức có nhiều học giả đánh giá đây là một trong những nền ẩm thực phát triển nhất thế giới tại thời điểm đó. Đơn cử, người Ai Cập đã biết trộn nước muối với giấm tạo ra một loại nước sốt gọi là “oxalme” mãi sau này mới trở nên phổ biến trong nền ẩm thực của người La Mã.

Mặt khác, cũng giống như người Trung Quốc cổ ở Tứ Xuyên, người Ai Cập cũng đánh giá cao hương vị của các loại rau được ngâm trong nước muối. “Không có thức ăn nào ngon hơn rau muối” là những từ được viết trên một thoại bản bằng giấy cói cổ được khai quật sau này. Ngoài ra, họ còn biết làm một loại gia vị từ cá hoặc ruột cá ngâm trong nước muối, gần tương tự với những loại gia vị tiền thân của nước tương ở Trung Quốc hay nước mắm ở Việt Nam.

Khám phá nghề muối (Kỳ 8): Người Ai Cập cổ đại cũng đã “sành” rau muối ảnh 1Đối với người Ai Cập cổ đại, xác chết là “sợi dây kết nối” cuộc sống trần gian với thế giới bên kia.

Một số nhà khảo cổ cho rằng người Ai Cập cổ đại có thể là nhóm người đầu tiên áp dụng kỹ thuật ướp muối cho thịt và cá. Bởi ghi chép sớm nhất của Trung Quốc về việc bảo quản cá trong muối từ khoảng 2000 năm TCN. Nhưng cá muối và thịt chim muối đã được tìm thấy trong các ngôi mộ cổ Ai Cập từ rất lâu trước đó. Dù vậy, vẫn chưa có bằng chứng khảo cổ nào khẳng định chắc chắn điều này.

Nói chung, người Ai Cập cổ đại đã nhận ra ướp muối cho thịt có thể hấp thụ độ ẩm khiến vi khuẩn không có môi trường phát triển. Mặt khác, muối tự thân cũng có khả năng diệt vi khuẩn. Các nhà khoa học tìm thấy trong muối cổ đại của người Ai Cập có chứa một số tạp chất như “saltpeter” – có tác dụng diệt khuẩn mạnh. Mặt khác, ai cũng biết protein trong thịt trải qua quá trình biến đổi lý hóa khi tiếp xúc với nhiệt nhưng ít ai biết trong một số tương tự, muối cũng kích thích quá trình biến đổi này. Vì vậy, kỹ thuật ướp muối cho thịt, cá từ lâu cũng được xem là một trong các kỹ thuật nấu ăn.

Dù không thể chắc chắn người Ai Cập có phải là người đầu tiên phát hiện ra quá trình ướp muối hay không, nhưng các nhà khoa học khẳng định đây chắc chắn là nền văn minh đầu tiên bảo quản thực phẩm bằng muối trên quy mô lớn. Bởi lẽ, người cổ đại sống cạnh và dựa chủ yếu vào dòng sông Nile. Một năm khô hạn hoặc ngập lụt chính là thảm hoạ mà họ thường xuyên gặp phải. Để chuẩn bị ứng phó, người Ai Cập thu thập và dự trữ thực phẩm trong các hầm chứa khổng lồ. Để đảm bảo nguồn cung cấp thực phẩm thường xuyên, người cổ đại đã tích luỹ vốn kiến thức đáng kể về quá trình lên men và cách bảo quản thực phẩm.

Muối cổ đại được thu thập thông qua phương pháp làm bốc hơi nước biển ở lưu vực sông Nile. Bên cạnh đó, người Ai Cập đã phát triển giao thương từ rất sớm. Vì vậy họ có thể mua từ một số nguồn muối ở Địa Trung Hải hoặc từ châu Phi, đặc biệt từ Lybia và Ethiopia. Địa phận Ai Cập cổ đại cũng có những hồ muối khô và các mỏ muối trong các sa mạc, nơi cung cấp rất nhiều loại muối khác nhau. Ngày nay, trên bàn ăn của người phương Tây có loại muối gọi là “Northern salt” (dịch: muối từ phương Bắc) và “red salt” (dịch: muối đỏ) được biết có thể xuất phát từ một hồ nước gần Memphis – thủ đô của Ai Cập cổ đại.

