Khai thác cát trái phép lòng sông- Ngày càng ngang nhiên diễn ra trên diện rộng

Khai thác ồ ạt cả ngày, lẫn đêm

Tại khu vực kè Cống Kênh, kè Miếu Chợ thuộc thôn Câu Tử ngoại, xã Hợp Thành (Thuỷ Nguyên) những ngày vừa qua, trời nắng gay gắt nhưng dọc bờ sông Kinh Thầy và ngã 3 sông Cấm, Văn Úc, Kinh Thày vẫn có 5-6 chiếc tàu khai thác cát. Những vòi hút cát cỡ lớn như vòi rồng sục sâu dưới lòng sông. Những chiếc tàu bị sức nặng của cát đen còn ướt nước ghì xuống sát mực nước sông,  thậm chí không nhìn thấy thành tàu. Một người dân ở đây cho biết: “Thời điểm giữa trưa các tàu hút cát hoạt động ít, chứ vào lúc 8-9 giờ sáng và chiều tối khu vực dọc sông này có khoảng hơn 10 tàu hút cát ùn ùn từ đâu kéo về thi nhau hoạt động. Có những tàu khai thác trộm cát gầm rú suốt đêm ồn ào, náo nhiệt như công trường. Đoạn sông này là nơi giáp ranh giữa xã Hợp Thành (Thuỷ Nguyên), xã Đại Bản (An Dương) và huyện Kinh Môn (Hải Dương) nên các tàu khai thác cát hoạt động nhiều nhất”.

Tương tự vào tầm 2 giờ chiều, tại khu vực đê sông Văn Úc, xã Quang Trung (An Lão), nơi có các bãi chất tải vật liệu của 6 doanh nghiệp, cá nhân,  đều có tàu hút cát ngang nhiên hoạt động. Từ trên cầu Tiên Cựu nhìn xuống hai bên bờ, các tàu hút cát  chạy đi chạy lại, dùng vòi rồng dài hàng chục m đưa cát đen còn ướt nước lên bãi sông. Nếu trước đây, các tàu chủ yếu hoạt động lén lút vào tầm chiều tối hoặc ban đêm thì hiện nay, tàu ngang nhiên hút cát cả vào ban ngày, khối lượng cũng lớn gấp nhiều lần.

Hầu hết việc khai thác cát trái phép với công suất lớn tác động xấu đến môi trường, làm thay đổi dòng chảy, gây sạt lở, sói mòn dòng sông, đe doạ sự an toàn của đê kè. Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn thành phố xuất hiện nhiều sự cố sạt lở bãi sông sát chân đê.Toàn thành phố hiện có hơn 52 km đê sông có dòng chủ áp sát chân đê. Một số tuyến kè đê sông bị biến dạng do địa chất nền đê yếu, bị xói lở do dòng chảy của sông như kè Thâm Động (đê sông Hoá), kè An Bồ (đê sông Luộc), kè Hàng Là (đê sông Lạch Tray), kè Kim Sơn (đê sông Văn Úc)…Nhiều địa phương còn phải đối mặt với tình trạng sạt lở bãi sông, hỏng nghiêm trọng đường giao thông nông thôn do các xe công suất lớn chở cát từ các tàu khai thác trái phép lên các bãi tập kết.

Rất khó xử lý

Trước tình trạng khai thác cát sỏi trái phép ở lòng sông, cửa biển gia tăng, ngày 4-5-2009, UBND thành phố có chỉ thị yêu cầu các ngành chức năng, các địa phương tăng cường kiểm tra và xử lý dứt điểm các trường hợp khai thác  trái phép …Tuy nhiên, theo lãnh đạo các địa phương và cơ quan chức năng, việc xử lý tình trạng khai thác cát trái phép gần như bó tay. Chủ tịch UBND xã Hợp Thành (Thủy Nguyên) cho biết: “Các tàu khai thác cát thường hoạt động rất gần chân kè Miếu Chợ và kè Cống Kênh. Tại khu vực lòng sông phía xã Hợp Thành có vụng xoáy nguy hiểm, khiến tuyến kè ở đây mất an toàn, vì vậy, xã bố trí lực lượng công an theo dõi thường xuyên. Nhưng khi có lực lượng công an của xã đứng trên bờ thì các tàu này chạy sang phía sông thuộc huyện An Dương và huyện Kinh Môn (Hải Dương), việc phối hợp để cùng xử lý chưa được thực hiện. Công an xã cũng không có phương tiện để ra khu vực lòng sông bắt các tàu khai thác cát”.

Theo Chi cục đê điều và phòng, chống lụt bão, hiện nay, việc quản lý, xử lý tình trạng khai thác cát lòng sông chồng chéo nhiều ngành, địa phương và mỗi ngành lại đối mặt với những khó khăn riêng. Chẳng hạn như việc quản lý, cấp phép khai thác cát sỏi lòng sông là nhiệm vụ của Sở Tài nguyên- Môi trường. Các địa phương cũng rất bị động trong cả lực lượng, phương tiện để xử lý các tàu khai thác cát trái phép trên sông. Hiện nay, cảnh sát giao thông đường thủy vẫn là lực lượng chủ yếu tiến hành kiểm tra, xử lý các trường hợp khai thác cát lòng sông trên địa bàn thành phố nhưng, khi bắt các tàu khai thác cát lậu thì không có bến để thu giữ tang vật. Qua kiểm tra, lực lượng cảnh sát giao thông đường thủy phát hiện, phần lớn các tàu khai thác cát không có đăng ký đăng kiểm, chủ tàu không có bằng lái, không mua bảo hiểm. Nhiều tàu có giấy phép khai thác cát sỏi ở khu vực các cửa biển nhưng không khai thác trong vùng đã quy hoạch, mà thường xuyên khai thác trực tiếp từ các lòng sông trên địa bàn thành phố, để tiện bơm cát lên thẳng các bãi chứa vật liệu sát chân đê. Họ coi giấy phép như “gậy pháp lý” khi bị cơ quan chức năng kiểm tra. Các tàu khai thác cát chủ yếu là thuyền xi măng, thuyền sắt gắn động cơ, có ống hút, giá trị tài sản không lớn, khi bị lực lượng chức năng phát hiện, chủ tàu sẵn sàng bỏ lại phương tiện khiến cơ quan chức năng không thể tìm được người để xử phạt. Ngoài ra, không ít trường hợp cố ý tháo nước vào đánh đắm phương tiện và cả người đang thi hành công vụ, rồi nhảy xuống sông lặn mất tăm.

Tình trạng khai thác cát trái phép đang diễn ra ngang nhiên, ảnh hưởng lớn đến hệ thống đê điều, bãi ven sông. Đã đến lúc, các địa phương và ngành chức năng thực hiện nghiêm túc chỉ thị của UBND thành phô, cần phối hợp, tăng cường quản lý việc khai thác cát sỏi, xử lý nghiêm các trường hợp ngang nhiên vi phạm.

Hoàng Yên