Hoàn thiện pháp luật về công nghệ mới nổi, mô hình kinh tế mới từ kinh nghiệm quốc tế

Hoàn thiện pháp luật về công nghệ mới nổi, mô hình kinh tế mới từ kinh nghiệm quốc tế
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo.

(PLVN) - Chiều 17/11, tại Hà Nội, Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) phối hợp với Quỹ Hanns Seidel Foundation (HSF) tổ chức Hội thảo quốc tế “Trao đổi kinh nghiệm quốc tế về pháp luật đối với công nghệ mới nổi và các mô hình kinh tế mới”.

Phát biểu khai mạc, TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, yêu cầu hoàn thiện thể chế, pháp luật để thúc đẩy các lĩnh vực này ngày càng trở nên cấp thiết. Các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước đã xác định vai trò của thể chế, pháp luật trong tạo động lực phát triển, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đặc biệt, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược tiếp tục khẳng định định hướng thúc đẩy phát triển, ứng dụng các công nghệ quan trọng đối với đất nước.

Theo TS. Chu Thị Hoa, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, nhất là từ các quốc gia có nền khoa học, công nghệ phát triển như Đức và Liên minh châu Âu (EU), có ý nghĩa thiết thực đối với Việt Nam. Giá trị của việc nghiên cứu không chỉ nằm ở tìm hiểu các quy định cụ thể mà còn ở việc nhận diện tư duy lập pháp, nguyên tắc điều chỉnh và phương thức tổ chức thực thi pháp luật.

Quang cảnh hội thảo.
Quang cảnh hội thảo.

Hội thảo là dịp để các cơ quan, tổ chức và chuyên gia Việt Nam, Đức trao đổi tri thức, kinh nghiệm, qua đó làm rõ xu hướng phát triển pháp luật đối với công nghệ mới nổi và các mô hình kinh tế mới; nhận diện những vấn đề pháp lý mới, khoảng trống và khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Những trao đổi này sẽ góp phần cung cấp cơ sở khoa học, thực tiễn cho hoạt động nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện thể chế pháp luật tại Việt Nam, đồng thời tăng cường cách tiếp cận liên ngành giữa các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và cơ quan thực thi pháp luật.

TS. Chu Thị Hoa cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục củng cố hợp tác giữa Bộ Tư pháp Việt Nam và các đối tác Đức, đặc biệt trong khuôn khổ Chương trình Đối thoại Nhà nước pháp quyền giai đoạn 2026–2028. Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý sẽ tiếp tục nghiên cứu xu hướng phát triển pháp luật, dự báo các vấn đề pháp lý mới và tham mưu giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật.

TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý phát biểu khai mạc.
TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý phát biểu khai mạc.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Axel Neubert, Trưởng đại diện Quỹ Hanns Seidel Foundation tại Việt Nam cho rằng, trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối (blockchain), các nền tảng số và công nghệ mới nổi mang lại nhiều cơ hội kinh tế, song cũng đặt ra những vấn đề về trách nhiệm pháp lý, tính minh bạch, bảo vệ dữ liệu và quyền công dân. Công nghệ cần hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản trị nhưng không được thay thế trách nhiệm của con người và các nguyên tắc cơ bản của Nhà nước pháp quyền.

Theo TS. Axel Neubert, Đức và EU đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong xây dựng khuôn khổ pháp lý để điều chỉnh các lĩnh vực này. Trong đó, Đạo luật Trí tuệ nhân tạo của EU thiết lập khung pháp lý đối với AI; Đạo luật Dịch vụ số, Đạo luật Thị trường số cùng các quy định khác góp phần điều chỉnh thị trường số, quản trị dữ liệu và các mô hình kinh tế mới, bao gồm tài sản số và kinh doanh dựa trên nền tảng.

Những kinh nghiệm này cho thấy pháp luật có thể vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo vệ các quyền cơ bản và bảo đảm tính chắc chắn về pháp lý. Tuy nhiên, không có một mô hình chung phù hợp với tất cả các quốc gia. Mỗi nước cần xây dựng quy định phù hợp với hệ thống pháp luật và ưu tiên phát triển của mình, trong đó Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam là một ví dụ tiêu biểu.

TS. Axel Neubert, Trưởng đại diện Quỹ Hanns Seidel Foundation tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo.
TS. Axel Neubert, Trưởng đại diện Quỹ Hanns Seidel Foundation tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

TS. Axel Neubert cho biết, Viện Hanns Seidel tự hào đồng hành cùng Bộ Tư pháp từ năm 2022 trong khuôn khổ Đối thoại Nhà nước pháp quyền Việt Nam - Đức. Đây là diễn đàn quan trọng để hai bên trao đổi kinh nghiệm, tăng cường hiểu biết, nhất là về AI và chuyển đổi số. Ông bày tỏ kỳ vọng Hội thảo sẽ mang lại những góc nhìn thực tiễn, thúc đẩy thảo luận và mở ra các cơ hội hợp tác mới.

Tại Hội thảo, các đại biểu nghe GS.TS. Eric Hilgendorf (Đại học Würzburg, Đức) trình bày chuyên đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động của Chính phủ, Tòa án, hành chính và xây dựng pháp luật”; chuyên đề “Kế hoạch hành động của EU về an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo”.

TS. Chu Thị Hoa trình bày chuyên đề “Một số khía cạnh pháp lý mới về trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam”; PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà (Trường Đại học Ngoại thương) trình bày chuyên đề “Hoàn thiện pháp luật về công nghệ chiến lược và mô hình kinh tế mới gắn với xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật”. Các tham luận tập trung trao đổi những vấn đề pháp lý đặt ra trong quá trình phát triển, ứng dụng công nghệ mới và xây dựng các mô hình kinh tế mới…

H.Giang