Hội thảo khoa học "Kinh nghiệm hoàn thiện hệ thống pháp luật của một số quốc gia trên thế giới"

Phát biểu khai mạc, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý Nguyễn Văn Cương cho biết, Hội thảo có nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng và phục vụ cho việc xây dựng Đề án Chiến lược “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Đây không chỉ là nhiệm vụ nghiên cứu chuyên môn hay tổng hợp thêm kinh nghiệm quốc tế mà còn là yêu cầu rất quan trọng, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn, cơ sở so sánh để cùng xác định những định hướng, đặc biệt là những giải pháp có tính chất đột phá, xử lý vấn đề toàn cục với tầm nhìn dài hạn, trước mắt là đến 2045.

Theo Viện trưởng Nguyễn Văn Cương, trong bối cảnh hiện nay có thể thấy pháp luật quốc tế đang vận động và chuyển mình nhanh hơn nhiều so với giai đoạn trước đây. Và pháp luật ở các quốc gia trên thế giới cũng trong quá trình chuyển động rất mạng mẽ. Đặc biệt, nhiều quốc gia xác định lấy pháp luật, lấy việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh như một lợi thế cạnh tranh.

Việt Nam đang trong quá trình nỗ lực, sớm kiến tạo hệ thống pháp luật chất lượng cao nhất phục vụ tiến trình phát triển đất nước. Bởi pháp luật không chỉ là công cụ để ghi nhận và điều chỉnh các quan hệ xã hội đã hình thành mà pháp luật đang trở thành bộ phận của năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc, năng lực thích ứng với các biến động và năng lực tham gia định hình luật chơi quốc tế.

Vì vậy, việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cần được tiếp cận một cách toàn diện, không chỉ xem xét hình thức của hệ thống pháp luật mà còn phải phân tích kinh nghiệm xây dựng pháp luật về phương diện nội dung, cách thức tổ chức, vận hành và đặc biệt là quá trình tổ chức thực thi nhằm phát huy hiệu quả điều chỉnh cao nhất của pháp luật, qua đó tạo cơ sở tham khảo cho Việt Nam trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Nhấn mạnh chủ đề của Hội thảo, Viện trưởng Nguyễn Văn Cương đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi, làm rõ ba nhóm vấn đề trọng tâm. Cụ thể, làm rõ các xu hướng lớn trong quá trình hoàn thiện pháp luật quốc tế và hệ thống pháp luật của các quốc gia; phân tích kinh nghiệm của các quốc gia; xác định các giá trị tham khảo có thể vận dụng đối với Việt Nam.

Tại Hội thảo, T.S Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế đã trình bày tham luận kinh nghiệm của Pháp, Đức và Hoa Kỳ trong hoàn thiện hệ thống pháp luật và giá trị tham khảo cho Việt Nam.

Theo T.S Nguyễn Hữu Huyên, Việt Nam có thể nghiên cứu tham khảo có chọn lọc trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, cụ thể: cần đổi mới một cách thực chất cơ chế đánh giá tác động chính sách; cần thiết kế cơ chế tham vấn có phản hồi thực chất. Theo đó, Việt Nam có thể quy định rõ nghĩa vụ công bố bảng tổng hợp ý kiến theo nhóm vấn đề: ý kiến nào được tiếp thu, ý kiến nào không tiếp thu, lý do là gì và dự thảo đã thay đổi như thế nào. Khi phản hồi ý kiến trở thành nghĩa vụ pháp lý, tham vấn sẽ chuyển từ thủ tục sang cơ chế kiểm soát chất lượng.

Bên cạnh đó, cần phát triển hậu kiểm và bãi bỏ quy định lỗi thời. Một hệ thống pháp luật có chất lượng không chỉ biết ban hành mới, mà còn biết loại bỏ quy định không còn cần thiết. Từ đó, nên xây dựng chu kỳ rà soát định kỳ theo lĩnh vực, chỉ số gánh nặng thủ tục, cơ sở dữ liệu phản ánh của doanh nghiệp và cơ chế kiến nghị bãi bỏ quy định.

Ngoài ra, cần phát triển pháp điển hóa theo điều khoản và hiệu lực thực tế. Người dân và doanh nghiệp không chỉ cần biết có văn bản nào tồn tại, mã cần biết điều khoản nào đang có hiệu lực, được sửa bởi văn bản nào, áp dụng từ thời điểm nào, có ngoại lệ gì, có văn bản hướng dẫn nào và có án lệ hoặc quyết định giải thích nào liên quan. Cơ sở dữ liệu pháp luật vì vậy cần chuyển dần sang mô hình “hạ tầng pháp lý số”, trong đó văn bản, điều khoản, thủ tục, dữ liệu thực thi và lịch sử sửa đổi được liên kết một cách có logic…

Cũng tại Hội thảo, nhiều đại biểu đã trình bày tham luận về việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về vị trí, hiệu lực và thực hiện điều ước quốc tế trong kỷ nguyên mới; hoàn thiện hệ thống pháp luật Viêt Nam trước yêu cầu nâng cao vị thế quốc gia trong trật tự pháp lý quốc tế; kinh nghiệm hoàn thiện hệ thống pháp luật của Trung Quốc trong những năm gần đây; kinh nghiệp hoàn thiện hệ thống pháp luật của Singapore và giá trị tham khảo cho Việt Nam; hoàn thiện hệ thống pháp luật của Vương Quốc Anh và một số giá trị tham khảo cho Việt Nam…/.