Kế hoạch 628: Khi những cánh chim trở lại và cuộc chiến vẫn chưa dừng...

Những tín hiệu phục hồi tự nhiên

Kế hoạch 628 đã tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt trong công tác tuyên truyền, kiểm tra, xử lý các hành vi săn bắt, nuôi nhốt, mua bán trái phép động vật hoang dã.

Tại nhiều địa phương, thông tin về các đợt kiểm tra, xử lý vi phạm được đăng tải thường xuyên trên các cổng thông tin điện tử của lực lượng Công an, chính quyền địa phương và các cơ quan báo chí, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về trách nhiệm bảo vệ động vật hoang dã cũng như các chế tài xử lý hành vi vi phạm.

Cùng với đó, Công an các địa phương đã chủ động tham mưu cho cấp ủy, chính quyền triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tại các địa bàn trọng điểm về săn bắt và buôn bán động vật hoang dã. Kết quả bước đầu cho thấy tình trạng săn bắt trái phép đã giảm rõ rệt ở nhiều nơi.

Một trong những dấu hiệu tích cực nhất là sự trở lại của các loài chim di cư và động vật hoang dã quý hiếm tại nhiều địa phương như Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Nghệ An, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Đồng Tháp…

Đặc biệt, tại Vườn Quốc gia Tràm Chim, loài Bồ nông chân xám đã xuất hiện trở lại sau nhiều năm vắng bóng. Đây được xem là một chỉ dấu quan trọng phản ánh quá trình phục hồi sinh thái đang diễn ra tại nhiều khu vực trên cả nước.

Trong quá trình triển khai Kế hoạch 628, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 634 vụ việc vi phạm; khởi tố hình sự 47 vụ với 59 bị can; xử phạt hành chính 414 vụ, tổng số tiền phạt hơn 2,5 tỷ đồng. Gần 10.000 cá thể động vật hoang dã còn sống đã được cứu hộ và tái thả về môi trường tự nhiên.

Riêng lực lượng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C05) đã trực tiếp kiểm tra 11 vụ việc, chuyển xử lý hình sự một vụ, xử phạt hành chính 10 vụ. Đồng thời, phát hiện nhiều tài khoản và hội nhóm trên không gian mạng có dấu hiệu quảng cáo, mua bán trái phép động vật hoang dã và các công cụ săn bắt mang tính tận diệt.

Những kết quả trên không chỉ góp phần phục hồi hệ sinh thái mà còn tạo ra hiệu ứng răn đe mạnh mẽ trong cộng đồng. Nhiều người dân đã tự nguyện giao nộp động vật hoang dã cho cơ quan chức năng, chuyển đổi sinh kế từ săn bắt sang tham gia các hoạt động bảo vệ thiên nhiên. Phong trào “Không săn bắt - Không tiêu thụ động vật hoang dã” từng bước lan tỏa tại nhiều địa phương.

Khi công tác phòng ngừa vẫn đi sau thực tế

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, thực tiễn triển khai Kế hoạch 628 cũng cho thấy không ít hạn chế cần sớm được khắc phục.

Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ việc vẫn được phát hiện thông qua tuần tra, kiểm tra đột xuất thay vì từ công tác nắm tình hình, quản lý đối tượng từ cơ sở. Điều này phản ánh tính chủ động trong phòng ngừa chưa cao.

Tại một số địa phương, dù người dân đã ký cam kết không săn bắt, bẫy bắt hoặc kinh doanh động vật hoang dã trái phép nhưng vẫn tiếp tục tái phạm. Trong khi đó, những địa phương làm tốt công tác rà soát, lập danh sách đối tượng có tiền sử vi phạm như Nghệ An, Hà Tĩnh, Cao Bằng hay Cà Mau lại cho thấy hiệu quả phòng ngừa rõ rệt hơn.

Thực tế cũng cho thấy lực lượng Công an cấp xã đang phải đảm nhiệm nhiều mặt công tác, dẫn đến nguồn lực dành cho nhiệm vụ bảo vệ động vật hoang dã còn hạn chế. Không ít cán bộ cơ sở chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng nhận diện, tuyên truyền và xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này.

Khác với công tác đấu tranh phòng chống ma túy vốn đã hình thành quy trình nghiệp vụ tương đối hoàn chỉnh, việc quản lý các đối tượng săn bắt động vật hoang dã hiện vẫn thiếu một hệ thống tiêu chí nhận diện và phương pháp tiếp cận chuyên biệt.

Theo các chuyên gia, muốn nâng cao hiệu quả phòng ngừa, lực lượng chức năng cần chuyển mạnh sang mô hình quản lý chủ động từ thôn, bản, khu dân cư; xây dựng cơ sở dữ liệu đối tượng; ứng dụng công nghệ số trong thu thập và quản lý thông tin, đồng thời phát huy vai trò của người dân như những “tai mắt” hỗ trợ phát hiện vi phạm ngay từ cơ sở.

"Cuộc đua" với những thủ đoạn mới

Nếu như trước đây hoạt động săn bắt, buôn bán động vật hoang dã chủ yếu diễn ra trực tiếp thì hiện nay các đối tượng đã chuyển mạnh lên môi trường mạng.

Các nền tảng như Facebook, Zalo, TikTok và một số sàn thương mại điện tử đang trở thành nơi quảng cáo, giao dịch nhiều loài động vật hoang dã dưới hình thức công khai hoặc trong các hội nhóm kín.

Đáng chú ý, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm hợp thức hóa nguồn gốc động vật hoang dã bằng giấy tờ giả hoặc giấy tờ khống. Đây được đánh giá là một trong những phương thức vi phạm nguy hiểm nhất bởi nó biến động vật bất hợp pháp thành hợp pháp trên hồ sơ.

Bên cạnh đó, tình trạng nuôi nhốt trái phép các loài nguy cấp, quý hiếm vẫn diễn ra tại nhiều địa phương. Không ít trường hợp người dân biết rõ động vật đang nuôi thuộc danh mục bảo vệ nhưng vẫn cố tình không khai báo, không bàn giao cho cơ quan chức năng.

Một xu hướng đáng lo ngại khác là hoạt động kinh doanh chim hoang dã không rõ nguồn gốc tại các cửa hàng chim cảnh. Qua kiểm tra tại nhiều địa phương, lực lượng liên ngành đã phát hiện hàng nghìn cá thể chim hoang dã, trong đó có nhiều loài thuộc danh mục bảo vệ. Hầu hết chủ cơ sở không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Song song với đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều loại công cụ săn bắt có tính sát thương cao như ná cao su cải tiến, lưới tàng hình và các loại bẫy tự chế khó phát hiện. Điều này khiến công tác kiểm tra, xử lý gặp nhiều khó khăn hơn trước.

Không chỉ đối mặt với thủ đoạn mới của các đối tượng vi phạm, lực lượng chức năng còn gặp khó trong khâu xử lý tang vật sống. Nhiều địa phương thiếu cơ sở cứu hộ, thiếu nhân lực chuyên môn và kinh phí chăm sóc động vật bị thương trong thời gian chờ hoàn tất các thủ tục xử lý.

Thực tiễn triển khai Kế hoạch 628 cho thấy cuộc chiến bảo vệ động vật hoang dã không chỉ là câu chuyện của lực lượng chức năng mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Những cánh chim đã quay trở lại bầu trời, nhiều loài động vật quý hiếm đã xuất hiện trở lại trong tự nhiên, nhưng để những tín hiệu phục hồi ấy trở thành xu hướng bền vững, cuộc chiến chống săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép vẫn cần được tiếp tục bằng những giải pháp mạnh mẽ, chủ động và đồng bộ hơn nữa.