Hoàn thiện hệ thống pháp luật từ thực tiễn quản lý và hoạt động doanh nghiệp

Rà soát từ thực tiễn quản lý

Phát biểu khai mạc, ông Hồ Quang Huy - Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật (KTVB&TCTHPL), Bộ Tư pháp nhấn mạnh, tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) không chỉ là việc kiểm đếm VB mà phải là “cuộc kiểm kê chất lượng thể chế quốc gia”, phục vụ hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, tạo không gian phát triển mới.

Theo ông Huy, nhiệm vụ quan trọng là nhận diện đầy đủ những vướng mắc, bất cập có tính hệ thống, liên ngành; làm rõ bản chất, nguyên nhân để đề xuất giải pháp xử lý đồng bộ, khả thi. Ông đề nghị các đại biểu tập trung phân tích những quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc chưa phù hợp thực tiễn; đồng thời phân biệt vấn đề có thể xử lý bằng sửa đổi một VB với những vấn đề cần điều chỉnh đồng bộ nhiều VB hoặc hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan.

Hiện các cơ quan đang tiếp tục hoàn thiện, cập nhật kết quả tổng rà soát, làm cơ sở xây dựng Báo cáo của Chính phủ về kết quả tổng rà soát và giải pháp xử lý tổng thể hệ thống VBQPPL, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 30/11/2026.

Tại Hội thảo, ông Khải Quốc Bình - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP HCM đề xuất hoàn thiện chính sách nhà ở xã hội (NƠXH), nhà ở công nhân (NƠCN); xây dựng khung pháp lý cho bất động sản (BĐS) du lịch, BĐS công nghiệp và cơ sở dữ liệu BĐS dùng chung nhằm đồng bộ hệ thống pháp luật sau sáp nhập địa giới hành chính.

Về kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL, tính đến ngày 20/10/2026, Sở đã rà soát 148 VB còn hiệu lực và chưa có hiệu lực. Trong đó, đề xuất thay thế toàn bộ 69 VB, bãi bỏ 35 VB, tạm ngưng hiệu lực 1 VB và ban hành mới 20 VB.

Qua rà soát các quy định thuộc lĩnh vực nhà ở, kinh doanh BĐS tại TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước sáp nhập, Sở Xây dựng nhận diện nhiều khác biệt về quy trình hành chính, quy hoạch, khung giá đất và chính sách ưu đãi đầu tư.

Cụ thể, tại TP HCM, nhiều dự án bị ách tắc kéo dài do vướng thủ tục tính tiền sử dụng đất, xác định giá đất cụ thể và rà soát pháp lý đất công. Bình Dương có những điểm sáng trong phát triển NƠXH, NƠCN và đơn giản hóa thủ tục đầu tư, song công tác quản lý phân lô bán nền tại một số khu vực vẫn tiềm ẩn rủi ro.

Trong khi đó, tại Bà Rịa - Vũng Tàu, cơ chế pháp lý đối với BĐS du lịch, nghỉ dưỡng, việc cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu và thời hạn sử dụng đất thương mại dịch vụ còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ giữa pháp luật đất đai và kinh doanh BĐS.

Trên cơ sở đó, Sở Xây dựng đề xuất kế thừa mô hình quỹ đất sạch dành cho NƠXH gắn với các khu công nghiệp (KCN) của Bình Dương; cho phép chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại linh hoạt lựa chọn hình thức nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% dành cho NƠXH để Thành phố chủ động đầu tư các cụm NƠXH tập trung.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện hướng dẫn cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu công trình xây dựng gắn liền với đất thương mại dịch vụ; khuyến khích chuyển đổi KCN truyền thống sang mô hình KCN sinh thái, tích hợp trung tâm logistics và số hóa dữ liệu đất đai, quy hoạch, tình trạng pháp lý dự án của 3 địa phương thành một hệ thống GIS duy nhất.

Doanh nghiệp kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý

Ông Lê Hữu Việt Đức - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) - Chi nhánh phía Nam, bày tỏ đồng tình với chủ trương tổng rà soát, xử lý các vướng mắc, bất cập trong hệ thống pháp luật. Theo ông, việc này góp phần bảo đảm tính minh bạch, thống nhất, giúp hoạt động thực thi pháp luật của doanh nghiệp thuận lợi, nhanh chóng và tiết kiệm thời gian, nhất là trong bối cảnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Từ thực tiễn hoạt động của các nhà thầu, ông Đức nêu bất cập trong việc quản lý, khai thác và cung ứng vật liệu xây dựng, đặc biệt là các vật liệu rời như cát, đá. Ông kiến nghị cần có kế hoạch ở cấp quốc gia về các mỏ vật liệu, bảo đảm tính liên kết vùng, tránh tình trạng địa phương thiếu nguồn cung trong khi các địa phương lân cận có nguồn nhưng chưa thể điều phối. Đồng thời, cần rà soát quy định về chất lượng và kiểm tra chất lượng vật liệu, bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế của các dự án.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) TP HCM kiến nghị cần có cơ chế tháo gỡ vướng mắc về thuế cho DN, đồng thời phân biệt trường hợp cố tình trốn thuế với những DN gặp khó khăn hoặc chưa chú trọng thực hiện nghĩa vụ thuế trước đây. Bên cạnh đó, cần phân biệt hành vi cố tình kê khống vốn với trường hợp DN chưa góp đủ vốn do nhu cầu vốn thay đổi trong quá trình hoạt động.

Đối với lĩnh vực BĐS, đại diện đề nghị hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động kinh doanh, môi giới, chú trọng đào tạo và tổ chức thi cấp chứng chỉ hành nghề. Ngoài ra, cần sớm xây dựng hành lang pháp lý cho hoạt động ứng dụng AI và robot, làm rõ phạm vi thử nghiệm, vấn đề bảo vệ dữ liệu và kiểm soát rủi ro.

Trong khi đó, Hiệp hội DNNVV Việt Nam đề xuất hoàn thiện quy định về thế chấp tài sản số, tài sản trí tuệ và đơn hàng, đồng thời xây dựng tiêu chí định giá rõ ràng để tạo điều kiện cho DN tiếp cận vốn vay. Đồng thời, cần hướng dẫn thống nhất việc xác định quyền sử dụng đất đối với giấy chứng nhận ghi tên hộ gia đình, làm rõ quyền quyết định của chủ hộ và các thành viên. Phía DN cũng đề nghị quy định rõ việc đặt tên các DN hoạt động trong lĩnh vực pháp luật, tránh tình trạng tên gọi gây nhầm lẫn với tổ chức hành nghề luật sư.

Các đại biểu kiến nghị giải pháp hoàn thiện quy định về nhà ở, bất động sản, vật liệu xây dựng, thuế và tiếp cận vốn. Ảnh: TU

Bà Nguyễn Thị Thu Vân - Pháp chế viên, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM cho biết, quá trình tổng rà soát VB sau sáp nhập 3 địa phương phát sinh nhiều vướng mắc do quy định ở từng khu vực còn khác nhau, trong khi một số VB đã hết thời kỳ áp dụng nhưng vẫn là căn cứ giải quyết thủ tục hành chính, chi trả kinh phí. Cạnh đó, việc phân định trách nhiệm rà soát giữa các sở, ngành chưa thống nhất, trong khi quy định của Trung ương thường xuyên thay đổi, gây khó khăn cho quá trình xử lý VB.

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM đề nghị Bộ Tư pháp hướng dẫn thống nhất việc xử lý các VB có quy định gắn với thời kỳ, giai đoạn đã kết thúc nhưng vẫn được sử dụng làm căn cứ giải quyết thủ tục hành chính, chi trả kinh phí; đồng thời, cho phép thay thế nhiều VB có nội dung tương đồng của các địa phương trước sáp nhập bằng một VB chung. Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu, ứng dụng AI hỗ trợ đối chiếu căn cứ pháp lý, nhận diện VB chịu tác động và tăng cường tập huấn chuyên sâu về công tác rà soát.