Muối có thực sự được dùng để ướp xác?

Rất lâu trước khi có bộ môn hoá học phát triển vào thế kỷ 17 và 18, khi các nhà hoá học tìm ra bảng nguyên tố và có thể phân biệt được các loại muối khác nhau, thì các nhà giả kim, thầy lang và đầu bếp thời cổ đại đã biết tới sự tồn tại của các loại muối khác nhau, với vị và tính chất hoá học riêng biệt. Có thể thấy người Ai Cập đã sử dụng từng loại muối cho nhiều mục đích khác nhau.

Nếu người Trung Quốc có thể phát minh ra thuốc súng từ hợp chất có thành phần muối kali nitrat thì người Ai Cập cổ đại tìm ra một loại muối khác để áp dụng trong kỹ thuật ướp xác. Mặc dù họ không thể diễn đạt chính xác bằng các thuật ngữ hoá học sau này mà đặt tên cho nó là “netjry” hoặc “natron” với ý nghĩa là “muối thần”. “Natron” là loại muối tự nhiên được tìm thấy trong một “wadi” – từ tiếng Ả Rập chỉ một lòng sông khô cạn (tương tự như thung lũng) cách Cairo khoảng 40 dặm về phía Tây Bắc, vị trí này được gọi là Natrun. “Natron” thường được tìm thấy với màu “trắng” hoặc “đỏ”, theo người Ai Cập cổ đại ghi chép lại. Nhưng trên thực tế, “natron trắng” có màu xám còn “natron đỏ” lại có màu hồng.

Khám phá nghề muối (Kỳ 8): Người Ai Cập cổ đại cũng đã “sành” rau muối ảnh 2

Một phần của lăng mộ Pha-ra-on Tutankhamen.

Nghi thức quan trọng nhất trong lễ tang Ai Cập là “the opening of the mouth” (tạm dịch: mở miệng), còn được biết đến là nghi thức “cắt dây rốn”. Theo quan niệm của người cổ đại, đây là nghi thức mang tính biểu tượng để giải phóng xác chết khỏi trần gian và có thể tiếp thụ dinh dưỡng ở thế giới bên kia; trên nguyên lý giống như việc cắt dây rốn cho một đứa trẻ sơ sinh là “khúc dạo đầu” cho việc đứa trẻ đó có thể bắt đầu cuộc sống và tiếp nhận nguồn dinh dưỡng ở trần thế. Sau đó, trong các nghi lễ cúng tế kết thúc, không thể thiếu muối. Tuy nhiên, “natron” hầu hết chỉ được sử dụng cho vua chúa và quý tộc vì ý nghĩa linh thiêng của nó.

Trong các ngôi mộ cổ được bảo quản công phu nhất được giới khảo cổ tìm thấy phải nhắc tới ngôi mộ của Pharaon Tutankhamen – ông đã chết ở tuổi 18 vào khoảng năm 1352 TCN. Ngôi mộ của ông được phát hiện vào năm 1922, được trang trí một con dao bằng đồng dùng để “cắt dây rốn”, xung quanh là bốn điện thờ, mỗi điện thờ có chứa những chiếc cốc chứa đầy hai thành phần quan trọng để bảo quản xác ướp: nhựa thông và “natron”.

Từ bao lâu nay, các nhà khoa học đã tranh cãi về việc liệu muối có thực sự hiệu quả để ướp xác hay không. Rất khó để biết, bởi vì khi xét nghiệm các mẫu “natron” cổ cũng chỉ phát hiện dấu vết một lượng nhỏ muối natri clorua sót lại trên các xác ướp.

