Huyền thoại “chuyện tình” cây đa - thị ở đất Lam Kinh

Cây đa thị với bộ rễ khổng lồ đứng sừng sững uy nghi góc Tây Nam thành nội
Cây đa thị với bộ rễ khổng lồ đứng sừng sững uy nghi góc Tây Nam thành nội
(PLO) - Cách thành phố Thanh Hóa 50km về phía Tây Bắc, Khu di tích lịch sử Lam Kinh tọa lạc trên địa bàn xã Xuân Lam (huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa) với bạt ngàn cây cổ thụ và những lăng tẩm, đền miếu, sân rồng nguy nga tráng lệ ghi dấu một giai đoạn lịch sử bi hùng của Hoàng đế Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. 

Ngay góc thành nội phía Tây Nam sân Rồng của Lam Kinh là cây đa di sản trên 300 năm tuổi với bộ rễ chằng chịt, ôm trọn trong lòng nó một cây thị già đã chết khô gắn với huyền thoại một chuyện tình lãng mạn, “bi thương” của hai loài “mộc tinh” đa và thị. 

Một gốc hai cây

Theo các vị bô lão ở xã Xuân Lam (huyện Thọ Xuân), cây đa này được xếp vào hàng “mộc tinh” (cây mọc lâu năm đã thành tinh) vì đã có tuổi đời trên 300 năm. Điều đặc biệt là cây đa cổ thụ này được gọi bằng cái tên là cây đa - thị hoặc cây “đa tình”. Vào năm 2013, cây đa trên được Hội Bảo vệ thiên nhiên môi trường Việt Nam quyết định công nhận là cây di sản Việt Nam.

Cụ Lê Văn Bính (70 tuổi, người xã Xuân Lam, Thọ Xuân) cho biết: Sở dĩ “cụ” đa này có tên là “đa- thị” bởi nó một gốc 2 cây: cây đa và cây thị. Ông Bính cho biết, hồi ông còn bé xíu đã được bà nội kể cho nghe, chỗ cây đa bây giờ, trước kia là một cây thị. Bản thân bà nội ông Bính cũng không biết cây thị có từ bao giờ, chỉ biết đó là một cây thị đang sung sức, tán xanh tốt, tỏa rộng và rất sai quả. Mùa hè quả thị chín, theo gió đưa hương thơm ngát một vùng. Quả thị nhỏ, hơi dẹt, ăn có vị chát nhưng đậm, rất thơm.

Thời trước còn đói khổ, quả thị chín là món quà quý đối với trẻ con trong vùng nên quanh gốc thị lúc nào cũng có hàng đàn trẻ chơi đùa, chờ hưởng lộc từ cây. Trên tán lá, chim chóc kéo nhau về ăn quả, làm tổ, tiếng hót rộn rã suốt ngày đêm. Quá trình chim đến ăn quả thị, loài chim đã vô tình thả vào lòng cây thị mầm sống của một cây đa. Và như một cơ duyên, cây đa đã nảy mầm, phát triển trên cây thị. Quá trình cây đa sinh trưởng, bộ rễ khi sinh phát triển mạnh, dần ôm trọn lấy cây thị như đôi uyên ương “hai trong một” khiến từ đó có tên “cây đa - thị”.

Cây đa di sản trên 300 năm tuổi với tán lá có đường kính hàng trăm mét, tỏa bóng xuống sân Rồng
Cây đa di sản trên 300 năm tuổi với tán lá có đường kính hàng trăm mét, tỏa bóng xuống sân Rồng

Người dân vô cùng thích thú trước hiện tượng thiên nhiên thú vị “một gốc hai cây”. Người ta ví cây đa như một chàng trai trẻ sung sức, còn cây thị là người con gái “yếu liễu đào tơ” cần được che chở nên được cây đa ôm trọn trong lòng. Những năm trước kia, mỗi khi về Lam Kinh, du khách vô cùng thích thú khi được đắm mình dưới bóng lá quanh năm xanh tốt của loài “mộc tinh” nơi góc sân Rồng.

Cây đa và cây thị phát triển song hành, vừa âu yếm quấn quýt vừa cạnh tranh nhau khi các tầng cây, tán lá đua nhau vươn cao hơn để đón ánh mặt trời. Một hiện tượng thiên nhiên kỳ bí và thú vị và không kém phần lành mạnh, tích cực khiến du khách thích thú đến kinh ngạc. Mùa đông có quả đa, mùa hè có quả thị, bốn mùa chim chóc kéo đến làm tổ, ăn quả càng tô thêm vẻ hiền hòa của đất lành.

Vì mọc trên vùng đất thiêng Lam Kinh nên xung quanh câu chuyện về cây đa-thị được thêu dệt nên nhiều huyền hoặc, từng có thời gian đây được coi là biểu tượng của sự trường tồn của tình yêu, hạnh phúc. Các đôi uyên ương trẻ tìm đến gốc đa-thị cùng nguyện ước được chung bước trọn đời, còn các cặp vợ chồng ước được bên nhau đến đầu bạc răng long…

Huyền thoại một chuyện tình

Điều kỳ lạ là thông thường, với những cây đa “bóp cổ” khác, quá trình “bóp cổ” thường diễn ra không lâu do cây đa nhanh chóng hút hết dưỡng khí của cây chủ khiến cây chủ phải chết khô. Thế nhưng ở Lam Kinh, một thời gian dài cây đa và cây thị song hành trường tồn với một sức sống bất diệt.

Cầu kiều bắc qua sông Ngọc đi vào khu di tích
Cầu kiều bắc qua sông Ngọc đi vào khu di tích

Tương truyền mối tình “đa-thị” tồn tại ít nhất khoảng 300 năm- gần bằng tuổi đời của cây đa. Chính điều dị thường này càng thêu dệt nên những chuyện kỳ bí, linh thiêng về mối tình của loài “mộc tinh” ở mạch đất thiêng. 

Tuy nhiên, dù là “mộc tinh” thì cũng không tránh được quy luật tự nhiên. Qua đi giai đoạn thắm thiết song hành, cây đa ngày càng thể hiện vai trò “bành trướng” khi “bóp cổ” cây thị bằng bộ rễ khổng lồ bao trùm hút hết dưỡng chất của cây thị, tán lá của cây đa cũng khỏe hơn, vươn cao hơn khiến cây thị không thể đón được ánh mặt trời, cứ thế tàn lụi dần đi. Cho đến năm 2007, cây thị chết hẳn chỉ còn lại cây đa đơn độc đứng ở góc sân Rồng từ đó đến giờ. 

Bình luận về chuyện tình “đứt gánh” của cây đa và cây thị, dân gian cho rằng, cái gì quá cũng không tốt, cây đa tham lam, “đa tình” quá nên giờ đây phải sống cô đơn. Có điều, tuy cây thị đã chết nhưng cây đa vẫn đang ôm trọn gốc thị khô héo ở trong lòng nó. Theo lời kể của cô hướng dẫn viên xinh đẹp ở Khu di tích Lam Kinh, có một vị “tao nhân mặc khách” đến Lam Kinh, sau khi được nghe chuyện tình của cây đa-thị đã “tức cảnh sinh tình” bằng một bài thơ dài, trong đó có một câu rất thú vị nói hộ cõi lòng của cánh đàn ông: “Ngày xưa đa đã đa tình/Chứ đâu riêng chỉ anh em mình hôm nay…”. 

Theo quan sát của phóng viên, cây đa di sản hiện cao khoảng gần 30 mét, cành tán tỏa rộng đường kính cả trăm mét ra sân Rồng, bộ rễ gân guốc, vằn vện với những hình thù kì dị để du khách thỏa sức tượng tượng, gốc đa to đến 6 -7 người ôm không hết. Theo Ban Quản lý Khu di tích Lam Kinh, “cụ” đa này là nhân chứng sống lâu nhất của lịch sử bi hùng của vùng đất Lam Kinh.  

