Khai thác và chế biến sứa ở Đồ Sơn, Cát Bà- Sản lượng thấp, giá giảm

Sản lượng, giá chỉ bằng một nửa năm trước

Trưởng Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Cát Hải Nguyễn Đức Khượng cho biết: "Thường lệ, vụ khai thác sứa kéo dài từ tháng 3 đến hết tháng 5, nhưng năm nay, giữa tháng 4, ngư dân Đồ Sơn, Cát Bà mới khai thác những tấn sứa đầu tiên. So với năm 2008, sản lượng mùa sứa này thấp hơn hàng chục nghìn tấn".

Đến nay, quận Đồ Sơn đạt sản lượng khai thác khoảng hơn 10.000 tấn, giảm  khoảng gần 8 nghìn tấn. Ngư dân khai thác sứa Đồ Sơn tập trung ở các phuờng Ngọc Hải, Vạn Hương, Bàng La, Hợp Đức, chủ yếu đánh bắt sứa ở vùng ngư trường Cát Bà, Long Châu. Theo Phó trưởng Phòng Kinh tế quận Đồ Sơn Nguyễn Đức Huề: “Năm trước, ngư dân đầu tư máy móc, lưới cho vụ khai thác sứa không lớn, nhưng một chủ tàu thu hàng trăm triệu đồng, có chủ tàu đạt gần 500 triệu đồng. Mỗi lao động trực tiếp đánh bắt sứa có thu nhập hàng chục triệu đồng/ tháng. Nhưng năm nay, sản lượng và giá trị giảm gần một nửa”. Ngọc Hải là phường có sản lượng khai thác lớn nhất Đồ Sơn,  năm nay cũng chỉ đạt khoảng hơn 7.000 tấn, giá trị hơn 5 tỷ đồng, giảm nhiều so với năm 2008.

Ngoài việc sản lượng sụt giảm, giá sứa thấp khiến thu nhập của lao động làm nghề sứa bị ảnh hưởng. Năm 2008, bình quân một lao động trực tiếp khai thác sứa của Đồ Sơn, Cát Hải thu nhập 10 triệu đồng/tháng. Nhiều chủ tàu đạt giá trị khai thác sứa lớn, đem lại thu nhập cho người lao động cao gấp ba, bốn lần so với đánh bắt thủy sản khác. Mùa sứa này, chủ tàu Đinh Xuân Ngọc, phường Ngọc Hải, Đồ Sơn ngao ngán: "Sản lượng giảm, giá thấp gần một nửa, trong khi đầu tư phương tiện, chuẩn bị lao động nhiều và lớn hơn mọi năm. Năm trước, gia đình tôi thu nhập 492 triệu đồng từ vụ đánh bắt sứa, bình quân một lao động thu nhập 19,8 triệu đồng/ tháng" Một chủ tàu ở xã Hoàng Châu, Cát Hải cho biết: "Toàn bộ sản lượng sứa được tư thương thu gom, xuất sang Trung Quốc, trong khi thị trường nội địa không tiêu thụ bao nhiêu. Giá sứa 4.000- 5.000 đồng/ con giảm đáng kể  so với giá 7000 - 8000 đồng/ con của năm trước". Sản lượng sứa Cát Hải  khoảng hơn 4 nghìn tấn, giảm gần 2/3 so với năm trước. Từ đó xảy ra nghịch lý, lượng sứa thu hoạch ít hơn, nhưng giá vẫn không cao vì không đủ phục vụ sơ chế và xuất sang Trung Quốc theo hợp đồng một chuyến đi.

Nhiều mặt bị ảnh hưởng

Bên cạnh thu nhập cao từ khai thác và đánh bắt sứa trực tiếp ngoài khơi, hoạt động dịch vụ chế biến sứa trên bờ cũng đem lại lợi ích kinh tế không nhỏ, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, với thu nhập  3 - 5 triệu đồng/ tháng. Tuy nhiên, nguy cơ ô nhiễm môi trường từ cách đánh bắt và chế biến sứa hiển hiện, nhất là tác động xấu đến du lịch.

Cát Hải có 6 điểm chế biến sứa, tập trung ở khu vực xã Xuân Đám và thị trấn Cát Bà. Sản lượng hàng chục nghìn tấn sứa của hơn 170 phương tiện đổ về. Ở Đồ Sơn,  với hơn 200 phương tiện, hơn 10 cơ sở, chế biến hàng vạn con/ngày. Hầu hết  cơ sở chế biến đều nằm sát vùng nước biển, chưa có hệ thống xử lý nước thải nên toàn bộ nước thải từ chế biến sứa chảy thẳng ra biển. Trong khi số đông cơ sở chế biến nằm trong khu du lịch, mùi hôi tanh không chỉ gây khó chịu cho du khách tại chỗ mà nước sứa chảy ra đường trong khi vận chuyển cũng ảnh hưởng tới vùng không gian cả khu du lịch. Việc chế biến sứa trên bờ hạn chế được chất thải trực tiếp ra biển, song tạp chất và nước thải bẩn từ chế biến vẫn có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến môi trường khu du lịch.

Theo một số ngư dân trực tiếp đánh bắt sứa, nếu bắt cả con sứa thì giá trị một chuyến đi biển thấp vì thân sứa nặng, đem về không sử dụng hết nên họ thường  dùng vợt sắt giật lấy đầu sứa, bỏ lại phần thân sứa trôi, phân hủy theo dòng nước. Nhiều thân sứa chết chưa kịp phân hủy trôi dạt vào bến ảnh hưởng xấu đến môi trường. Thực tế môi trường du lịch Cát Hải từng bị ảnh hưởng nghiêm trọng do nuôi cá lồng bè, nên việc khai thác, chế biến sứa được chính quyền và các ngành chức năng quan tâm hơn ở góc độ bảo vệ môi trường. Các điểm chế biến sứa của Cát Hải đặt xa trung tâm du lịch. Tuy nhiên, vì lợi nhuận,  hoạt động chế biến của các cơ sở tập trung vào một số ngày cao điểm với hàng vạn con/ngày khó tránh khỏi tác động của chất thải, nước thải chảy thẳng xuống biển.

Khi nguồn nước bị ô nhiễm kéo theo nguồn hải sản giảm, các bãi tắm bị ảnh hưởng xấu, tác động trực tiếp đến lợi ích kinh tế của người dân và môi trường khu du lịch Trong khi đó, quận Đồ Sơn, huyện Cát Hải chưa có bộ phận giám sát với chế tài đủ mạnh để quản lý khai thác, đánh bắt sứa nói riêng và hải sản nói chung. Vì vậy, cùng với giải thích, tuyên truyền cho ngư dân về trách nhiệm bảo vệ môi trường biển và nguồn lợi thủy sản, cần xây dựng hệ thống bể xử lý nước thải và phế phẩm từ chế biến sứa trước khi thải ra môi trường.

Văn Lượng