Khám phá cội nguồn dân tộc qua triển lãm “Không gian bảo tồn văn hóa” tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Đây là hoạt động mở đầu chuỗi sự kiện giới thiệu một số thành tựu nổi bật của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chào mừng kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Ngày Khoa học công nghệ Việt Nam và Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5/2026); đồng thời hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, góp phần tuyên truyền, lan tỏa nhận thức về vai trò của khoa học và công nghệ, đặc biệt là khoa học xã hội và nhân văn, trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Trưng bày giới thiệu những thành tựu nghiên cứu tiêu biểu, các công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao, nhằm khẳng định những đóng góp quan trọng của khoa học xã hội Việt Nam đối với việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản về lịch sử, văn hóa, con người và xã hội Việt Nam.

Đồng thời, các thành tựu đó cũng đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế; qua đó tạo điều kiện tăng cường giao lưu học thuật, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý và các tổ chức trong và ngoài nước.

Điểm nhấn của trưng bày này là giới thiệu những phát hiện mới, đồng thời trình bày các luận cứ khoa học của ngành Khảo cổ học và Sử học đã góp phần làm sáng tỏ tiến trình hình thành và phát triển của lịch sử - văn hóa Cội nguồn dân tộc Việt Nam.

Những phát hiện từ các di chỉ khảo cổ học từ thời Tiền sử với các công cụ đá sơ kỳ, Hậu kỳ đá cũ đến giai đoạn Tiền Đông Sơn - Đông Sơn, Tiền Sa Huỳnh - Sa Huỳnh, Tiền Đồng Nai - Đồng Nai đã cung cấp bằng chứng về sự tồn tại của thời đại các vua Hùng trong lịch sử.  

Những tư liệu này góp phần quan trọng vào việc khẳng định và đưa giai đoạn lịch sử quan trọng này vào chính sử Việt Nam. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu và khai quật tại Hoàng Thành Thăng Long (Hà Nội), Thành nhà Hồ, Khu di tích Lam Kinh (Thanh Hóa), Đông Triều - Yên Tử (Quảng Ninh),… đã minh chứng cho sức sống bền bỉ và sự phục hưng rực rỡ của văn hóa Đại Việt, từ đó khẳng định tầm vóc của nền văn hiến Việt Nam, từ quá khứ đến hiện tại.

Một thành tựu nghiên cứu khoa học nổi bật khác, dựa trên các cuộc điều tra dân tộc học quy mô toàn quốc, là việc xác định Danh mục thành phần 54 dân tộc, được Nhà nước chính thức công bố năm 1979. Đến nay, kết quả này vẫn là nền tảng khoa học quan trọng cho công tác điều tra kinh tế - xã hội và nghiên cứu cấu trúc tộc người, phân bố dân cư và bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam: Thống nhất trong đa dạng bản sắc của quốc gia.

Ngoài các pa nô giới thiệu về thành tựu nghiên cứu khoa học xã hội của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, trưng bày này còn giới thiệu những nguồn tài liệu khoa học bổ trợ có giá trị. Tiêu biểu là các tư liệu của nhà dân tộc học Từ Chi như bản vẽ sơ đồ Cửa Sót và Cửa Nhượng (Nghệ An), bản thảo viết tay “Ký họa Mường”, sổ ghi chép điền dã tại Hòa Bình, những bức ảnh điền dã gắn với hoạt động nghiên cứu thực địa của các viện trực thuộc Viện Hàn lâm và các hiện vật (dụng cụ hỗ trợ nghiên cứu: máy chụp ảnh, máy quay phim) của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã sử dụng trong các đợt nghiên cứu, sưu tầm, làm phim dân tộc học... phục vụ trưng bày, trình diễn tại Bảo tàng. Những tư liệu và hiện vật này không chỉ phục vụ trưng bày, trình diễn mà còn góp phần phản ánh sinh động bức tranh đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, qua đó khẳng định sự thống nhất trong đa dạng bản sắc của quốc gia.

Đặc biệt, trưng bày này còn giới thiệu hai bộ trang phục mới của dân tộc Chứt được xây dựng trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (cấp Sở) “Nghiên cứu, đề xuất mẫu trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình” năm 2024.

Các nhà nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Tôn giáo, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã tiến hành điền dã và phỏng vấn cộng đồng người Chứt tại địa phương. Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn kết hợp với tham vấn người dân, kết quả của nhiệm vụ đã thiết kế thành công hai bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng cho nam và nữ người Chứt ở tỉnh Quảng Trị với sự thống nhất cao của người dân cũng như chính quyền địa phương.

Cũng trong không gian trưng bày này, khách tham quan còn có cơ hội nắm bắt thêm các thông tin khoa học liên quan đến hoạt động tư vấn chính sách, được hình thành từ kết quả nghiên cứu của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm, góp phần định hướng phát triển đất nước một cách toàn diện và bền vững.

Trong lĩnh vực Triết học, các nghiên cứu đã cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng vào việc cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong hoạch định đường lối, chính sách, đồng thời làm rõ những vấn đề cơ bản về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong thời gian qua.

Ở lĩnh vực Kinh tế học, các công trình nghiên cứu tập trung luận giải bản chất và đặc trưng của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; làm rõ vai trò của các thành phần kinh tế và đề xuất nhiều luận cứ thực tiễn về chống lạm phát, công nghiệp hóa - hiện đại hóa, phát triển kinh tế tri thức, kinh tế vùng, phát triển bao trùm và kinh tế tuần hoàn.

Ở lĩnh vực Nhà nước và pháp luật, các công trình nghiên cứu đã góp phần phát triển lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và sửa đổi Hiến pháp 1980, 1992 và 2013, đồng thời đóng góp vào việc hình thành Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn mới.

Ngoài ra, trong trưng bày này còn giới thiệu tới công chúng việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, qua đó mở ra những hướng phát triển mới cho nghiên cứu khoa học xã hội Việt Nam trên mọi lĩnh vực. Đồng thời, việc thiết lập mạng lưới hợp tác rộng với nhiều viện hàn lâm và tổ chức nghiên cứu uy tín trên thế giới đã góp phần nâng cao vị thế khoa học xã hội Việt Nam trong cộng đồng học thuật quốc tế.