Hội chọi trâu Đồ Sơn - còn mãi nét tâm linh
Anh Thơ (Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng)
Ngày càng có nhiều cá nhân, doanh nghiệp mua trâu, thuê người Đồ Sơn chăn dắt, huấn luyện để tham gia đấu chọi. Đó là nét khác biệt kể từ khi hội chọi trâu Đồ Sơn chịu tác động của cơ chế thị trường. Nói cách khác, trong thời kỳ chấn hưng lễ hội trong phạm vi cả nước gần hai chục năm qua, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn cũng ẩn chứa trong lòng tính hai mặt của xã hội hoá. Bên cạnh việc đã có tới 2 tỷ đồng từ các thành phần kinh tế, các cá nhân đầu tư cho trâu chọi cùng nhiều nhà tài trợ kể từ năm 1990 đến năm 2004, cũng xuất hiện dấu hiệu ăn thuaaaa giữa các chủ trâu hoặc kinh doanh thịt trâu thắng thua sau khi trận đấu kết thúc. Dù thế, đây vẫn là một lễ hội độc đáo. Do vậy, thành phố đầu tư 6 tỷ đồng (năm 2002) để nâng cấp sới chọi (ở khu 1 bãi biển) có mái che 2 trong số 4 khán đài đáp ứng nhu cầu của khoảng 3- 4 vạn người xem trong mỗi kỳ chọi đấu. Từ năm 2000, khi Tổng cục Du lịch Việt Nam đưa hội chọi trâu Đồ Sơn vào danh sách 15 lễ hội cấp quốc gia, sự quan tâm tìm hiểu về lễ hội này không chỉ của người xem mà còn là giới nghiên cứu văn hoá du lịch. Từ đây bổ sung nhiều thông tin có tính định hướng trong việc tổ chức, bảo tồn lễ hội độc nhất vô nhịịịị này trong nhịp sống hiện đại ngày nay.
Tại cuộc hội thảo khoa học về lễ hội chọi trâu tầm quốc gia tại Đồ Sơn, ông Lưu Trần Tiêu khi còn là Thứ trưởng thường trực Bộ VHTT cho rằng, một trong nhiều khía cạnh độc đáo của chọi trâu Đồ Sơn là ở chỗ không có nhiều mà chỉ có hai ông trâuuuu trong một kháp chọi. Nó cũng khác với đấu bò tót (vì ngoài bò tót còn có tài năng khéo léo và sự dũng cảm của đấu sĩ- yếu tố con người tham gia trực tiếp). ở góc độ du lịch, PTS Phạm Văn Bình(Viện nghiên cứu và phát triển du lịch Việt
Theo hướng khôi phục, khai thác tính bền vững và các giá trị văn hoá tâm linh truyền thống, người Đồ Sơn đang dành nhiều tâm sức và sự sáng tạo cho việc bảo lưu lễ hội chọi trâu từ quy trình tổ chức (các nghi thức) trang phục múa cờ nghệ thuật, chăm sóc, huấn luyện trâu chọi. Ông Hoàng Phúc ở phường Vạn Hương nói: Có lẽ vì thấy việc chăm sóc, mua trâu chọi quá công phu,lại thấy sau trận đấu, trâu thắng hay thua đều bị làm thịt khao cả làng mà có người nêu ý kiến thành lập một trại nhân giống trâu chọi. Với người Đồ Sơn, không thể có trại này. Bởi, trong rất nhiều yếu tố tạo nên nét riêng biệt, độc đáo của hội chọi trâu, xếp hàng đầu vẫn là cái thú, cái bận rộn chăm lo cho việc tìm mua trâu, chăm sóc và huấn luyện trâu chọi. Tháng tám mớí chung kết, nhưng thường thì tháng hai sau Tết đã phải khăn gói lên đường tìm mua trâu. Đường xa nào xá kể gì. Về đến nhà, cả nhà ùa ra, xuýt xoa đón trâu. Rồi đến chăm bẵm, huấn luyện cho trâu quen voí không khí hội hè cũng như các miếng đánh đối phương.. Phải là người Đồ Sơn gốc mới làm được như vậyyyy. . Và cũng chỉ người Đồ Sơn tổ chức lễ hội chọi trâu không phải vì tiền. Đoạt giải cao hay thấp đều khao chung dù là nhiều triệu đồng. Có nhà chẳng mấy dư dả mà hàng chục năm đầu tư công sức, tiền của tìm, chăm sóc, huấn luyện trâu chọi dù chưa năm nào đoạt giải. ở góc độ truyền bá thông tin, ông Đinh Phú Ngà ở phường Ngọc Xuyên dày công viết thành sách lễ hội chọi trâu sau nhiều năm tích luỹ từ thực tế một chủ trâu nhiều năm có trâu chọi đoạt giải và hơn cả là tấm lòng với văn hoá quê hương.
