Hung thần xa lộ (Kỳ cuối): Đào tạo lái xe công-ten-nơ- Học một đằng, thực hành một nẻo

Thành phố Hải Phòng hiện có 3 cơ sở đào tạo lái xe là Trường dạy nghề Giao thông công chính, Trường dạy lái xe Quân khu 3 và Trường dạy nghề lái xe Nam Triệu. Cả 3 trường này thậm chí không có nổi một chiếc xe công – ten – nơ làm công cụ giảng dạy. Ngày nay, với xu hướng phát triển vận tải hàng hóa đường bộ, việc chuyên chở hàng hóa chủ yếu được thực hiện bằng xe công ten nơ. Những dòng xe rơ mooc, sơmi rơ mooc nhập về Việt Nam ngày càng hiện đại. Nhiều công ty vận tải ở Hải Phòng nhập về những chiếc xe “ngao”của Mỹ đời 2006 với nhiều tính năng rất hiện đại, nhưng tại các trường chỉ dạy lái loại xe liền thân 3,5 tấn, có “niên đại” vài chục năm. điều kiện giảng dạy như vậy, thử hỏi khi ra trường lái xe có thể điều khiển được những chiếc xe công – ten – nơ hiện đại?

Việc không trang bị xe công – ten – nơ làm phương tiện thực hành được các trường viện lý do: điều kiện kinh phí nhà trường còn hạn chế, sắm xe công – ten – nơ làm phương tiện giảng dạy quá tốn kém, vượt ngoài khả năng của các trường. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, nguyên nhân chính là các trường dạy lái xe đang dùng các chiêu “lách luật”. Quy định đối với lái xe công – ten – nơ là phải có bằng CF. Tuy nhiên quy định này hầu như không được thực hiện, các lái xe công – ten – nơ hiện chỉ sử dụng bằng C. Trong giấy phép lái xe quy định: “Bằng lái hạng C được điều khiển ô tô tải, đầu kéo rơmooc 3.500 kg trở lên”, tuy nhiên lại không giới hạn mức tải trọng tối đa là bao nhiêu. Vô hình chung, quy định trong tấm bằng lái xe cho phép những người có bằng lái xe hạng C có thể điều khiển những chiếc xe công - ten - nơ có tải trọng tới vài chục tấn. Chính từ “lỗ hổng” này, các trường chỉ dạy lái loại xe liền thân có trọng tải 3,5 tấn. Không phải mất tiền đầu tư mua xe công – ten – nơ làm giáo cụ học tập, học viên sau khóa học vẫn được cấp bằng có đủ điều kiện điều khiển xe công - ten - nơ. Xem ra các trường dạy lái xe rất có "lợi", chỉ Nhà nước và người tham gia giao thông chịu thiệt mà thôi.  Thiếu công cụ giảng dạy, thiếu thầy giáo có kinh nghiệm về xe công – ten – nơ là thực trạng chung của các trường đào tạo lái xe ở Hải Phòng nói riêng và của các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc nói chung.

Trình độ học vấn của lái xe công – ten – nơ cũng là một vấn đề đáng bàn. Lái xe công – ten – nơ trên thực tế là một nghề kỹ thuật vì phải điều khiển cả một bộ máy lớn, phức tạp. Khi điều khiển xe công – ten – nơ, lái xe phải nắm được những quy tắc cơ bản về quán tính, tải trọng, lực ly tâm, lực hướng tâm…Tuy nhiên, theo khảo sát của Hiệp hội vận tải hàng hóa đường bộ Hải Phòng thì rất nhiều lái xe công – ten – nơ chỉ học hết cấp 1. Với trình độ học vấn như vậy, những vấn đề nêu trên quả là “cao siêu” đối với họ. Chính vì thiếu hiểu biết về những quy tắc vật lý cơ bản, sự đào tạo trong nhà trường còn hạn chế nên nhiều lái xe khi lưu thông trên đường, gặp chướng ngại vật liền luống cuống đạp phanh gấp hay thay vì đạp phanh lại ấn nhầm vào cần số gây ra tai nạn.

Nói tới kiến thức, kỹ năng điều khiển xe công – ten – nơ của nhiều lái xe, ông Thịnh kể một câu chuyện vui đến…rợn người. Đầu tháng 1 – 2008, Hiệp hội vận tải đường bộ Hải Phòng tổ chức khóa tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ cho lái xe vận tải siêu trường, siêu trọng. Có lái xe  hành nghề 2 -3 năm vẫn không biết cách nối rơmooc, không biết các chỉ số hiển thị trên những thiết bị trong ca bin xe nói tới cái gì.

Công tác quản lý, đào tạo lái xe công – ten – nơ hiện nay còn nhiều bất cập từ việc tuyển đầu vào đến chương trình đào tạo. Các ngành, các cấp liên quan cần sớm có cái nhìn mới về công tác đào tạo lái xe siêu trường, siêu trọng. Phải coi đây là một ngành nghề kỹ thuật, từ đó có những chính sách đào tạo đúng hướng đối với ngành nghề này.