(còn tiếp)

Đỗ Trang
Cùng chuyên mục
Trụ sở tòa Hình sự Quốc tế (ICJ) nơi Đức đệ đơn kiện Italy đòi bồi thường.

Mười năm kiện cũ

(PLVN) - Cuộc xung khắc pháp lý giữa nước Đức và Italy kéo dài 10 năm nay vừa có kết cục mới. Chính phủ Đức đã rút về đề đạt khởi kiện nhà nước Italy tại Tòa án quốc tế của Liên Hợp quốc.

Đọc thêm

Cầm quyền ở thời khó

Tân Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol tuyên thệ nhậm chức tại Seoul.
(PLVN) - Ở Hàn Quốc, sự thay đổi Tổng thống đã hoàn tất với nghi thức nhậm chức của Tổng thống đắc cử Yoon Suk-yeol. Quyền bính cao nhất ở đất nươc này đã được chuyển giao từ Tổng thống mãn nhiệm Moon Jae-in sang cho ông Yoon Suk-yeol.

Những “sắc thái” mới trong cuộc chiến chống COVID-19

Tổng Giám đốc WHO lo ngại thế giới đang xem nhẹ cách thức virus lây lan.
(PLVN) - Trung Quốc vẫn đang thắt chặt các biện pháp kiểm soát dịch bệnh. Ngược lại, nhiều nước tiếp tục nới lỏng các quy định chống dịch để đưa người dân trở lại cuộc sống bình thường bất chấp số ca nhiễm tăng cao và đây là điều khiến Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lo ngại.

Amber Heard gặp “bão” tẩy chay trong lúc vướng kiện tụng với chồng cũ

Amber Heard và chồng cũ.
(PLVN) - Sau ly hôn tài tử Johnny Depp, Amber Heard nhận được 7 triệu USD. Nữ diễn viên hứa quyên góp cho một số tổ chức từ thiện nhưng không thực hiện. Rắc rối không dừng lại khi cô bị kêu gọi tẩy chạy khỏi dự án Aquaman cùng lúc lại đang thất thế trong một vụ kiện tụng rắc rối với chồng cũ.

Người đặt dấu mốc cho công nghệ in ấn

Johannes Gutenberg - ông tổ nghề in.
(PLVN) - Mong muốn những người nghèo yêu sách như mình có thể dễ dàng hơn trong việc tìm đọc những trang sách hay, Johannes Gutenberg quyết tâm nghiên cứu để cho ra đời phương pháp in ấn mới.

Người dân Hàn Quốc vật lộn để được... ngủ

Tại Hàn Quốc, dịch vụ hỗ trợ giấc ngủ đang "hot"
(PLVN) - Hàn Quốc là một trong những quốc gia thiếu ngủ nhất trên thế giới. Nguyên nhân chính là do áp lực từ công việc và sự đánh giá của xã hội. Điều này làm ảnh hưởng lớn đến cả xã hội khi tỷ lệ tự sát của Hàn Quốc ở mức cao nhất trong số các quốc gia phát triển và ngày càng nhiều người phải sử dụng thuốc ngủ.

Phán quyết với hệ lụy lớn

Cựu Tổng thống Donald Trump.
(PLVN) - Ở nước Mỹ, tòa án đã đưa ra phán xử bất lợi cho cựu Tổng thống Donald Trump trong vụ việc nảy sinh từ thời ông Trump còn cầm quyền ở Mỹ.

Nhiều nơi vẫn phải chật vật đối phó hội chứng COVID kéo dài

Nhiều nơi vẫn phải chật vật đối phó hội chứng COVID kéo dài
(PLVN) - Hơn 2 năm kể từ khi dịch bệnh COVID-19 bùng phát, rất nhiều người từng mắc bệnh cho biết phải chật vật đối phó với hội chứng COVID kéo dài. Tình trạng này gây ra những nguy cơ lâu dài không chỉ với người bệnh, mà còn cho cả hệ thống y tế và các nền kinh tế trong những năm sắp tới.