Lý giải hiện tượng “cây đa ôm cây thị”

Theo một nhà sinh vật học, câu chuyện gọi là huyền thoại tình yêu của cây đa-thị ở Lam Kinh thực chất cũng không có gì kỳ bí cả, đơn giản chỉ là hiện tượng cây đa “bóp cổ” mà thôi. Cây đa là loài thực vật phụ sinh, thường mọc trên thân cây khác từ hạt do chim chóc, động vật mang đến. Hạt đa phát triển ra các rễ khí sinh, bao bọc cây chủ, hút khí và dưỡng chất của cây chủ nên gọi là cây đa “bóp cổ”.

Những chiếc rễ đa vươn chạm đất sẽ bám sâu vào đất, đan xen chằng chịt thành một mạng lưới siết chặt cây chủ. Trong khi bộ rễ khổng lồ bóp nghẹt cây chủ thì tán lá của cây đa cũng vươn cao, bao trùm, chắn hết ánh sáng của tán cây chủ khiến cây thị không quang hợp được, chết dần, chết mòn. Quá trình “bóp cổ” chỉ chấm dứt khi cây thị chủ chết. Theo người dân, quá trình “bóp cổ” của cây đa Lam Kinh kéo dài gần 3 thế kỷ.. 

Tin cùng chuyên mục

Đọc thêm

“Cha để lại cho con” tôn vinh tình phụ tử

"Cha để lại cho con" đã thể hiện tấm lòng và sự dạy dỗ của người cha giúp con nên người ( ảnh T.Trung)
(PLVN) - “Công cha như núi Thái Sơn”, nhân Ngày của Cha (16/6), Ngày Gia đình Việt Nam (28/6), nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung đã ra mắt ca khúc “Cha để lại cho con”. Ca khúc đã thể hiện tấm lòng và sự dạy dỗ của người cha giúp con nên người.

Phim 'Gia tài của ngoại' tạo cơn sốt tại Việt Nam

Phim 'Gia tài của ngoại' tạo cơn sốt tại Việt Nam
(PLVN) - Chính thức ra rạp từ ngày 7/6 cùng các suất chiếu đặc biệt từ tối 6/6, “Gia tài của ngoại” (How to Make Millions Before Grandma Dies) đã gây cơn sốt lớn tại rạp Việt, đồng thời nhận được rất nhiều sự quan tâm trên các nền tảng mạng xã hội Việt Nam.

Bolero, những vàng son kí ức

Một chương trình bolero trên truyền hình. (Ảnh: NL Duy)
(PLVN) - Chúng ta vẫn nghe dòng nhạc này từ mọi ngôi nhà, ngõ xóm, nhưng ít người biết nó xuất phát từ những giai điệu rộn ràng xứ Âu Mỹ. Bởi khi du nhập vào Việt Nam, bolero mang một màu sắc rất riêng, rất khác. Đó là dòng nhạc đi cùng với lịch sử, với văn hóa người Việt từ cận đại cho đến hiện đại, thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của Nhân dân.

Ca sĩ Thu Hường hát bằng sự chân thành

Thu Hường với giọng ca mộc mạc, tinh tế (ảnh PV)
(PLVN) - “Khi hát bất cứ dòng nhạc nào, tôi cũng đều hát bằng cả trái tim, bằng tâm huyết và sự say mê để mang lại những cảm xúc tích cực cho khán giả. Sự chân thành, mộc mạc và sự tinh tế trong cả cách xử lý ca khúc lẫn phong cách trình diễn chính là những yếu tố để chinh phục khán giả.” - ca sĩ Thu Hường chia sẻ.

“Việt Nam - Khát vọng vươn xa” - kỷ niệm 76 năm Ngày Bác Hồ ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc

“Việt Nam - Khát vọng vươn xa” - kỷ niệm 76 năm Ngày Bác Hồ ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc (ảnh tổng duyệt chương trình của Trần Huấn).
(PLVN) - Vào 20h tối nay (ngày 5/6), chương trình nghệ thuật “Việt Nam - Khát vọng vươn xa” sẽ diễn ra tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Chương trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo Báo Văn hóa phối hợp tổ chức, nhân kỷ niệm 76 năm Ngày Bác Hồ ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc (11/6/1948 - 11/6/2024).

Sôi động các chương trình đồng hành cùng UEFA EURO 2024 trên TV360

“Đường tới EURO 2024" sẽ khám phá hành trình đầy ắp cảm xúc của 24 đội bóng trên con đường chinh phục vinh quang.
(PLVN) -  Thông tin từ Tập đoàn Công nghiệp- Viễn thông Quân đội (Viettel) vừa cho biết, trong thời gian diễn ra EURO 2024, TV360-  ứng dụng truyền hình do Tổng Công ty Viễn thông Viettel phát triển , sẽ sản xuất, phát sóng nhiều chương trình đồng hành, bản tin, nhật ký EURO... để phục vụ khán giả, người hâm mộ thể thao cả nước.

Lắng đọng “Tôi thương mẹ tôi”

Hình ảnh của mẹ qua bao năm tháng vất vả, hết lòng vì gia đình, các con (ảnh VH)
(PLVN) - Hướng tới chào mừng Ngày Gia đình Việt Nam (28/6), nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung đã giới thiệu tới người yêu nhạc ca khúc “Tôi thương mẹ tôi”. Qua giọng đầy cảm xúc của NSƯT Hoàng Tùng.

Bảo vệ bản thân trước 'gạch đá' dư luận

Bảo vệ bản thân trước 'gạch đá' dư luận
(PLVN) - Dù đã có quy định pháp luật nhưng những hành vi vu khống, bôi nhọ người khác trên mạng xã hội ngày càng có dấu hiệu gia tăng. Làm thế nào để những người bị hại mạnh dạn bảo vệ bản thân trước làn sóng tiêu cực trên không gian mạng?

Chương trình làm phim mùa hè miễn phí dành cho học sinh

Sân chơi “Qua ống kính trẻ thơ” đã trở thành hoạt động mùa hè thú vị và đầy sáng tạo, được các bạn nhỏ yêu thích nghệ thuật mong chờ
(PLVN) - Chương trình làm phim “Qua ống kính trẻ thơ 2024” (Kid Witness News), đã chính thức được khởi động, kỳ vọng mang đến cho các em học sinh một sân chơi đầy bổ ích, thú vị với bộ môn nghệ thuật thứ 7. Đặc biệt năm nay, lần đầu tiên những bộ phim do các nhà làm phim “nhí” sản xuất sẽ được phát sóng trên truyền hình.

Nghệ sĩ Nhân dân Đào Trọng Khánh và những thước phim bất tử

Đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Đào Trọng Khánh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. (Ảnh: Nguyễn Đình Toán)
(PLVN) - Nghệ sĩ Nhân dân Đào Trọng Khánh là một nghệ sĩ phim tài liệu tài năng, ông sinh năm 1940 tại Hải Phòng. Ông là một trong số ít những đạo diễn làm phim tài liệu về các vị lãnh tụ, một góc nhìn khác phía sau những con người vĩ đại, chạm tới trái tim công chúng.

Sôi động sân chơi nghệ thuật cho trẻ mùa hè

Cảnh trong vở “Bộ quần áo mới của Hoàng đế”. (Ảnh: cand.com.vn)
(PLVN) - Mỗi khi mùa hè đến, những sân chơi nghệ thuật an toàn và bổ ích cho trẻ em luôn là vấn đề được các bậc phụ huynh quan tâm. Đáp ứng nhu cầu này, nhiều đơn vị trên cả nước đã xây dựng các chương trình, hoạt động hè phong phú, mới mẻ để thu hút trẻ em và gia đình.