Khám phá lễ hội Đàn Kính Thiên và phim trường cổ trang ở Thung Ui

Lễ hội Đàn Kính Thiên nhằm tưởng nhớ vua Đinh Tiên Hoàng

Thung Ui nằm trong thung lũng Mộc Hoàn, thuộc quần thể danh thắng Tràng An - vùng đất được thiên nhiên ưu ái với hệ thống núi đá vôi, hang động, sông nước và thảm thực vật phong phú. So với những điểm du lịch đã định danh thương hiệu như Bái Đính, Tam Cốc - Bích Động, Thung Ui vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ, tĩnh lặng, như một khoảng lùi cần thiết giữa nhịp phát triển sôi động của ngành du lịch.

Chính sự hoang sơ ấy tạo nên lợi thế khác biệt. Những dãy núi đá vôi bao bọc lấy thung lũng, mặt hồ trong xanh phản chiếu mây trời, không gian yên tĩnh ít bị tác động bởi đô thị hóa, tất cả tạo nên điều kiện lý tưởng cho loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng kết hợp trải nghiệm văn hóa. Đây cũng là nền tảng để hình thành hệ thống công trình tâm linh như: Đàn Kính Thiên, Điện Kính Địa, Kính Nhân, khu nhà sàn và các hạng mục phụ trợ phục vụ phát triển văn hóa, du lịch, tín ngưỡng.

Trong đó, Đàn Kính Thiên được xem là điểm nhấn trung tâm. Ông Trương Đình Tưởng, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Ninh Bình cho biết, Đàn kính thiên hay còn gọi là Đàn Nam Giao là nơi vua chúa các triều đại phong kiến thực hiện nghi lễ tế trời - một nghi lễ quan trọng bậc nhất trong điển lễ. Việc cúng tế trời hay gọi là tế Nam Giao cực kỳ quan trọng để cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, thiên hạ thái bình, quốc gia hưng thịnh.

Tại Ninh Bình, Đàn kính thiên là một công trình tín ngưỡng cung đình, từ thời Đinh - Tiền Lê đến nhà Nguyễn (các triều đại phong kiến ở Việt Nam), hoàng đế các thời đều trú trọng lễ tế giao. Ninh Bình từng là kinh đô của 3 triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý. Vì thế dấu tích của kinh đô Hoa Lư xưa vẫn còn in đậm sâu đến ngày nay. Đàn kính thiên ở Hoa Lư xưa là nơi Đinh Bộ Lĩnh làm lễ tế trời, sau đó xuất quân dẹp loạn 12 sứ quân, thu giang sơn về một mối.

Cũng chính nơi đây, năm 968, sau khi bình định thiên hạ, lên ngôi hoàng đế, đức vua đã tế cáo trời đất, công bố với thiên hạ, xưng là Đinh Tiên Hoàng đế, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, lấy niên hiệu là Thái Bình và trở thành vị hoàng đế đầu tiên của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền tại Việt Nam.

Không gian đàn tế được thiết kế trang nghiêm, hài hòa với cảnh quan tự nhiên, tạo nên cảm giác linh thiêng mà vẫn gần gũi. Hằng năm, vào ngày 10/3 âm lịch, tại Thung Ui diễn ra lễ hội Đàn Kính Thiên nhằm tưởng nhớ vua Đinh Tiên Hoàng - người có công dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước và lập nên Nhà nước Đại Cồ Việt. Theo sử liệu và truyền thuyết địa phương, vào năm 968, sau khi lên ngôi hoàng đế, Đinh Bộ Lĩnh đã cho lập Đàn Kính Thiên để tế trời đất, báo công với thiên hạ.

Năm 2018, tỉnh Ninh Bình phục dựng lại Đàn kính thiên niên đại hơn 1.000 năm đúng dịp kỷ niệm 1.050 năm (968 - 2018) Vạn thắng vương Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế, khai sáng nhà nước Đại Cồ Việt. Đây không chỉ là một công trình lịch sử, văn hóa còn là điểm đến du lịch hấp dẫn với du khách trong và ngoài nước khi đến Ninh Bình.

Giữa tiếng trống hội vang vọng, khói hương bảng lảng quyện trong sương núi, người tham dự có cảm giác như được trở về với không khí lễ nghi xưa. Những nghi thức trang trọng được tổ chức trong không gian mở của thung lũng khiến lễ hội vừa mang chiều sâu tâm linh, vừa có tính trải nghiệm cao. Đây là yếu tố quan trọng trong xu hướng du lịch hiện nay: du khách không chỉ “xem” mà còn “sống” trong không gian văn hóa.

Lễ hội Đàn Kính Thiên vì thế không chỉ là hoạt động tín ngưỡng đơn thuần, mà còn là dịp để cộng đồng và du khách cùng tưởng nhớ tiền nhân, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Thung Ui còn biết tới là nơi gắn với tích Thánh Nguyễn Minh Không - vị thiền sư nổi tiếng thời Lý, được nhân dân tôn kính vì công lao chữa bệnh cứu dân, đúc tượng, xây chùa, góp phần an dân, an quốc. Việc lồng ghép yếu tố lịch sử, tâm linh với hạ tầng du lịch quy mô lớn cho thấy tham vọng xây dựng một không gian không chỉ phục vụ tham quan, mà còn kể lại câu chuyện văn hóa một cách hệ thống. Nếu được triển khai bài bản, câu chuyện về vị thiền sư tài danh sẽ trở thành “linh hồn” cho toàn bộ quần thể, tạo chiều sâu cho trải nghiệm của du khách.

