Hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá

Luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình Dự án Luật tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự án Luật được ban hành nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn. Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Dự thảo Luật gồm 3 Điều, quy định một số nội dung cơ bản. Trong đó, về nội dung sửa đổi, bổ sung, sửa đổi, bổ sung khái niệm “thuốc lá” tại khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá để bảo đảm tên Luật bao quát đầy đủ các sản phẩm thuốc lá được Luật điều chỉnh.

Đồng thời, bổ sung khái niệm “thuốc lá điện tử”, “thuốc lá nung nóng” vào khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người đã bị cấm tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung khái niệm “nguyên liệu thuốc lá” tại khoản 3 Điều 2 Luật Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá để bao quát các loại sản phẩm nguyên liệu thuốc lá.

Bổ sung hành vi bị cấm là “kinh doanh” (thuốc lá giả, sản phẩm được thiết kế có hình thức hoặc kiểu dáng như bao, gói, điếu hoặc thuốc lá) tại khoản 1 Điều 9 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá để đồng bộ với các hành vi cấm “Sản xuất, kinh doanh, mua bán” (thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại bị cấm khác) tại dự thảo Luật.

Bổ sung “một số hành vi bị nghiêm cấm” vào Điều 9 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Cụ thể là cấm sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, kinh doanh tạm nhập, tái xuất, kinh doanh chuyển khẩu, chứa chấp thuốc lá điện tử quy định tại khoản 1a Điều 2 của Luật này; thuốc lá nung nóng quy định tại khoản 1b Điều 2 của Luật này; thiết bị điện tử quy định tại điểm a khoản 1a, điểm a khoản 1b Điều 2 của Luật này; bộ phận chứa nguyên liệu thuốc lá quy định tại điểm b khoản 1a Điều 2 của Luật này; túi ngậm nicotine, shisha; nguyên liệu thuốc lá quy định tại khoản 3 Điều 2 của Luật này, trừ trường hợp phục vụ mục đích sản xuất thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào quy định tại điểm a khoản 1 của Luật này hoặc sử dụng cho mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định theo quy định của pháp luật và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép; sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha.

Qua đó, luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về việc cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người.

Dự thảo Luật cũng bổ sung các hành vi bị cấm khác và các hành vi được loại trừ vào khoản Điều 9 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Cụ thể là cấm trưng bày thuốc lá, trừ trường hợp do Chính phủ quy định” để nội luật hóa Công ước Khung của Tổ chức Y tế Thế giới về cấm quảng cáo thuốc lá; ngăn ngừa quảng cáo thuốc lá trá hình dưới dạng trưng bày.

Cấm bán thuốc lá trên môi trường điện tử bao gồm bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử hoặc phương thức giao dịch điện tử khác…” để ngăn chặn hành vi bán thuốc lá trên môi trường điện tử vì không kiểm soát được độ tuổi người mua thuốc lá…

Tránh tạo khoảng trống trong thực hiện quy định cấm

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành mục đích, quan điểm, phạm vi sửa đổi Luật; đánh giá nội dung dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, thể chế hóa quan điểm “Chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh” và mục tiêu “tăng cường kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe như rượu, bia, thuốc lá” tại Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Về giải thích từ ngữ, cơ bản tán thành việc giải thích các từ ngữ thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bằng cách phân biệt sản phẩm theo cơ chế hoạt động đặc thù, Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, bổ sung việc giải thích “chất không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho các sản phẩm thuốc lá” trong khái niệm nguyên liệu thuốc lá, tránh tạo khoảng trống trong thực hiện quy định cấm.

Về các hành vi bị nghiêm cấm, Ủy ban cơ bản tán thành các quy định hành vi bị nghiêm cấm tại dự thảo Luật, bảo đảm tính bao quát, rõ ràng, thể chế hóa chính sách cấm triệt để thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội. Tán thành với quy định “cấm trưng bày thuốc lá” tại khoản 5 Điều 9 nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo gián tiếp thuốc lá, giảm mức độ hiện diện của thuốc lá trong thị trường bán lẻ, hạn chế tiếp cận của trẻ em và thanh thiếu niên đối với thuốc lá.

Về ghi nhãn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị bổ sung quy định theo hướng diện tích in cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao, tút, hộp thuốc lá hoặc quy định lộ trình cụ thể đạt được mức tăng diện tích cảnh báo sức khỏe từ 85% đến 100% để thể hiện quyết tâm của Nhà nước thể chế hóa quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp về bảo vệ sức khỏe nhân dân tại Nghị quyết số 72-NQ/TW.

Đồng thời, bổ sung quy định về tiêu chuẩn việc ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe phải bảo đảm gắn liền với bao bì thuốc lá, không bị che lấp bởi tem thuốc lá, tránh trường hợp nhãn cảnh báo chỉ được dán trên bao bì hoặc bị che lấp phần lớn diện tích bởi tem thuốc lá như một số sản phẩm thuốc lá đang lưu hành.

Về quy định về quản lý kinh doanh thuốc lá và kiểm soát đầu tư sản xuất thuốc lá, Ủy ban tán thành việc giữ quy định về “giấy phép kinh doanh thuốc lá” tại khoản 1 Điều 19 và giữ khoản 6 Điều 21 Luật hiện hành để tiếp tục quản lý chặt chẽ kinh doanh, kiểm soát quy mô, sản lượng sản xuất đối với các sản phẩm thuốc lá truyền thống; bảo đảm phù hợp với nguyên tắc quan trọng đó là “hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc lá phải phù hợp với mục tiêu từng bước giảm nguồn cung cấp thuốc lá” quy định tại khoản 3 Điều 4 Luật hiện hành.

Về quy định bán thuốc lá, Ủy ban đề nghị sửa khoản 9 Điều 1 dự thảo Luật theo hướng cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá có quyền từ chối bán thuốc lá nếu người mua không chứng minh được đủ tuổi mua thuốc lá; đồng thời, khi quy định cụ thể phương thức chứng minh tuổi người mua tại nghị định quy định chi tiết cần lưu ý nguyên tắc chỉ xử lý thông tin ở mức cần thiết cho mục đích xác minh tuổi người mua, bảo đảm phù hợp với pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân.