Hướng dẫn ông bà chăm sóc trẻ bị ảnh hưởng, nhiễm HIV: Chia sẻ nỗi đau, giảm gánh nặng xã hội

Tính đến hết ngày 31-12-2009, tổng số người nhiễm HIV lũy tích toàn thành phố là 9107, có 5122 trường hợp chuyển sang giai đoạn AIDS và 2970 người tử vong. Hơn nửa số người tử vong vì AIDS để lại những đứa con mồ côi bị nhiễm hoặc ảnh hưởng bởi HIV. Ước tính, số trẻ nhiễm HIV và ảnh hưởng bởi HIV khoảng hơn 2 nghìn trường hợp ở nhiều độ tuổi khác nhau… Hậu quả này trước hết trút lên vai ông bà, những người đã gần trọn cuộc đời vất vả vì con, vì cháu nay lại hứng chịu nỗi đau mất con và gánh nặng chăm sóc những đứa cháu còn thơ dại trong khi tuổi cao, sức yếu, bệnh tật kéo dài…

Gánh nặng nhân 3
Đó là bi kịch của nhiều gia đình có người tử vong vì căn bệnh thế kỷ được chia sẻ tại hội thảo “Xây dựng năng lực cho các bậc ông bà là người chăm sóc trẻ bị nhiễm và ảnh hưởng bởi HIV (OVC) tại Hải Phòng do Trung tâm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phòng chống HIV/AIDS, Tổ chức cứu trợ trẻ em phối hợp tổ chức. Theo phân tích của chị Lesley Harris, ứng cử tiến sĩ Đại học California, bang Los Angeles (Mỹ) tại hội thảo, người cao tuổi trong trường hợp này phải hứng chịu “gánh nặng nhân 3”: Đáng lẽ người cao tuổi phải được chăm sóc nhưng họ lại phải chăm sóc những đứa con bị mắc AIDS của mình, chăm sóc cháu khi bố mẹ chúng mất hoặc trẻ mắc bệnh và chăm sóc chính mình. Đáng buồn là số lượng người cao tuổi phải chăm sóc gia đình đang tăng cao không chỉ ở Hải Phòng, Việt Nam mà trên toàn thế giới…

Lãnh đạo bảo hiểm xã hội thành phố trao quà và thẻ bảo hiểm y tế tặng cô và cháu Trường giáo dục Thanh Xuân.                                              Ảnh: Minh Hải

Trường hợp bà Đặng Thị Hảo, phường Đông Hải (quận Lê Chân) là một ví dụ. Bà Hảo chia sẻ: “Tôi có một con gái năm nay 28 tuổi bị nhiễm HIV đã chuyển sang giai đoạn AIDS. Một năm sau khi lấy chồng, cháu mới phát hiện mình bị lây nhiễm HIV từ chồng. Khi đó, cháu ngoại tôi mới 4 tháng. Ngay sau đó phải cai sữa cho cháu. Tôi vừa chăm sóc con gái vừa nuôi cháu... Đến nay cũng đã gần chục năm rồi…”. Bà Hảo nghẹn lời. Người chồng của bà bỏ mẹ con bà từ lâu, mình bà vừa chăm sóc con gái đã chuyển sang giai đoạn AIDS, vừa làm thuê  nuôi đứa cháu đang học lớp 3. Nhiều lúc nhìn con gái vật vã đau đớn trước căn bệnh nhiễm trùng cơ hội, nấm máu, zôna thần kinh, bà Hảo như đứt từng khúc ruột và thấm thía nỗi đau “lá vàng còn ở trên cây, lá xanh rụng xuống trời ơi, hỡi trời”…

Khảo sát của Trung tâm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phòng chống HIV/AIDS; Phòng y tế quận Lê Chân đối với 513 gia đình có trẻ OVC trên địa bàn quận cho thấy: 45,9% số trẻ do ông bà chăm sóc; 74% số ông, bà không có trợ cấp xã hội phải tự trang trải cuộc sống bằng làm thuê; 83% không đủ sức khỏe để chăm sóc cháu...

Một trường hợp khác cũng đau lòng không kém. Hai anh em Vũ Tiến Đạt, Vũ Tiến Thành, ở phường Lạc Viên (quận Ngô Quyền) phải chịu nỗi đau mất bố, mẹ khi căn bệnh AIDS cướp đi sinh mạng của cả hai. Ông Vũ Văn Tại, ông nội của Đạt và Thành đã ngoài 80 tuổi vừa chăm sóc người vợ ốm liệt giường vừa nuôi dưỡng hai cháu mồ côi. Lương hưu ít ỏi của ông không đủ trang trải cuộc sống cho cả 4 người giữa thời giá đắt đỏ hiện nay. Nỗi lo duy nhất và thường trực trong ông là khi mất đi, hai cháu nội sẽ đi đâu về đâu?

Người già học cách chăm sóc trẻ
Đó là một nghịch lý nhưng lại là thực tế hiện nay. Theo phân tích của bà Trần Thị Thanh Thủy, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phòng chống HIV/AIDS, ông bà và cháu là hai thế hệ cách biệt, mặt khác đây không phải là chăm sóc đứa trẻ thông thường mà là những đứa trẻ mồ côi cha mẹ, bị ảnh hưởng hoặc nhiễm HIV… Vì vậy, cần trang bị kiến thức, thái độ, kỹ năng giáo dục, phòng ngừa HIV, đồng thời tăng cường việc tiếp cận với các dịch vụ y tế thân thiện sẵn có đối với những người trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ OVC, cụ thể là ông, bà của các cháu.
Không chỉ trang bị kiến thức cho những người trực tiếp chăm sóc, nuôi dạy các cháu, các cán bộ công tác xã hội, tình nguyện viên chăm sóc cộng đồng cũng cần được cung cấp kiến thức cơ bản về chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý, hỗ trợ gia đình quản lý trẻ cho đến lúc trưởng thành.
Bác sĩ Đinh Thị Thanh Nga, đại diện tổ chức FHI tại Hải Phòng cho biết: “Trẻ em cần được sống trong môi trường có đầy đủ sự yêu thương, chăm sóc của cha mẹ. Đối với trẻ OVC, đây chính là lý do phải quản lý trẻ cùng với ông bà, người thân trong gia đình…  Có 7 bước cần thực hiện trong quy trình quản lý trẻ OVC, đó là thiết lập một quan hệ đối với trẻ em và gia đình; đánh giá nhu cầu vật chất, tinh thần, tâm lý, xã hội, việc làm… Trên cơ sở đó giúp gia đình, trẻ xây dựng kế hoạch chăm sóc, quản lý trẻ và xác định hệ thống chuyển gửi (vì cán bộ quán lý không thể giải quyết hết các công việc mà cần có sự hỗ trợ của cộng đồng như chăm sóc y tế, giáo dục, dạy nghề..); vận động, trang bị kiến thức, kỹ năng để trẻ biết tự chăm sóc bản thân; hỗ trợ trẻ em và người chăm sóc vượt qua rào cản của sự phân biệt, kỳ thị, tâm lý tự ti để tiếp cận dịch vụ y tế, góp phần giúp trẻ OVC vượt lên hoàn cảnh, hòa nhập cộng đồng, giảm gánh nặng và hậu quả đối với gia đình và xã hội”.

Theo dự thảo Kế hoạch hành động vì trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS thành phố giai đoạn 2010-2020, từ nay đến năm 2013, ít nhất 55% số trẻ OVC được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chính sách xã hội hiện hành; hoàn thành các dịch vụ cần thiết có chất lượng cao và thân thiện đối với trẻ OVC; cải thiện cơ chế cung cấp thông tin, giáo dục, chăm sóc, điều trị, tư vấn cho trẻ OVC. Đến năm 2020 tăng cường chỉ đạo, đầu tư, đẩy mạnh phối hợp liên ngành trong công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ OVC; nâng cao nhận thức và hành động toàn xã hội về công tác này; bảo đảm trẻ OVC được chăm sóc, tư vấn, tiếp cận giáo dục hoặc hỗ trợ học nghề, hưởng các chính sách xã hội theo quy định hiện hành, được sống an toàn cùng bố, mẹ, ông bà, anh, chị, em ruột hoặc người thân trực hệ hoặc ở những cơ sở chăm sóc thay thế. Trẻ em nhiễm HIV trong diện quản lý được chẩn đoán, điều trị các bệnh liên quan đến HIV/AIDS.

Thanh Thủy