Hợp tác tư pháp Việt Nam - Lào ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất

Bảo đảm quyền lợi người dân vùng biên giới

Theo Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp Việt Nam Nguyễn Hữu Huyên, sau Hội nghị Tư pháp các tỉnh có chung đường biên giới Việt Nam – Lào lần thứ 6 tổ chức tại Thủ đô Viêng Chăn (Lào) vào tháng 12/2024, các nội dung hợp tác giữa hai bên đã được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, đạt nhiều kết quả tích cực trên các lĩnh vực hộ tịch, quốc tịch, tương trợ tư pháp, thi hành án dân sự, phổ biến giáo dục pháp luật và đào tạo cán bộ tư pháp.

Một trong những điểm nhấn là công tác giải quyết quốc tịch cho người dân khu vực biên giới. Thực hiện thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Lào về giải quyết tình trạng di cư tự do và kết hôn không giá thú tại khu vực biên giới, Việt Nam đã hoàn tất thủ tục trình Chủ tịch nước xem xét cho nhập quốc tịch Việt Nam đối với 1.516 trong tổng số 1.836 trường hợp người di cư tự do từ Lào, đạt tỷ lệ 82,6%.

Các trường hợp sau khi được nhập quốc tịch đều được đăng ký hộ tịch, cấp giấy tờ tùy thân và hưởng đầy đủ các chế độ, chính sách theo quy định. Đây được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm quyền công dân, giúp người dân ổn định cuộc sống và hòa nhập cộng đồng.

Trong lĩnh vực tương trợ tư pháp dân sự, sau khi Hiệp định Tương trợ tư pháp trong lĩnh vực dân sự giữa Việt Nam và Lào có hiệu lực từ đầu năm 2024, hai Bộ Tư pháp đã thiết lập cơ chế phối hợp trực tiếp, chỉ định cán bộ đầu mối và thống nhất phương thức trao đổi hồ sơ qua thư điện tử. Hoạt động phối hợp bước đầu phát huy hiệu quả, tạo nền tảng cho việc giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài giữa hai quốc gia.

Đối với công tác thi hành án dân sự, các địa phương có chung đường biên giới với Lào đã xử lý nhiều vụ việc liên quan đến công dân Lào, chủ yếu phát sinh từ phần dân sự trong các bản án hình sự, đặc biệt là các vụ án ma túy. Dù còn gặp nhiều khó khăn trong xác minh tài sản và thực hiện ủy thác tư pháp, kết quả đạt được cho thấy nỗ lực đáng ghi nhận của các cơ quan chức năng hai nước trong bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Song song với đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cho người dân vùng biên giới tiếp tục được đẩy mạnh. Bộ Tư pháp Việt Nam đã chỉ đạo các địa phương tăng cường tuyên truyền pháp luật, triển khai nhiều mô hình phù hợp với điều kiện thực tế như tổ dân vận cơ sở, đội truyền thông lưu động, câu lạc bộ pháp luật hay các phiên tòa giả định. Hàng nghìn người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo và các nhóm yếu thế đã được tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí.

Theo ông Nguyễn Hữu Huyên, hợp tác giữa Bộ Tư pháp Việt Nam và Bộ Tư pháp Lào hiện không chỉ dừng ở các hoạt động trao đổi kinh nghiệm mà đang ngày càng đi vào chiều sâu. Hai bên đã ký Thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026 - 2030 và Chương trình hợp tác năm 2026, đồng thời phối hợp xây dựng dự án hỗ trợ nhằm nâng cao năng lực pháp luật và tư pháp cho cán bộ Bộ Tư pháp Lào, tập trung vào hoàn thiện pháp luật, trợ giúp pháp lý và chuyển đổi số.

Về phía Lào, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Tư pháp Lào) Sải-Khít Vị-Sỉ-Sổm-Bắt cho biết, mặc dù bối cảnh khu vực và thế giới tiếp tục có nhiều biến động, tác động không nhỏ đến tình hình kinh tế - xã hội và hoạt động hợp tác quốc tế của mỗi nước, song các chương trình phối hợp giữa ngành tư pháp hai nước vẫn được duy trì hiệu quả.