"Hung thần" húc đổ nhà dân trên địa bàn quận Hải An

Kết cấu hạ tầng chưa theo kịp thực tế phát triển loại hình xe siêu trường siêu trọng

Trên các tuyến quốc lộ chạy qua địa bàn Hải Phòng, có nhiều đoạn đường được coi là các "điểm đen" về tai nạn giao thông. Tại một số "điểm đen" như ngã tư Văn Cao - Nguyễn Bỉnh Khiêm, ngã ba cảng Đoạn Xá, ngã tư siêu thị Big C, dốc cầu Niệm, số vụ  tai nạn giao thông  do xe công - ten - nơ gây ra ngày càng tăng. Từ thực tế này nhiều người đặt câu hỏi: Hạ tầng giao thông ở một số nơi đã thực sự phù hợp, đáp ứng được yêu cầu vận tải chưa? Trước đây, khi các tuyến đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Văn Linh được xây dựng làm đường bao cho các phương tiện vận tải hàng hóa, những tuyến đường này khá quang đãng. Tuy nhiên, chỉ vài năm sau, cùng với tốc độ phát triển của thành phố, các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhà dân mọc lên san sát hai bên đường che khuất tầm nhìn của lái xe. Thêm vào đó, nhiều ngã tư, đường giao cắt thiết kế không hợp lý dễ dẫn đến tai nạn giao thông. Ví dụ ngã tư Văn Cao - Nguyễn Bỉnh Khiêm nằm ở vị trí quá gần chân cầu vượt Lạch Tray. Xe ô tô, đặc biệt là những xe siêu trường siêu trọng khi xuống dốc cầu vượt Lạch Tray thường có tốc độ cao do có thêm lực quán tính. Khi gặp chướng ngại vật (người đi xe máy, xe đạp đột ngột sang đường) lái xe rất khó xử lý dễ gây ra tai nạn giao thông.

Thành phố Hải Phòng có gần 2.000 xe công - ten - nơ nhưng chưa có một bến bãi tập trung. Các xe công - ten - nơ phân tán tại nhiều bến bãi nhỏ ở khu vực gần các cảng, các đường quốc lộ. Hệ thống bến bãi dành cho xe công - ten - nơ hiện nay chưa thuận tiện, đồng bộ. Hầu hết bến bãi là những khoảng đất trống mà các chủ xe thuê dùng làm bãi đỗ tạm bợ. Có chủ xe không thuê được bến bãi gần đường vào cảng đành thuê những bến bãi ngay trong các tuyến phố đông dân cư gây nên tình trạng ùn tắc giao thông cục bộ. Một vấn đề gây bức xúc trong dư luận nhân dân là hiện tượng một số xe công - ten - nơ ung dung đi vào những tuyến phố trung tâm, như Lạch Tray, Lê Lai, Trần Nguyên Hãn mà không hề thấy lực lượng công an xử lý.

Được biết, dự án đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng sẽ được chính thức khởi công xây dựng vào tháng 5 năm 2008. Cùng với việc xây dựng tuyến đường cao tốc hiện đại này, thành phố cần có quy hoạch cụ thể xây dựng các bến bãi tập trung dành cho loại xe vận tải siêu trường siêu trọng để quản lý tốt hơn phương tiện, đội ngũ lái xe.

Thay cho lời kết

Trong loạt bài viết này, chúng tôi đã đề cập tới một số vấn đề như: tình trạng nghiện ma túy trong đội ngũ lái xe, bất cập trong quản lý phương tiện, quản lý lái xe, tình trạng "quýt làm cam chịu" trong xử lý  lái xe công -ten - nơ gây tai nạn... Trong các vấn đề liên quan đến xe công - ten - nơ, yếu tố con người luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Vậy nghề lái xe công - ten - nơ đã thực sự được quan tâm đúng mức? Nhiều lái xe bức xúc: "Từ trước tới nay, nhiều người nhìn lái xe công - ten - nơ với con mắt thiếu thiện cảm, họ cho rằng chúng tôi là những người có lối sống, sinh hoạt bừa bãi, là thủ phạm gây ra những vụ tai nạn kinh hoàng. Tuy nhiên những điều mà mọi người nhìn thấy chỉ là một phần nhỏ, những "con sâu" trong đội ngũ lái xe. Những người làm nghề lái xe như chúng tôi có nhiều thiệt thòi. Là thanh niên, là người lao động nhưng chúng tôi hầu như không được tham gia các hoạt động xã hội của đoàn thanh niên, của tổ chức công đoàn...".

Cùng với sự phát triển của thành phố cảng biển lớn nhất miền Bắc, loại hình vận tải bằng xe công - ten - nơ ở Hải Phòng phát triển ngày càng mạnh mẽ là một tất yếu. Hơn lúc nào hết, các cơ quan chức năng cần nhìn nhận đây là một nghề kỹ thuật được trân trọng. Mỗi doanh nghiệp, mỗi lái xe cần có ý thức nghề nghiệp cao hơn, khôi phục lại sự tôn vinh vốn có của xã hội dành cho nghề lái xe. Hy vọng trong tương lai cụm từ "hung thần xa lộ" sẽ được thay thế bằng cái tên thân thương vốn có: "bác tài".

Việt Hòa