Khai trương Phòng Bảo vật Quốc gia Hộp xá lị Phật - Tháp Nhạn
Sau gần 1.400 năm nằm trong lòng tháp cổ, Bảo vật quốc gia Hộp đựng Xá lị Phật – Tháp Nhạn đã được tôn trí trong không gian trưng bày trang nghiêm, mở ra cơ hội để công chúng chiêm bái một di sản độc bản, minh chứng quý giá cho chiều sâu lịch sử Phật giáo trên vùng đất Nghệ An.
Tối 17/11, tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh diễn ra Lễ khai trương Phòng Bảo vật Quốc gia Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn). Đây là hoạt động trong khuôn khổ Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026, được tổ chức từ ngày 17 - 24/11.
Dự buổi lễ có ông Đoàn Minh Huấn - Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cùng lãnh đạo tỉnh Nghệ An.
Về phía Giáo hội Phật giáo có Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu - Phó Pháp chủ kiêm Chánh Thư ký Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam; chư tôn đức đến từ Bhutan và Nepal, chư tôn đức tăng ni, Phật tử và đông đảo nhân dân.
Trước lễ khai trương, nghi lễ cung rước bảo vật được tổ chức từ khu vực bảo quản lên phòng Khánh tiết của bảo tàng, sau đó di chuyển qua một số tuyến đường trung tâm của đô thị Vinh. Đoàn cung rước có sự tham gia của chư tôn đức, đại biểu và Phật tử, với đội nghi lễ, kiệu rước và đoàn xe điện. Khi trở về bảo tàng, bảo vật được cung nghinh vào khu vực sân khấu để thực hiện chương trình khai trương.
Phát biểu tại buổi lễ, bà Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) lưu giữ những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật. Việc đưa bảo vật vào không gian trưng bày chuyên biệt là dấu mốc trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của Nghệ An.

Từ đây, hiện vật có điều kiện hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống văn hóa cộng đồng, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu và chiêm bái của tăng ni, Phật tử, nhân dân, du khách trong nước và quốc tế.
Tại buổi lễ, các lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh và đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam thực hiện nghi thức cắt băng khai trương phòng trưng bày.
Sau chương trình nghệ thuật “Ánh Từ Quang”, các đại biểu đã cung rước bảo vật từ sân khấu lên phòng trưng bày tại tầng 3 của Bảo tàng, thực hiện nghi lễ an vị.

Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn được phát hiện trong đợt khai quật khảo cổ học năm 1985–1986 tại di tích Nhạn Tháp. Tại trung tâm lòng tháp, các nhà khảo cổ tìm thấy một trụ gỗ khoét rỗng chứa hộp đồng, bên trong đặt chiếc hộp bằng kim loại màu vàng.
Hộp có hình chữ nhật (dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm, nặng khoảng 200g), chế tác bằng kỹ thuật tán dập nguội, trang trí hoa văn hoa cúc 6 cánh trên nắp và hoa sen cách điệu quanh thân. Bên trong hộp chứa lớp than tro cùng hai nửa vật thể màu trắng đục, mỏng như vỏ trứng được xác định là xá lị Phật.

Hiện vật hiện được lưu giữ tại Phòng Bảo vật quốc gia thuộc Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh.
Theo các nhà khảo cổ học, đây là lần đầu tiên khảo cổ học Việt Nam tìm thấy xá lị dưới dạng vật chất cụ thể trong một ngôi tháp cổ và đến nay vẫn là hộp đựng xá lị Phật bằng vàng duy nhất được phát hiện tại nước ta. Ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2089/QĐ-TTg công nhận Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn là bảo vật quốc gia (đợt 6), có niên đại thế kỷ VII-VIII.
Không gian trưng bày được đầu tư bài bản từ năm 2022 với hệ thống tủ kính chuyên dụng kiểm soát nghiêm ngặt nhiệt độ, độ ẩm và an ninh, bảo đảm hài hòa giữa việc giới thiệu giá trị bảo vật với công tác bảo quản lâu dài. Không gian mang sắc thái tĩnh tại, thiêng liêng với thiết kế gợi dáng mái chùa, kết hợp âm thanh Phật giáo và hương trầm nhẹ. Phía sau tủ kính lắp đặt màn hình LED trong suốt trình chiếu đa góc độ, giúp người xem quan sát rõ nét các hoa văn tinh xảo trên hiện vật có kích thước nhỏ gọn.

