Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm
0:00 / 0:00
0:00

(PLVN) - Chùa São là một ngôi chùa cổ nằm trọn vẹn trong hang núi São ở thôn São, làng Nhân Mục, thuộc tổng Lâm Trường Hạ, châu Lục Yên xưa (nay là thôn São, xã Tân Lập, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái). Tương truyền, chùa có từ thời Hùng Vương thứ 6 trong lòng dãy núi São đã được hình thành từ triệu năm trước... 

Chùa có tên chữ là Hương Thảo tự (nghĩa là mùi hương của cây cỏ) để khác với Hương Tích tự ở trấn Sơn Tây xưa (nay chùa Hương Tích thuộc huyện Mỹ Đức, Hà Nội).

Chốn bồng lai tiên cảnh

Theo tư liệu, di tích chùa Hang São có toạ độ VN2000; 497921m, 2243113m, nằm trong núi São độ cao 200m, thuộc địa khối Đông Nam của dãy Phu Sa Phìn, chạy dọc theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, thuộc thôn São, xã Tân Lập, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 1

Hai bên sườn núi São có nhiều hẻm núi hẹp, đẹp và đầy huyền bí.

Theo các nghiên cứu, nơi đây nằm trong vành đai kiến tạo địa chất của vỏ Trái Đất, quá trình đứt gãy của địa khối Đông Nam dãy Phu Sa Phìn kéo dài từ kỷ Cambri cách đây 540 triệu năm chấm dứt vào kỷ Krêta, cách đây 65 triệu năm.

Nơi này xưa kia chìm ngập dưới biển trong các pha trầm tích và được nâng lên trong các pha uốn nếp của các vận động tạo núi Calêđôni và Kimêta thuộc đại trung sinh.

Vì vậy các dãy núi vùng Lục Yên đều có hướng Tây Bắc – Đông Nam. Sự uốn nếp và nâng lên trong các hoạt động tạo núi đã tạo điều kiện cho nước dễ thấm và hoà tan đá vôi thành cacbonnat canxi cùng các điều kiện vật lý hoá khác là nguyên nhân chính tạo ra địa hình địa mạo và sự kỳ ảo của hệ thống hang động đất Ngọc Lục Yên nói chung, hang chùa São nói riêng.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 2

Sư cô Thích Nữ Diệu Hiếu bên cửa hang núi dẫn vào chùa São.

Sư cô Thích Nữ Diệu Hiếu – người quản lý chùa Hang São cho biết: Di tích chùa Hang São gồm một ngôi chùa thiên tạo (chùa São) và một chùa nhân tạo (chùa Hang).

Chùa Hang nằm trong hẻm đá ngay dưới chân núi São. Chùa Hang bài trí đơn sơ, thanh tịnh với am thờ Phật Bà, ban Tam Bảo, ban thờ Mẫu. Chùa São là ngôi chùa cổ thiên tạo, nằm trọn trong hang trên núi São, du khách phải leo lên đỉnh núi cao chừng 200m so với mặt ruộng mới tới động, để chiêm bái ngôi cổ tự linh thiêng.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 3

Ban thờ Tam Bảo chùa Hang.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 4

Ban thờ Mẫu trong chùa Hang.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 5Am thờ Phật Bà ở chùa Hang - ngôi chùa nhân tạo dưới chân núi São.

Chùa São là một trong những hang động đẹp, là một bảo tàng địa chất sống động có giá trị đặc biệt trong việc nghiên cứu sự hình thành và phát triển của các cư dân Việt cổ. Chùa có ba động: Động chùa Hạ (đền Hạ), động chùa Trung (đền Trung) và động chùa Thượng (đền Thượng).

Đền Hạ là động thiên tạo trong lòng núi rộng chừng vài trăm mét vuông, có khu ngoài và khu trong. Khu ngoài là nhập môn (cửa vào) nơi để phật tử, du khách nghỉ ngơi, sửa sang lễ vật. Khu trong là thủy cung mê lộ với bàn thờ thiên tạo Thập bát long chầu (mười tám vị thần dưới nước); cung thờ An Dương Vương, cung thờ Mỵ Châu và tượng Trọng Thủy…

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 6

Thiên nhiên kỳ thú trong hang động São.