Trên cơ sở các nội dung đã thống nhất tại Hội nghị lần thứ 6, Bộ Tư pháp Lào đã ban hành hướng dẫn triển khai tới các đơn vị chức năng và địa phương liên quan. Nhiều hoạt động hợp tác tiếp tục được thúc đẩy, từ giải quyết các vấn đề quốc tịch, hộ tịch tại khu vực biên giới đến trao đổi kinh nghiệm về tương trợ tư pháp, thi hành án dân sự, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực pháp luật.

Theo đại diện Bộ Tư pháp Lào, trong hai năm qua, nước này đã xem xét cho nhập quốc tịch đối với 82 công dân Việt Nam; đồng thời phối hợp với các địa phương rà soát, thống kê các trường hợp di cư tự do, kết hôn không đúng quy định tại khu vực biên giới. Công tác trợ giúp pháp lý, đăng ký hộ tịch và phổ biến pháp luật cũng được triển khai rộng khắp, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân.

Trong lĩnh vực thi hành án và đào tạo nguồn nhân lực, hai nước tiếp tục duy trì các hoạt động trao đổi chuyên môn, tổ chức các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ và hợp tác đào tạo giữa Học viện Tư pháp Quốc gia Lào, Học viện Tư pháp Việt Nam và Trường Đại học Luật Hà Nội.

Tại hội nghị, Bộ Tư pháp Lào đề xuất tiếp tục tăng cường hỗ trợ chuyên môn và nguồn lực cho các địa phương biên giới; đẩy mạnh thực hiện Hiệp định tương trợ tư pháp về dân sự; mở rộng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tư pháp và xem xét tăng số lượng học bổng dành cho cán bộ ngành tư pháp Lào học tập tại Việt Nam.

Mở rộng hợp tác giữa các cơ quan tư pháp

Bên cạnh những đánh giá về kết quả hợp tác thời gian qua, nhiều đại biểu cũng tập trung thảo luận các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan tư pháp hai nước trong giai đoạn tới.

Chia sẻ về công tác tương trợ tư pháp dân sự, Trưởng phòng Điều ước, Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp Lào Súc Sổm Bun Khin Sà Mỏn cho biết, từ năm 2024 đến năm 2026, Bộ Tư pháp Lào đã tiếp nhận 5 hồ sơ yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự và thương mại từ phía Việt Nam. Đến nay, một hồ sơ đã được giải quyết, các hồ sơ còn lại đang được các cơ quan chức năng phối hợp xử lý theo quy định.

Theo đại diện Bộ Tư pháp Lào, việc triển khai Hiệp định tương trợ tư pháp về dân sự và thương mại giữa hai nước vẫn gặp một số khó khăn liên quan đến xác minh thông tin đương sự, thu thập tài liệu, chứng cứ cũng như sự khác biệt về hệ thống pháp luật và thủ tục tố tụng của mỗi nước.

Để tháo gỡ những vướng mắc này, hai Bộ Tư pháp đã phối hợp tổ chức hội nghị triển khai Hiệp định, đồng thời thống nhất tiếp tục xây dựng Sổ tay hướng dẫn thực hiện Hiệp định tương trợ tư pháp về dân sự và thương mại. Đây được kỳ vọng sẽ là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho các cơ quan thực thi pháp luật của hai nước trong quá trình giải quyết các vụ việc có yếu tố nước ngoài.

Phát biểu tại hội nghị, Giám đốc Sở Tư pháp Hải Phòng Ngô Quang Giáp cho biết, việc triển khai các thỏa thuận hợp tác giữa Sở Tư pháp Hải Phòng và Sở Tư pháp tỉnh Viêng Chăn thời gian qua đã góp phần tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Lào, đồng thời tạo điều kiện để hai bên chia sẻ kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực công tác tư pháp.

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả hợp tác, ông Ngô Quang Giáp đề nghị Bộ Tư pháp hai nước quan tâm xây dựng các chương trình hợp tác dài hạn, hỗ trợ các địa phương mở rộng giao lưu, trao đổi kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động hợp tác quốc tế, tăng cường đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng đối ngoại cho đội ngũ cán bộ tư pháp địa phương.

Theo ông Giáp, Hải Phòng sẽ tiếp tục chủ động phối hợp với tỉnh Viêng Chăn triển khai hiệu quả các nội dung hợp tác đã ký kết, đồng thời đề xuất những sáng kiến mới nhằm đưa quan hệ hợp tác pháp luật, tư pháp giữa các địa phương ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững.