Hụi biến tướng khi 'bẫy niềm tin', đẩy nhiều người dân vào cảnh 'trắng tay'

“Hụi ma”, mạo danh – thủ đoạn chiếm đoạt tiền tỷ

Chơi hụi là hình thức tương trợ tài chính phổ biến từ lâu trong đời sống người dân ĐBSCL. Tuy nhiên, thời gian qua tại Cà Mau liên tiếp xảy ra các vụ việc chủ hụi lợi dụng lòng tin, lập “hụi ma”, mạo danh hụi viên hốt hụi hoặc đưa ra thông tin gian dối để chiếm đoạt tài sản.

Mới đây, ngày 4/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Cà Mau khởi tố bị can, bắt tạm giam Lâm Huệ M. (SN 1995, ngụ phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau) để điều tra về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Theo kết quả điều tra ban đầu, từ năm 2022 đến năm 2024, M. dựa vào các mối quan hệ quen biết và uy tín cá nhân để tổ chức nhiều dây hụi. Sau khi thu hút nhiều người tham gia, M. lập các phần hụi khống, mạo danh hụi viên để hốt hụi, chiếm đoạt tiền của những người tham gia trong 23 dây hụi với tổng số tiền hơn 2,7 tỷ đồng.

M. còn đưa ra thông tin gian dối rằng có hụi viên muốn bán phần hụi, sau đó tự đưa ra mức giá và bán các phần hụi khống cho 3 hụi viên, chiếm đoạt hơn 1,4 tỷ đồng.

Trước đó, ngày 28/7, TAND tỉnh Cà Mau xét xử sơ thẩm, tuyên phạt bị cáo Ngô Thị Bé H. 8 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Theo hồ sơ vụ án, từ năm 2015, Bé H. tổ chức chơi hụi, mời gọi nhiều người tham gia để hưởng tiền hoa hồng. Trong quá trình điều hành, một số hụi viên sau khi hốt hụi không tiếp tục đóng các phần hụi chết khiến các dây hụi mất cân đối.

Lợi dụng sự tin tưởng của hụi viên, Bé H. mạo danh người tham gia để hốt hụi, chiếm đoạt tiền trong 11 dây hụi với tổng số tiền gần 1,1 tỷ đồng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, cơ quan chức năng Cà Mau tiếp tục phát hiện, xử lý nhiều vụ việc tương tự. Nguyễn Thị Mỹ N. bị khởi tố vào tháng 6/2026 với cáo buộc gian dối trong quản lý các dây hụi, chiếm đoạt hơn 1,3 tỷ đồng; Nguyễn Thúy T. bị bắt giữ vào tháng 4/2026 vì bị cáo buộc mạo danh hụi viên hốt hụi, chiếm đoạt hơn 1,5 tỷ đồng; Nguyễn Bạch V. bị xử lý vào tháng 3/2026 sau khi lập nhiều dây hụi “ma”, chiếm đoạt hơn 2 tỷ đồng.

Những vụ việc trên cho thấy phía sau một hình thức tương trợ tài chính quen thuộc có thể là rủi ro rất lớn nếu chủ hụi cố tình lợi dụng lòng tin để chiếm đoạt tài sản.

Đại tá Cao Anh Kiệt - Chánh Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Cà Mau cho biết, các vụ án vỡ hụi được phát hiện thời gian qua có những điểm chung về phương thức, thủ đoạn.

Ban đầu, chủ hụi thường tạo dựng uy tín bằng việc thanh toán tiền hụi đầy đủ, đúng hạn, qua đó tạo niềm tin với người tham gia. Một số trường hợp đưa ra mức lãi hấp dẫn để thu hút thêm hụi viên, mở rộng quy mô các dây hụi.

Khi số tiền huy động ngày càng lớn, chủ hụi bắt đầu thực hiện các thủ đoạn gian dối như lập phần hụi khống, mạo danh hụi viên để hốt hụi hoặc đưa ra thông tin không có thật về việc mua bán phần hụi.

Khi dòng tiền không còn khả năng duy trì, các dây hụi đổ vỡ. Đến lúc này, nhiều người mới phát hiện khoản tiền mình tích góp đã bị chiếm đoạt hoặc đứng trước nguy cơ khó thu hồi.

Đáng lưu ý, không ít người tham gia hụi chủ yếu dựa vào quan hệ quen biết, tình cảm và sự tin tưởng cá nhân mà bỏ qua các yêu cầu pháp lý. Việc không lập giấy tờ, không yêu cầu biên nhận, không kiểm tra sổ hụi hoặc không quan tâm chủ hụi có thực hiện nghĩa vụ thông báo với chính quyền địa phương hay không khiến người tham gia gặp nhiều khó khăn khi xảy ra tranh chấp.

Không để lòng tin thay thế “lá chắn” pháp luật

Hoạt động họ, hụi, biêu, phường được pháp luật thừa nhận và điều chỉnh tại Điều 471 Bộ luật Dân sự năm 2015 và Nghị định 19/2019/NĐ-CP, trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng và không vi phạm điều cấm của pháp luật. Chủ hụi có trách nhiệm lập sổ, giao biên nhận khi thu tiền, tạo điều kiện để hụi viên kiểm tra sổ; với hụi có lãi, mức lãi suất phải tuân thủ quy định. Trường hợp tổng giá trị các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên hoặc tổ chức từ hai dây hụi trở lên, chủ hụi phải thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã nơi cư trú.

Vi phạm quy định về hụi có thể bị xử phạt hành chính hoặc, nếu có hành vi gian dối, lợi dụng lòng tin để chiếm đoạt tài sản, bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” hoặc “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”, tùy tính chất, mức độ và thời điểm phát sinh ý định chiếm đoạt. Nếu hụi bị biến tướng thành hoạt động cho vay với lãi suất từ 100%/năm trở lên và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng, người thực hiện có thể bị xử lý về tội “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”.

Dù hành lang pháp lý đã được quy định, tình trạng vỡ hụi vẫn xảy ra do tâm lý chủ quan, thiếu hiểu biết pháp luật và đặt niềm tin quá lớn vào chủ hụi. Bị hấp dẫn bởi mức sinh lời cao hơn gửi tiết kiệm, nhiều người tham gia mà không tìm hiểu kỹ quy định, thậm chí bỏ qua giấy tờ, thủ tục cần thiết.

Khi dây hụi mất cân đối, một số chủ hụi tiếp tục mở dây mới để lấy tiền dây sau bù dây trước, lập phần hụi khống hoặc mạo danh hụi viên để hốt hụi, khiến khoản thiếu hụt ngày càng lớn và dẫn đến đổ vỡ. Bên cạnh đó, việc thông báo của chủ hụi với UBND cấp xã còn hạn chế, trong khi công tác rà soát, kiểm tra và xử lý vi phạm tại cơ sở có lúc chưa kịp thời.

Như vậy, hụi là quan hệ dân sự được pháp luật bảo vệ nhưng không phải “vùng trống” pháp luật. Khi hoạt động này bị lợi dụng để gian dối, chiếm đoạt tài sản hoặc cho vay lãi nặng, vụ việc có thể chuyển từ tranh chấp dân sự sang xử lý hình sự.

Theo Đại tá Cao Anh Kiệt, để hạn chế tình trạng hụi bị biến tướng, cần tăng cường quản lý ngay tại cơ sở. UBND các xã, phường cần chủ động rà soát, nắm danh sách các chủ hụi trên địa bàn; tuyên truyền, hướng dẫn để chủ hụi thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định, nhất là đối với những trường hợp thuộc diện phải thông báo.

Lực lượng Công an cơ sở cần phối hợp chính quyền địa phương chủ động nắm tình hình, kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường như tổ chức nhiều dây hụi với quy mô lớn, huy động tiền bất thường, lập phần hụi khống hoặc mạo danh hụi viên. Những trường hợp vi phạm cần được xử lý nghiêm; nếu có dấu hiệu tội phạm phải kịp thời xác minh, điều tra theo quy định.

Với người dân, điều quan trọng là không để sự quen biết thay thế các biện pháp bảo vệ tài sản. Khi tham gia hụi, cần tìm hiểu rõ chủ hụi, dây hụi, số tiền, phương thức góp và hốt hụi; yêu cầu lập sổ, giấy biên nhận và thực hiện đầy đủ các quy định liên quan…