Phim trường cổ trang và không gian sáng tạo giữa lòng di sản

Song song với lễ hội và không gian tâm linh, phim trường cổ trang tại Thung Ui đang thu hút sự quan tâm của du khách, đặc biệt là giới trẻ và những người làm sáng tạo nội dung.

Việc hình thành phim trường trong không gian thiên nhiên hùng vĩ của Tràng An mở ra tiềm năng lớn. Không chỉ phục vụ quay phim, chụp ảnh nghệ thuật, nơi đây còn trở thành điểm trải nghiệm: du khách có thể hóa thân trong trang phục cổ, tham gia các hoạt động tái hiện nghi lễ, chụp ảnh giữa bối cảnh kiến trúc xưa.

Phim trường không chỉ đơn thuần là “bối cảnh”, mà còn là sản phẩm du lịch sáng tạo. Khi du khách được nhập vai, được kể câu chuyện của chính mình trong không gian lịch sử, giá trị trải nghiệm sẽ sâu sắc hơn nhiều so với việc tham quan thụ động. Giữa thung lũng Mộc Hoàn tĩnh lặng, Thung Ui đang dần hình thành như một không gian mở của sáng tạo và tâm linh. Ở đó, tiếng trống lễ hội hòa cùng tiếng gió núi; bối cảnh cổ trang hòa cùng bước chân du khách; truyền thống hòa cùng nhịp sống hiện đại.

Với định hướng phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa của tỉnh Ninh Bình, Thung Ui có khả năng hình thành chuỗi sản phẩm mới như trình diễn thực cảnh, không gian nghệ thuật ngoài trời, hoạt động sản xuất nội dung số. Đây là xu hướng đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công, khi biến di sản thành nguồn lực cho sáng tạo, từ đó tạo giá trị gia tăng cao và sức lan tỏa rộng.

Một trong những yếu tố làm nên sức hút của Thung Ui là việc lưu giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của người Mường tại khu vực này. Những nếp nhà sàn, sinh hoạt cộng đồng, trang phục, nhạc cụ, nghi lễ truyền thống… được giới thiệu và tái hiện trong không gian du lịch.

Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp lữ hành đánh giá cao cách tiếp cận này. Thay vì chỉ khai thác cảnh quan, Thung Ui chú trọng đến “phần hồn” của điểm đến, đó chính là văn hóa bản địa. Khi du khách được nghe những câu chuyện dân gian, được trải nghiệm sinh hoạt truyền thống, được tham gia vào hoạt động văn hóa cộng đồng, chuyến đi không còn đơn thuần là tham quan, mà trở thành hành trình khám phá chiều sâu văn hóa.

Sự kết hợp giữa lễ hội Đàn Kính Thiên, tích Thánh Nguyễn Minh Không, văn hóa người Mường và phim trường cổ trang tạo nên một tổng thể đa lớp. Ở đó, quá khứ và hiện tại giao thoa; truyền thống và sáng tạo song hành, minh chứng cho xu hướng phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa, nơi mỗi điểm đến không chỉ có hạ tầng, mà còn có câu chuyện và bản sắc.

Theo ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình, năm 2025, Quần thể danh thắng Tràng An được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO), các tổ chức đánh giá là mô hình mẫu mực về phát triển du lịch gắn với bảo đảm sinh kế cho người dân địa phương.

Sự phát triển của Thung Ui trong Quần thể danh thắng Tràng An gắn với mục tiêu lớn hơn: góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, với đặc trưng đô thị di sản thiên niên kỷ - trung tâm văn hóa, tâm linh, du lịch của cả nước.

Khi các tour, tuyến mới được xây dựng, đưa Thung Ui cùng các điểm đến khác của Ninh Bình vào chương trình khai thác, quảng bá rộng rãi tới du khách trong và ngoài nước, giá trị của điểm đến không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở câu chuyện được kể một cách hấp dẫn.

Du lịch trong giai đoạn mới đòi hỏi sự khác biệt và bản sắc. Không thể chỉ dựa vào cảnh quan thiên nhiên, điểm đến cần có nội dung, có chiều sâu văn hóa và có khả năng sáng tạo sản phẩm mới. Thung Ui đang đi theo hướng đó: biến lễ hội thành trải nghiệm, biến phim trường thành không gian sáng tạo, biến di sản thành động lực phát triển.

Quan trọng hơn, du lịch không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn bồi đắp niềm tự hào, khơi dậy tình yêu quê hương và lan tỏa bền vững các giá trị Việt Nam ra thế giới. Khi du khách quốc tế đến đây, họ không chỉ ngắm cảnh, mà còn hiểu thêm về lịch sử, về tín ngưỡng, về văn hóa cộng đồng.

Nếu được triển khai đúng định hướng, đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa quy mô và chiều sâu, Thung Ui hoàn toàn có thể trở thành một biểu tượng mới của du lịch Ninh Bình, nơi quá khứ không nằm yên trong sử sách, mà được đánh thức bằng trải nghiệm sống động.

Và trong hành trình ấy, lễ hội Đàn Kính Thiên không chỉ là một sự kiện thường niên, mà là điểm khởi đầu cho câu chuyện lớn hơn: câu chuyện về một vùng đất biết trân trọng cội nguồn để vững bước tương lai, biết lấy di sản làm nền tảng cho sáng tạo, và biết biến vẻ đẹp thiên nhiên thành nguồn lực lan tỏa giá trị Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình.