Hung thần xa lộ (Tiếp theo): Bất cập trong quản lý lái xe công-ten-nơ

Những hợp đồng lỏng lẻo

Theo ông Phạm Trọng Thịnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội vận tải hàng hóa đường bộ Hải Phòng: Trên các tuyến quốc lộ chạy qua địa bàn thành phố có khoảng hơn 2.000 xe chở công- ten- nơ thường xuyên lưu hành, trong đó 90 % là xe của Hải Phòng. Với hơn 200 doanh nghiệp, hợp tác xã kinh doanh trong lĩnh vực vận tải, Hải Phòng là một trong hai địa phương có số lượng xe công – ten – nơ nhiều nhất cả nước. Với đặc điểm, lợi thế là t thành phố cảng biển,  đầu mối giao thương của miền Bắc, vận tải hàng hóa đường bộ Hải Phòng ngày càng phát triển lớn mạnh gấp nhiều lần các tỉnh lân cận.

Cùng với việc các công ty vận tải mọc lên như nấm sau mưa, nhu cầu tuyển lái xe công – ten – nơ cũng tăng cao. Với hơn 200 doanh nghiệp làm dịch vụ vận tải trên địa bàn thành phố, sở hữu gần 2.000 đầu xe công - ten - nơ cần có một đội ngũ lái, phụ xe tới 4.000 người. Tuy nhiên, số doanh nghiệp vận tải ký hợp đồng dài hạn với lái xe chỉ tính trên đầu ngón tay. Ngay ở các doanh nghiệp có hợp đồng dài hạn với lái xe thì việc tuyển dụng cũng rất lỏng lẻo. Về thủ tục  tuyển lái xe, bộ phận nhận hồ sơ chỉ yêu cầu một bộ hồ sơ gồm đơn xin việc, giấy khám sức khỏe, bằng lái.

Ở Hải Phòng đang hình thành một đội ngũ lái xe công – ten – nơ không làm việc cho một doanh nghiệp vận tải cụ thể nào. Họ là những lái xe tự do được các công ty vận tải thuê chở, trả công theo chuyến hàng. Trước mỗi chuyến hàng, giữa doanh nghiệp vận tải và lái xe chỉ có ràng buộc bằng một hợp đồng lỏng lẻo. Thậm chí do "ngại rườm rà", nhiều doanh nghiệp trao chìa khóa xe trị giá hàng tỷ đồng cho lái xe mà không có một hợp đồng trách nhiệm nào. Chính vì thế mới có trường hợp, xe công - ten - nơ sau khi gây ra tai nạn, công ty vận tải mới ký hợp đồng với lái xe để hoàn thành thủ tục làm bảo hiểm.

Việc các doanh nghiệp vận tải trao chìa khóa xe chở công - ten - nơ cho lái xe chủ yếu qua các mối quan hệ quen biết, không có các văn bản pháp lý nào khiến họ đôi khi lâm vào cảnh dở khóc dở cười. Có lái xe khi lên cơn nghiện, thiếu tiền bèn tháo phụ tùng xe để đổi lấy phụ tùng cũ kiếm chênh lệch. Trong một chiếc xe sơmi rơmooc chở công - ten - nơ có rất nhiều linh kiện. Các lái xe thiếu trung thực thường không thiếu "võ" để "luộc xe". Ví dụ trên chiếc xe sản xuất tại Mỹ có tới 6 chiếc kim điện nằm sâu trong hộp máy xe, mỗi chiếc trị giá khoảng 6 triệu đồng. Khi xe này vào tay mấy ông lái xe nghiện hoặc có tính gian, họ không ngần ngại thay vào đó bằng những chiếc kim gần hết hạn sử dụng do Việt Nam sản xuất giá chỉ khoảng 2 triệu đồng. Chiếc xe sau khi được thay linh kiện, được giao cho lái xe khác và tới khi chủ xe phát hiện ra kim điện bị thay thì  khó có thể tìm ra thủ phạm vì nó đã qua tay biết bao lái xe rồi.

Lỏng lẻo trong quản lý lái xe công - ten - nơ không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới bản thân các doanh nghiệp vận tải mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tai nạn giao thông. Với một chuyến hàng từ Hải Phòng đi Hà Nội, ngoài các khoản phí cầu đường, tiền ăn, các công ty trả công cho lái xe 200.000 đồng (đối với các tuyến đường khó như Hải Phòng - Móng Cái, tiền công trả cho lái xe thường là khoảng 400.000 đồng). Theo quy định của nhà nước, mỗi lái xe không được chạy xe quá 8 giờ/ ngày. Tuy nhiên, để kiếm được nhiều tiền, các lái xe thường tăng chuyến chở từ 2 -3 cuốc/ ngày cho nhiều công ty khác nhau với thời gian từ 10 tới 15 giờ. Nhằm kích thích sự hưng phấn, cố gắng xua tan mệt mỏi trên đường, nhiều lái xe dùng ma túy. Để có tiền mua ma túy, họ lại phải tăng ca, tăng chuyến cùng hàng loạt các chiêu kiếm tiền khác. Chính cách quản lý lái xe quá lỏng lẻo và cái vòng quay luẩn quẩn (tăng chuyến - tiền - ma túy) là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới tình trạng xe công - ten - nơ gây ra tai nạn giao thông tăng cao trong thời gian qua.

"Quýt làm, cam chịu"

Trong ngành kinh doanh vận tải, có vô vàn những vụ việc xoay quanh mối quan hệ giữa chủ xe, lái xe, chủ hàng. Một trong những vấn đề được bàn bạc, tranh cãi nhiều nhất là hiện tượng "quýt làm, cam chịu" giữa lái xe và chủ xe. Đơn cử như một- vụ việc điển hình, một vụ án kéo dài gần 2 năm, vẫn chưa có hồi kết.

Ông Nguyễn Văn Kiên ở 26/207 Lạch Tray là chủ chiếc xe đầu kéo công - ten - nơ hiệu Maz, BKS 16K - 6096. Ngày 1 - 1 - 2006, ông Kiên ký hợp đồng với anh Vũ Văn Cường làm lái xe và Phạm Văn Toàn làm phụ xe. Tới ngày 21 - 4 - 2006, sau khi giao hàng ở Quảng Ninh, trên đường về Hải Phòng, lái xe Cường đã giao tay lái cho phụ xe Toàn còn mình ngồi ở vị trí phụ xe. Khoảng 22 giờ cùng ngày khi xe đi tới đoạn quốc lộ 10 thuộc địa phận xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, xe chở công - ten - nơ (lúc này do Toàn điều khiển) đã va chạm với xe con mang BKS 14L - 7733 do ông Lê Đức Khang điều khiển làm ông khang chết trên đường đi cấp cứu, cả hai chiếc xe bị hư hỏng nặng.

Một vụ va quệt giữa các xe công-ten-nơ trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm

Tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án, chủ xe Nguyễn Văn Kiên được triệu tập với tư cách bị đơn dân sự, phụ xe Phạm Duy Toàn là bị cáo còn lái xe Vũ Văn Cường với tư cách người có nghĩa vụ, quyền lợi liên quan (Vũ Văn Cường vắng mặt không có lý do). Kết thúc phiên tòa, Hội đồng xét xử tuyên phạt Phạm Duy Toàn 30 tháng tù, chủ xe Nguyễn Văn Kiên buộc phải bồi thường cho gia đình người bị nạn 247.592.000 đồng và có trách nhiệm cấp dưỡng cho cho con nạn nhân chưa đến tuổi vị thành niên mỗi tháng 300.000 đồng trong 148 tháng  tới khi cháu tròn 18 tuổi. Điều đặc biệt là trong phiên tòa này, gần như không quy kết trách nhiệm dân sự và hình sự đối với lái xe Vũ Văn Cường.

Hợp đồng ký giữa chủ xe và lái xecó  ghi rõ: "Khi đã lên xe chạy,lái xe phải chịu hoàn toàn trách nhiệm. Nếu xảy ra sự cố như tai nạn giao thông, lái xe phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật". Tuy nhiên, theo biên bản xét xử sơ thẩm thì: Chủ xe Kiên có quyền đòi lái xe Cường số tiền mà ông đã bồi thường cho gia đình nạn nhân. Tiếp đó lái xe Cường có quyền yêu cầu phụ xe Toàn bồi thường lại số tiền này. Quá trình bồi thường vòng vo này dẫn tới kết cục là lái xe Cường không phải chịu bất cứ trách nhiệm gì trong vụ án này.

Không đồng tình với quyết định của toà án, ông Nguyễn Văn Kiên đã đệ đơn kháng án, đồng thời hàng chục doanh nghiệp vận tải trong Hiệp hội vận tải hàng hóa đường bộ Hải Phòng (HaTa)  cùng ký tên, đóng dấu đề nghị xử lại vụ án trên. Lý lẽ mà các doanh nghiệp vận tải đưa ra là: lái xe được coi là một nghề kỹ thuật. Khi đã làm nhiệm vụ (vận hành xe trên đường), anh ta phải chịu trách nhiệm trước máy móc của mình. Khi trực tiếp gây ra tai nạn hoặc trao công cụ (chiếc xe) cho người không đủ chức năng quyền hạn sử dụng thì người lái xe phải chịu trách nhiệm chứ không thể gò bắt chủ xe chịu trách nhiệm thay được. Ông Phạm Trọng Văn, Giám đốc Công ty TNHH Đại Đồng - một doanh nghiệp vận tải bức xúc: "Ngay như trong gia đình, khi con cái đã đủ 18 tuổi, vi phạm pháp luật, bố mẹ không phải chịu trách nhiệm đối với con. Vậy mà khi những lái xe gây ra tai nạn, những chủ xe như chúng tôi lại phải chịu trách nhiệm bồi thường còn lái xe vẫn nhởn nhơ tiếp tục chuyển đi làm ở một doanh nghiệp khác". Trước những đề nghị, lập luận của các luật sư bào chữa, tại phiên phúc thẩm vụ án được tiến hành ngày 28 - 8, Tòa án nhân dân Tối cao đã hủy án sơ thẩm về phần bồi thường dân sự để điều tra lại và khởi tố bổ sung đối với lái xe Vũ Văn Cường. 

4 tháng sau phiên phúc thẩm, gặp lại chúng tôi chủ xe Nguyễn Văn Kiên, nói như sắp khóc. "Gia đình tôi gần như kiệt quệ sau vụ kiện này. Khi lái xe Cường và phụ xe Toàn gây ra tai nạn, tôi đang ở quê thăm mẹ ốm, không biết gì về vụ tai nạn. Vậy mà tôi bị triệu tập với vai trò bị đơn dân sự, phải bồi thường một số tiền khá lớn cùng với một loạt rắc rối khác. Chiếc xe chở công -ten - nơ là tài sản lớn, là "cần câu cơm" của chúng tôi, vậy mà nó bị giữ đã gần 2 năm nay. Nếu tính theo phí gửi xe 80.000 đồng /ngày thì số tiền mà tôi phải nộp lên tới vài trăm triệu đồng. Xót lắm, nhưng tôi đành bỏ chiếc xe đó thôi, vì không đủ tiền nộp phí bến bãi, mặt khác gần 2 năm dãi nắng dầm sương ở bãi xe, nó đã hỏng gần hết rồ!"i.

Vụ án trên chỉ là một trong rất nhiều vụ xử phạt lái xe công - ten - nơ gây tai nạn trên địa bàn thành phố cũng như trên cả nước. Mỗi khi xe tải, xe công - ten - nơ gây tai nạn, biện pháp mà các cơ quan chức năng thường làm là tịch thu phương tiện gây tai nạn để phục vụ quá trình điều tra. Tuy nhiên, tịch thu phương tiện hàng tháng, thậm chí hàng năm như trường hợp trên là một bất cập cần xem xét, điềuchỉnh cho phù hợp.

Việc xử lý các vụ tai nạn giao thông theo hình thức "túm người có tóc" cũng là một trong những nguyên nhân làm tăng số vụ tai nạn giao thông do xe công - ten - nơ gây ra. Tôi từng nghe cánh lái xe kháo nhau về một số tài xế có "thành tích" gây tai nạn giao thông. Điều này không có gì khó hiểu khi cách giải quyết theo kiểu "quýt làm, cam chịu" như trên vẫn phổ biến.

(Còn tiếp)
Việt Hòa