Ít coi trọng tham gia của xã hội vào xây dựng pháp luật
Đây được cho là một tác động của quan niệm truyền thống về khái niệm “pháp luật” và “hệ thống pháp luật” đối với quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay.
Nhiều chuyên gia đồng tình với quan điểm này tại cuộc hội thảo “Hệ thống pháp luật – Các quan điểm tiếp cận và thực tiễn tại Việt Nam” do Viện Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) tổ chức hôm qua.
Theo quan điểm truyền thống ở Việt Nam, khái niệm “pháp luật” là “các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành theo những trình tự, thủ tục nhất định, được nhà nước bảo đảm thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau”. Từ khái niệm trên thì khái niệm “hệ thống pháp luật” là “tập hợp bao gồm tất cả các quy phạm pháp luật được sắp xếp theo những tiêu chí nhất định”.
TS. Tô Văn Hòa (Trường Đại học Luật Hà Nội) cho rằng, các khái niệm này của Việt Nam rất gần với khái niệm “pháp luật thực định”. Chúng dường như càng củng cố thêm tư duy làm luật nghiêng về vai trò của nhà nước, quá coi trọng vai trò của nhà nước trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật mà vô hình chung ít coi trọng sự tham gia từ phía xã hội vào quá trình xây dựng pháp luật.
PGS-TS. Đinh Dũng Sỹ (Văn phòng Chính phủ) thì cho rằng, cách hiểu trên đây là hiểu theo nghĩa hẹp, chưa bao quát được hết những yếu tố có mối quan hệ biện chứng và logic với nhau xoay quanh hạt nhân trung tâm là hệ thống các văn bản pháp luật thành văn.
Theo ông Sỹ, hiện nhiều người đã thừa nhận quan điểm mới rằng “hệ thống pháp luật” phải gồm 4 trụ cột là hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật; các thiết chế bảo đảm cho việc thực thi pháp luật; thực tiễn tổ chức thi hành pháp luật; nguồn nhân lực và việc đào tạo nguồn nhân lực làm công tác pháp luật và nghề luật.
Tuy nhiên, khái niệm mở rộng này mới chỉ được ghi nhận, chứ chưa phải là quan điểm chính thống. Vì vậy, nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc nhấn mạnh, đã đến lúc phải nghiên cứu sâu và đưa ra được khái niệm mới về hệ thống pháp luật.
Đó cũng là kiến nghị của GS-TS. Trần Ngọc Đường (Văn phòng Quốc hội). Việc mở rộng khái niệm “hệ thống pháp luật” là một đòi hỏi thực tế trong điều kiện nước ta đang ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới.
Thục Quyên