Luật thua quyền

Một phiên họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc.
(PLVN) - Bằng cách biểu quyết đồng thuận, tức là các thành viên không phải đích danh thể hiện quan điểm, Đại hội đồng Liên Hợp quốc đã thông qua nghị quyết buộc 5 thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp phải giải trình về việc đã sử dụng quyền phủ quyết để phủ quyết dự thảo nghị quyết nào đấy trong Hội đồng Bảo an.

Đối tác thêm quan trọng

Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ thúc đẩy chiến lược đối tác.
(PLVN) - Mối quan hệ hợp tác giữa EU và Ấn Độ vừa có được bước phát triển mạnh mẽ mới cả trên danh nghĩa lẫn trong thực chất. Nhân chuyến thăm Ấn Độ của Chủ tịch Uỷ ban châu Âu Ursula von der Leyen, Ấn Độ và EU ký kết thỏa thuận thành lập Hội đồng Thương mại và Công nghệ EU-Ấn Độ.

Thua trong thắng, thắng trong thua

Vợ chồng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ăn mừng kết quả tại Paris tối 24/4.
(PLVN) - Ở nước Pháp, Tổng thống đương nhiệm Emmanuel Macron đã về đích trước ứng cử viên Marine Le Pen của đảng Tập hợp quốc gia trong vòng thứ 2 của cuộc bầu cử diễn ra ngày 24/4 vừa qua.

Đạo luật chống nạn “bác sĩ ma” xứ Hàn

Biển hiệu phòng khám phẫu thuật thẩm mỹ bên hông một tòa nhà ở khu Sinsa-dong, quận Gangnam, Seoul, Hàn Quốc. Ảnh- CNN
(PLVN) - Quốc hội Hàn Quốc ngày 31/8/2021 đã thông qua dự thảo sửa đổi Luật y tế, với nội dung đáng chú ý là các cơ sở y tế bắt buộc phải lắp đặt camera giám sát (CCTV) trong phòng phẫu thuật trong trường hợp bệnh nhân được phẫu thuật gây mê toàn thân, không hề có ý thức. Việc sửa đổi nhằm mục đích bảo vệ bệnh nhân khỏi các sự cố y khoa hoặc hành vi lơ là trách nhiệm của nhân viên y tế.

Elon Musk - Từ cậu bé tự kỷ thành người giàu nhất thế giới

Ông Elon Musk.
(PLVN) - Thông tin doanh nhân người Mỹ Elon Musk đã mua lại Công ty Twitter với giá 44 tỷ USD được công bố tuần qua một lần nữa khiến dư luận đổ xô chú ý tới Musk - hiện là người giàu nhất thế giới, người sáng lập Công ty ô tô điện Tesla và nhà sản xuất tên lửa SpaceX.

Những chiến dịch sử dụng động vật làm gián điệp

Cá heo đã từng được huấn luyện và sử dụng vào mục đích hoạt động tình báo.
(PLVN) - Những loài vật như chim bồ câu, cá heo, thậm chí là quạ đã được nghiên cứu và đưa vào sửa dụng trong các chiến dịch tình báo, thu thập thông tin. Những con vật này đã được huấn luyện để thu thập hình ảnh, sóng âm từ các mục tiêu, thậm chí còn được dùng để “cài cắm” các thiết bị vào mục tiêu cần do thám...

Làng cổ đẹp như tranh bên bờ sông Lauch nước Pháp

Làng cổ đẹp như tranh bên bờ sông Lauch nước Pháp
(PLVN) - Tọa lạc ngay bên dòng sông Lauch thơ mộng của nước Pháp, làng Colmar nằm cách Strasbourg – thủ phủ vùng Alsace khoảng 64 km về phía Tây Nam. Nơi đây được mệnh danh là một trong những ngôi làng đẹp nhất nước Pháp, có thể khiến bất cứ ai cũng say đắm, phải lòng khi có dịp ghé thăm.