Đến nay, dẫu chịu một số tác động của cơ chế thị trường, hội chọi trâu Đồ Sơn vẫn được khôi phục, khai thác đúng hướng cả về hình thức lẫn nội dung trên cơ sở bảo lưu các yếu tố không gian, thời gian của lễ hội. Giống như hoa đào đẹp nhưng sẽ giảm ý nghĩa và giá trị nếu hoa có suốt trong tháng Tết hoặc quanh năm, nguời Đồ Sơn cho rằng không phải vì độc đáo mà mang trâu chọi quanh năm hoặc phục vụ bất kỳ yêu cầu nào của khách du lịch. Đặc biệt, việc thực hiện xã hội hoá đã và đang được chắt lọc ở những mặt tích cực nhằm mang lại hiệu quả cao cho việc tổ chức lễ hội. Nhiều tổ chức, cá nhân góp sức, góp kinh phí cho lễ hội chọi trâu, trong đó có sự tham gia tích cực của Báo Hải Phòng trong gần 20 năm qua. Lễ hội chọi trâu ngày một khích lệ niềm say mê cũng như trách nhiệm của đông đảo nhân dân Đồ Sơn tham gia. Theo ông Nguyễn Khắc Thơ, ở phường Ngọc Xuyên (người có trâu thắng giải nhì năm 2002, giải vô địch năm 2004), chi phí cho việc tham gia lễ hội theo sự chi phối của giá cả thị trường. Tháng 12 - 2004 ông nhờ người cháu sang tận Lào mua một con trâu đưa về Đồ Sơn cho hội chọi năm nay, giá tới 30 triệu 500 nghìn đồng. Lại còn 500 nghìn đồng/ tháng cho người chăm sóc, huấn luyện cầu kỳ hơn, công phu hơn. Nếu như 'ông trâu' thắng cuộc năm trước, ông Thơ cho ăn mỗi ngày từ 4-5 tạ cám, trâu đi ngủ có màn chống muỗi thì trâu mua ở Lào về chỉ ăn mía và tăng tốc độ huấn luyện. Hằng ngày, trâu này được tắm dưới nước sâu ở cống Bàng La, chạy bộ trên đường đất ( không phải đường nhựa vì sợ hỏng bộ móng). Lại còn lội ruộng, làm quen với thanh la, trống mõ..., tất cả nhằm làm cho trâu teo bụng, rắn cơ, quen với không khí hội hè. Trâu số 19 của ông Thơ năm nay có dáng vóc đẹp và sức bền, thắng trâu số 8 của phường Vạn Sơn ngay ở vòng đấu loại vừa qua, chuẩn bị vào vòng chung kết mồng 9-8 tới. Nếu đầu tư hơn nữa cho một kịch bản và dàn tấu trống (cả về hình thức trang phục lẫn người biểu diễn) và hoàn chỉnh tiếp sới chọi, nghi thức múa cờ, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn sẽ ngày càng hấp dẫn hơn./.