Hội thảo về chính sách pháp lý đột phá phát triển giáo dục đại học

Sự kiện do Mạng lưới các cơ sở đào tạo luật tại Việt Nam (VLSN) phối hợp Trường ĐH Luật - ĐH Huế và Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TP HCM đồng tổ chức. Các nhà quản lý, chuyên gia pháp lý, giảng viên tham dự Hội thảo đã cùng bàn luận vấn đề làm thế nào để “chiếc áo” pháp lý vừa vặn và thúc đẩy sự phát triển mới của GDĐH.

Tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Quyết và TS. Nguyễn Thị Như Thúy (Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TP HCM) có tham luận về GDĐH và vai trò với giải quyết vấn đề xã hội, phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Hai tác giả khẳng định, trong nền kinh tế số và tri thức, năng lực đổi mới và duy trì tăng trưởng của một quốc gia phụ thuộc nhiều vào chất lượng lực lượng lao động có trình độ. Các trường ĐH đóng vai trò là trung tâm sản xuất tri thức, đổi mới công nghệ, phát triển nhân tài. Vì vậy, GDĐH không chỉ đơn thuần là một dịch vụ xã hội, mà là một khoản đầu tư chiến lược quyết định khả năng cạnh tranh toàn cầu của một quốc gia.

TS. Vũ Thị Hương và ThS. Đỗ Thị Diện (Trường ĐH Luật - ĐH Huế) thì nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong xây dựng hệ sinh thái GDĐH đổi mới sáng tạo (ĐMST). Để GDĐH thực sự phát huy vai trò này, cần có một khuôn khổ pháp luật đầy đủ, đồng bộ, hiệu quả. Luật GDĐH năm 2025 có hiệu lực ngày 1/1/2026 đã có các quy định điều chỉnh tổ chức, quản lý, hoạt động đào tạo, nghiên cứu, kiểm định chất lượng và tự chủ ĐH, tập trung vào ĐMST, ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, Nghị quyết 71-NQ/TW nhấn mạnh GDĐH phải trở thành động lực quan trọng của ĐMST quốc gia, gắn kết hài hòa giữa đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Từ những cơ sở đó, đặt ra yêu cầu có các quy định hướng dẫn cụ thể, đồng bộ, nhằm điều chỉnh toàn diện các quan hệ phát sinh trong hệ sinh thái GDĐH. Cụ thể, cần quy định rõ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể tham gia; cơ chế quản lý, phân bổ ngân sách; quyền sở hữu trí tuệ (SHTT); cơ chế hợp tác công - tư; trách nhiệm giải trình của các cơ sở GDĐH. Đồng thời, cũng cần có cơ chế khuyến khích và thúc đẩy ĐMST, như ưu đãi tài chính cho nghiên cứu ứng dụng, hỗ trợ khởi nghiệp ĐMST trong trường ĐH, cơ chế bảo hộ quyền SHTT để kết quả nghiên cứu có thể được thương mại hóa một cách minh bạch, hiệu quả.

Một vấn đề nữa là cần ban hành các quy định chi tiết về quản lý dữ liệu nghiên cứu, bảo mật thông tin và quyền SHTT, áp dụng cả với dữ liệu nội bộ và khi trao đổi với DN, tổ chức, đối tác quốc tế. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các trường, đồng thời tạo sự yên tâm cho các đối tác trong các hoạt động hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Cũng theo hai tác giả này, cần thiết lập cơ chế giám sát, kiểm định pháp lý và cơ chế hướng dẫn triển khai nhằm giúp các dự án nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ được thực hiện một cách an toàn, minh bạch. Nên khuyến khích phát triển các nền tảng dữ liệu mở, chuẩn hóa kết nối giữa giáo dục - thị trường lao động - nghiên cứu khoa học, đồng thời tuân thủ các quy định về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền SHTT, từ đó nâng cao khả năng khai thác và chia sẻ dữ liệu phục vụ ĐMST.

PGS.TS Viên Thế Giang (Trường ĐH Ngân hàng TP HCM) góp ý thêm, trước thực trạng phát triển của các cơ sở đào tạo luật, cần cấp thiết rà soát và chuẩn hóa chương trình đào tạo để đáp ứng các quy định mới của Luật GDĐH cũng như yêu cầu của thị trường lao động.

Bên cạnh các tham luận, hội thảo cũng ghi nhận nhiều nghiên cứu về các vấn đề như bảo vệ dữ liệu cá nhân người học trong bối cảnh Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 có hiệu lực, đạo đức học thuật và liêm chính và trí tuệ nhân tạo (AI)…

Theo Ban Tổ chức, Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc nhận diện vấn đề mà còn gợi mở nhiều giải pháp chính sách khả thi. Những ý kiến đóng góp là nguồn tư liệu để các cơ quan quản lý xem xét, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, hiện thực hóa khát vọng đưa GDĐH Việt Nam vươn tầm khu vực và thế giới theo đúng tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW.