Hy hữu sự việc hai dòng họ tranh chấp 1 ngôi mộ tổ
(PLVN) - Một ngôi mộ tại khu vực Đồng Đen, nay thuộc xóm Tân Nhượng, xã Hưng Nguyên đang trở thành tâm điểm tranh chấp giữa hai dòng họ Phạm và Nguyễn tại Nghệ An. Cả hai bên đều khẳng định đây là nơi an táng tổ tiên của dòng họ mình và đưa ra những căn cứ riêng để chứng minh.
Một ngôi mộ, 2 dòng họ đều nhận là mộ tổ
Theo đơn đề nghị của dòng họ Phạm ở xã Hưng Nguyên Nam, khu mộ tổ của dòng họ nằm giữa cánh đồng thuộc khu vực Đồng Đen. Ông Phạm Xuân Trình (72 tuổi, ngụ xóm Hồng Hà, tộc trưởng họ Phạm) cho rằng, theo gia phả, cụ tổ Phạm Văn Minh được an táng tại khu vực này. Theo dòng họ Phạm, ngôi mộ đã được các thế hệ con cháu chăm sóc, nhang khói trong nhiều năm và từng được tôn tạo vào các năm 1992, 1998, 2016.
Vào cuối năm 2025 (Âm lịch), khi con cháu họ Phạm ra dọn dẹp khu mộ dịp Tết, phát hiện cạnh ngôi mộ xuất hiện một tấm bia đá ghi tên cụ tổ của dòng họ khác. Cho rằng đây là mộ tổ của dòng họ mình, dòng họ Phạm đã làm đơn đề nghị chính quyền địa phương xác minh, giải quyết.
Trong khi đó, dòng họ Nguyễn cũng có đơn đề nghị chính quyền vào cuộc, khẳng định ngôi mộ trên là nơi an táng ông tổ của dòng họ. Ông Nguyễn Văn Tùy (tộc trưởng dòng họ Nguyễn, ngụ xã Nghĩa Hưng) cho rằng, từ những năm 1960, con cháu trong dòng họ đã đến khu vực này nhang khói, chăm sóc ngôi mộ.
Theo ông Tùy, tranh chấp giữa hai dòng họ đã bắt đầu từ năm 1998, khi dòng họ Phạm tiến hành tôn tạo khu mộ nhưng hai bên không thống nhất được. Phía họ Phạm cũng khẳng định việc tảo mộ, hương khói tại đây được con cháu duy trì mỗi năm hai lần vào dịp Tết Nguyên đán, rằm tháng 7, qua nhiều thế hệ.
Tại buổi làm việc với chính quyền địa phương, dòng họ Phạm cung cấp một cuốn gia phả ghi được lập năm 1848, viết bằng chữ Hán và còn khá nguyên vẹn. Theo đại diện dòng họ Phạm, những trang đầu của gia phả ghi việc cụ tổ được an táng tại khu vực Đồng Đen. Đây được xem là căn cứ để dòng họ khẳng định ngôi mộ đang tranh chấp chính là mộ tổ của mình.
Trong khi đó, dòng họ Nguyễn cho biết gia phả của dòng họ đã bị hư hỏng trong một vụ hỏa hoạn từ nhiều năm trước nên không còn để đối chiếu. Tuy nhiên, dòng họ vẫn lưu giữ một đạo sắc phong của vua ban cho ông tổ cách đây hơn 200 năm.
Theo đại diện họ Nguyễn, đạo sắc xác định ông tổ của dòng họ ở xã Ước Lễ, nay thuộc xã Hưng Nguyên, sinh năm 1747. Đây là căn cứ để dòng họ xác định nguồn gốc của ông tổ và cho rằng ngôi mộ tại Đồng Đen là nơi an táng nhân vật này.
UBND xã đề nghị hai dòng họ tiếp tục tìm kiếm thêm tư liệu, chứng cứ
Tại buổi làm việc, ông Trần Văn Hữu, Chuyên viên Phòng Quản lý di sản văn hóa, Sở VH,TT&DL cho biết, cuốn gia phả do dòng họ Phạm cung cấp là tư liệu quý, được lập năm 1848, cách nay 178 năm. Theo ông Hữu, việc gia phả ghi mộ tổ của dòng họ được táng tại khu vực Đồng Đen là tư liệu có giá trị tham khảo. Tuy nhiên, tài liệu này không thể hiện vị trí cụ thể của ngôi mộ.
Với đạo sắc do dòng họ Nguyễn cung cấp, ông Hữu cho rằng đây là tài liệu có giá trị trong việc xác định thân thế, nguồn gốc của nhân vật. Tuy nhiên, sắc phong được ban khi nhân vật còn sống nên chưa thể dùng để khẳng định vị trí an táng của ông tổ dòng họ Nguyễn.
Như vậy, một bên có gia phả được lập cách đây 178 năm ghi khu vực an táng nhưng không xác định chính xác vị trí ngôi mộ; bên còn lại có đạo sắc phong hơn 200 năm xác định thân thế ông tổ nhưng không ghi nơi an táng.
Theo ông Nguyễn Văn Đàn, Phó Chủ tịch UBND xã, khu vực Đồng Đen trước đây có rất nhiều ngôi mộ. Khoảng năm 1960, địa phương quy hoạch lại nghĩa trang, các phần mộ cơ bản được di dời đến nơi khác. Hiện khu vực này còn hai ngôi mộ tổ, trong đó có ngôi mộ đang là đối tượng tranh chấp giữa hai dòng họ.
Theo ông Đàn, tại buổi làm việc, dòng họ Phạm đã cung cấp những tài liệu thể hiện khá rõ về khu vực an táng mộ tổ. Tuy nhiên, do gia phả không thể hiện vị trí cụ thể nên việc xác định chính xác ngôi mộ vẫn gặp khó khăn. Cả hai dòng họ đều đưa ra việc con cháu đã chăm sóc, hương khói ngôi mộ qua nhiều thế hệ làm căn cứ bảo vệ quan điểm của mình. Tuy nhiên, những tư liệu hiện có vẫn chưa đủ để chính quyền xác định cụ thể.
UBND xã đề nghị hai dòng họ tiếp tục tìm kiếm thêm tư liệu, chứng cứ để làm rõ về ngôi mộ và tìm tiếng nói chung. Trong thời gian chờ làm rõ, các bên được đề nghị giữ nguyên hiện trạng, không tự ý tác động, thay đổi khu mộ. Trường hợp hai bên không thể thống nhất, các bên có thể khởi kiện ra tòa án để được giải quyết theo quy định.