Đi lên lưng chừng núi là động chùa Trung. Trước cửa động là các chuông bằng đá lớn buông xuống, gõ vào âm vang như trống đồng. Trong lòng động có muôn vàn nhũ đá hình Thánh Gióng cưỡi ngựa, hổ chầu voi phục, nàng Vọng Phu... Ở góc cao của động có "đường lên trời".

Động chùa Thượng có nhiều hang động gắn vào các sự tích lịch sử như: Đền mẫu Âu Cơ, động bầu sữa mẹ, Cung thái mẫu vua Hùng Vương thứ 6, động Sơn Tinh, Thủy Tinh...

Đặc biệt, trong đền Thượng có khu động đền thờ Hai Bà Trưng rộng chừng 300m2 được thiên tạo như thật. Trước động là hai con voi trắng khổng lồ. Đầu voi có hình người đang cưỡi voi với tư thế lao về phía trước. Dưới chân voi là "hồ" Thần Nông nước trong vắt, được thiên tạo be bờ uốn lượn nghệ thuật.

Dưới "hồ" là những tràn ruộng bậc thang nhỏ xíu được gọi là "cánh đồng" Thần Nông. Cạnh đó là Giếng Tiên không bao giờ cạn nước, dân gian truyền rằng thập phương du khách dùng nước này rửa mặt, hoặc uống sẽ được sức khỏe, bình an, may mắn.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 7

Men theo con đường mòn còn rất hoang sơ, du khách sẽ lên đỉnh núi São để bước vào khám phá hang động và chiêm bái chùa São...

Cổ tự phát tích từ thời Hùng Vương lập nước?

Tương truyền, động chùa này được phát hiện từ thời Hùng Vương thứ 6. Trong một chuyến kinh lý, vua Hùng phát hiện thế núi "long chầu hổ phục", có hang động đẹp nên sau đó đã đem di hài Thái mẫu lên hung cát ở đây, nay vẫn còn cung Thái mẫu ở trong động.

Đến thời tiền Lê, một nhà vua đến động này và đặt tên là "Động Hương Thảo tự” để sánh với động Hương Tích tự ở trấn Sơn Tây (nay thuộc huyện Mỹ Đức, Hà Nội). Ngày nay chùa được gọi theo cách dân dã chùa Hang São.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 8

Ngôi chùa thiên tạo trong hang động cổ đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Theo sử sách, khởi thủy chùa Hang São được các cư dân Tày bản địa xây vào thế kỷ XIII - XIV để thờ Phật. Tới thời Lê Trung Hưng, khi Vũ Văn Mật xây thành Đại Đồng tại châu Thu Vật, trấn Tuyên Quang, đã tiến cử con gái là Vũ Thị Ngọc Anh tinh thông văn võ lại am hiểu nghề nông với vua Lê và được phong chức Phó tướng, phụ trách quân lương hậu cần.

Bà Vũ Thị Ngọc Anh đã dạy đồng bào dân tộc nơi đây trồng lúa nước, trồng bông dệt vải. Bà đã cùng chủ tướng Vũ Văn Mật xây dựng nên một hệ thống thành nhà Bầu rộng khắp. Lúc này, chùa Hang São trở thành kho tập kết lương thực phòng khi chiến tranh với nhà Mạc.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 9

Nhũ đá muôn hình vạn trạng trong động São.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 10

Nhũ đá lộng lẫy kỳ ảo trong lòng hang động São.

Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 11
Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 12
Huyền bí ngôi chùa cổ trong hang đá triệu năm ảnh 13

Một "cổng trời" trong hang núi São.

Theo "Kiến văn tiểu lục” của Lê Quý Đôn, do có nhiều công lao trong xây dựng căn cứ và dạy dân trồng lương thảo, bà Vũ Thị Ngọc Anh được bà con trong vùng tôn vinh là "Bà chúa lương”, "Bà chúa kho”, "Bà chúa Bầu”, "Bà Anh thần nông”. Người địa phương còn gọi bà là "Bà Bụt" hay "Bà Ỏn”. Để tưởng nhớ công ơn của bà, sau khi bà mất, người dân nơi đây đã lập điện thờ bà trong chùa Hang São.

Đến thời Nguyễn, với việc coi trọng tu bổ đình, đền, chùa và nghi thức tế tự, nhân dân bản São dựng thêm một ngôi chùa nhỏ với ba gian nhà tranh thờ Phật và thờ bà Vũ Thị Ngọc Anh ở trước chùa. Tháng 12/1949, chùa Hang São, xã Tân Lập vinh dự là nơi tổ chức Đại hội Đảng bộ huyện Lục Yên lần thứ hai; trở thành địa chỉ cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Với bề dầy gắn với lịch sử dân tộc như vậy, ngày 17/9/2009, Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quyết định số 1395/QĐ-UBND công nhận chùa Hang São là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Ngày nay Di tích chùa Hang São là một điểm du lịch kỳ thú, hấp dẫn đối với du khách gần xa.

Tin cùng chuyên mục

“Một Mộc Châu kiêu hãnh trên bản đồ du lịch Việt Nam”

“Một Mộc Châu kiêu hãnh trên bản đồ du lịch Việt Nam”

(PLVN) - Sau chuyến khảo sát du lịch Mộc Châu cùng đoàn Farmtrip, tiến sỹ Vũ Văn Tuyên - Chuyên gia cố vấn chiến lược hoạch định và phát triển du lịch - đã bày tỏ mong muốn trong thời gian tới, sẽ được thấy một Mộc Châu kiêu hãnh trên bản đồ du lịch Việt Nam.

Đọc thêm

Bảo tồn các giá trị di sản văn hoá đồng bào dân tộc Khmer ở Bạc Liêu

Bảo tồn các giá trị di sản văn hoá đồng bào dân tộc Khmer ở Bạc Liêu
(PLVN) - Ngày 29/11, tỉnh Bạc Liêu tổ chức Hội thảo Phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn các giá trị di sản văn hóa đồng bào dân tộc Khmer khu vực vườn nhãn và chùa Xiêm Cán Bạc Liêu và tổ chức công nhận chùa Xiêm Cán là điểm lịch tiêu biểu Đồng bằng sông Cửu Long, đây là một sự kiện quan trọng trong chuỗi sự kiện Ngày hội Văn hóa - Du lịch Bạc Liêu và Lễ hội Dạ cổ hoài lang năm 2022.

Mường La nơi trải nghiệm du lịch hấp dẫn

Lễ hội mừng cơm mới ở Mường La.
(PLVN) -  Sở hữu cảnh quan thiên nhiên đẹp, nhiều tiểu vùng khí hậu đặc sắc, văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc còn được lưu giữ… du lịch Mường La, tỉnh Sơn La đã và đang là điểm đến hấp dẫn trong hành trình du lịch qua miền Tây Bắc.

Trên cung đường đẹp như lụa ngọc trai đến Mộc Châu

Trên cung đường đẹp như lụa ngọc trai đến Mộc Châu
(PLVN) - Cung đường đẹp như lụa ngọc trai, mềm mại, mướt mát sẽ đưa bạn rời khỏi thành phố đông đúc chật chội để đến với cao nguyên Mộc Châu trong trẻo, còn nhiều vẻ hoang sơ, nơi được vinh danh là điểm đến thiên nhiên khu vực hàng đầu thế giới.

Tìm giải pháp tăng chi tiêu của du khách nội địa

Ảnh minh họa
(PLVN) -  Du lịch nội địa “bùng nổ” trong những năm qua được xem là “bệ đỡ” cho ngành Du lịch Việt Nam phục hồi nhanh chóng sau dịch. Đáng nói, nếu như số lượng du khách nội địa tăng lên là một dấu hiệu tích cực thì mức chi tiêu của họ tại điểm đến còn thấp lại là vấn đề đáng suy nghĩ.

Dùng AI kích cầu ngành “công nghiệp không khói”

Đưa công nghệ số để phát triển du lịch. (Ảnh minh họa)
(PLVN) - Việc chuyển đổi số trong ngành Du lịch đang là một xu hướng mạnh mẽ trên thế giới hiện nay. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này để phát triển ngành “công nghiệp không khói” vượt qua đại dịch và phát triển bền vững thời 4.0.

Lượng khách quốc tế đến Hà Nội đã "cán đích" chỉ tiêu

Ảnh minh họa
(PLVN) -Tính riêng trong tháng 11/2022, tổng khách du lịch đến Hà Nội ước đạt 1,61 triệu lượt khách, tăng gấp hơn 5 lần so với cùng kỳ năm 2021. Trong đó, khách du lịch nội địa ước đón 1,35 triệu lượt khách; khách du lịch quốc tế ước đón khoảng 255,32 nghìn lượt khách.