Hy vọng mới từ xóm chài

Nghèo khổ, lạc hậu

Chị Nguyễn Thị Đan, cán bộ dân số phường Ngọc Sơn cho biết: Con gái xóm chài 16-17 tuổi lấy chồng, ngoài 20 tuổi có vài ba người con. Vì vậy, cuộc sống của người dân xóm chài, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em rất khổ cực. Chị Cao Thị Thắm, 23 tuổi có 3 con; đây là hộ nghèo nhất xóm chài. Gia đình chị 5 người nhưng chỉ có một con thuyền rộng chưa tới 2 m2; mọi hoạt động ăn ở, đánh lưới của 5 con người đều diễn ra trong diện tích chật chội đó. Chị Thắm cho biết: vợ, chồng chị làm rất nhiều việc nhưng vẫn thường xuyên đứt bữa. Hằng đêm, hai vợ chồng  rẽ thuyền đi dọc sông quăng lưới bắt cá. Còn bọn trẻ cũng lênh đênh trên sông vớt rác, lon nhựa; thỉnh thoảng chồng chị lên bờ làm phụ xây, cửu vạn. Cả nhà phải vất vả từ sáng tới đêm nhưng cũng chỉ được 20-30 nghìn đồng/ngày. Ba đứa con của anh chị gày, đen nhẻm. Đứa nhỏ theo anh đi nhặt phế liệu; đứa lớn hằng đêm theo bố mẹ đi quăng lưới.

Khá hơn gia đình chị Thắm một chút nhưng mức sống của gia đình chị Nguyễn Thị Thơi 42 tuổi cũng chỉ tàm tạm. Chị Thơi kể: Hàng chục năm trời, cả gia đình chị 8 người chỉ có 2 thuyền bé tẹo rộng chừng 2 m2/thuyền. Khi đó, chị chỉ mong mua được một chiếc thuyền xi-măng, nhưng phải mất gần 10 năm làm lụng vất vả mới tích cóp được 3 triệu đồng để mua lại chiếc thuyền xi măng cũ. Bọn trẻ xóm chài càng cực khổ, thiệt thòi hơn. Ông Nguyễn Văn Thọ, người lớn duy nhất biết chữ của xóm chài cho biết: Cha mẹ nghèo khó nên không lo được cho con cái. Bọn trẻ phải đi nhặt phế liệu, bơm kim tiêm bán lấy tiền phụ giúp bố mẹ. Biết là nguy hiểm, chỉ được vài nghìn đồng/ ngày,  nhưng vẫn phải chấp nhận để con làm. Cuộc sống sông nước có biết bao hiểm nguy. Cách đây mấy năm, gia đình chị Tuyết có đứa con 3 tuổi bị chết đuối một cách tức tưởi: nửa đêm, khi cả nhà đang ngủ trên thuyền, tàu chở hàng mất lái xô vào, cháu Duy văng xuống sông. Ngày hôm sau, gia đình mới tìm thấy xác cháu nằm cách đó 10 km. Cuộc sống người dân xóm chài rất khó khăn nhưng để hỗ trợ, giúp đỡ họ thoát nghèo không dễ, bởi nhận thức của người dân xóm chài hạn chế.

Khó khăn việc tiếp cận, giúp đỡ

Giúp đỡ họ bớt khổ, sao lại khó khăn thế” chị Nguyễn Thị Đan, sau nhiều lần vận động chị em xóm chài thực hiện kế hoạch hoá gia đình phải nói vậy. Đây cũng là suy nghĩ của nhiều người khi đến xóm chài vận động, trợ giúp. Chị Đan cho biết: để người dân xóm chài nhận thức được ý nghĩa của sức khoẻ sinh sản và KHHGĐ là cả vấn đề. Hầu hết người dân xóm chài không biết chữ, có phát tài liệu, phát thuốc hay phương tiện tránh thai khác, họ không biết đọc, sử dụng thế nào. Người dân xóm chài theo đạo, nên không ủng hộ việc thực hiện những biện pháp tránh thai. Thời gian đầu khi chị đến xóm chài, người dân xóm chài không  tiếp, họ xua chó ra đuổi. Phải mất hơn 1 năm trời chị mới tiếp cận, chuyện trò được với họ. Năm 2006, Chương trình “Sự khởi đầu mới” của Tổ chức Tầm nhìn Thế giới hỗ trợ dạy nghề và cấp vốn cho bà con làm một số nghề đơn giản như nấu xôi, bán nước mía...nhưng không có người nào học nghề. Chị Nguyễn Thị Thơi tâm sự: Tôi muốn lên bờ tìm công việc ổn định nhưng sợ mình không biết chữ, không biết tính toán, không thể cạnh tranh được với người trên bờ. Phường mở lớp học tình thương dạy chữ cho các em nhưng khi cán bộ phường đến vận động, nhiều cha mẹ các em trả lời: đi học rồi cũng chỉ làm chài lưới, không hơn  gì. Người dân xóm chài  buông xuôi, bằng lòng với cuộc sống quẩn quanh giữa  19 con thuyền trong xóm. Những thanh niên đến tuổi lấy vợ, gả chồng chỉ biết tìm, lấy những người cùng xóm. Bởi vậy, 19 gia đình trong xóm chài đều có mối quan hệ thân thuộc họ hàng qua lại. Cần làm gì để giúp đỡ những người dân xóm chài có cuộc sống tốt đẹp hơn?

Bắt đầu từ sự đổi thay nhận thức

Những năm gần đây, người dân xóm chài nhận được nhiều sự giúp đỡ  của chính quyền địa phương, các tổ chức phi chính phủ. Năm 2003, phường phối hợp Phòng Tư pháp quận cấp giấy khai sinh cho các cháu nhỏ xóm chài. Phường tổ chức lớp học tình thương cho các cháu nhỏ xóm chài. Tổ chức “Tầm nhìn thế giới” hỗ trợ sách vở cho các cháu, phát thùng chứa nước, bình ắc-quy...Mới đây, phường tổ chức lớp học xoá mù cho người lớn...Mặc dù, cuộc sống còn khó khăn, nhưng người dân xóm chài từng bước thay đổi nhận thức, nuôi quyết tâm thay đổi cuộc sống cho mình và thế hệ con cháu. Nguyễn Thị Thơi, người cao tuổi nhất của lớp học xoá mù chữ ở phường Ngọc Sơn kể: "Do không biết chữ, đi vào cửa hàng mua gói mì chính, tôi hỏi giá tiền, người bán hàng ngạc nhiên “giá tiền đính trên đó rồi, không biết chữ sao mà còn phải hỏi”, khiến tôi thấy tủi thân vô cùng. Khi phường mở lớp học chữ cho người lớn, dù bận tôi vẫn dành thời gian đi học". Sau 2 tháng, chị Thơi phấn khởi khoe: "Tôi đã biết mấy chục chữ rồi, có thể ký tên nhận tiền vay của ngân hàng không phải điểm chỉ như trước nữa". Chị Cao Thị Thắm tâm sự: "Thời gian đầu, em không mặn mà với chuyện cho cháu đi học, thấy các bác vận động nhiều quá nên cho cháu đi học thử xem thế nào. Đi học, bọn trẻ biết đọc sách báo, viết được tên, chúng vui và em cũng vui!" Với mong ước con cái  có cuộc sống tốt đẹp hơn, bớt cảnh tạm bợ, chị em ủng hộ tích cực cho con cái đi học chữ, học nghề, thay đổi quan niệm, cách sống. Hiện nay, 9 cháu nhỏ của xóm chài được tham gia các lớp học hoà nhập cộng đồng (3 cháu học lớp 1, 6 cháu học lớp 2); 6 cháu được đi học nghề hàn, học may. Từ chỗ không có người sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại, đến nay xóm chài có 2 trường hợp đi đình sản. Từ đầu năm đến nay, xóm chài không còn những đám cưới của người dưới 20 tuổi.

Dẫu đây chỉ là kết quả bước đầu rất nhỏ, nhưng cho thấy sự chuyển biến trong nhận thức của người dân xóm chài, điều đó hứa hẹn cuộc sống tốt đẹp hơn cho họ.

Nguyên Mai