Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo thiên tai

Nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thống nhất về tổ chức, quản lý, phát triển hệ thống quan trắc, kết cấu hạ tầng và hoạt động dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn theo hướng hiện đại, tự động hóa, ứng dụng công nghệ số và đổi mới sáng tạo; thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; huy động, khai thác hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước và xã hội; nâng cao năng lực, chất lượng dự báo tác động, giám sát biến đổi khí hậu, chia sẻ dữ liệu và hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên phạm vi cả nước… Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng hồ sơ chính sách dự án Luật Khí tượng thủy văn (sửa đổi) với 03 nhóm chính sách: Chính sách 1: Đổi mới quản lý, phát triển, khai thác mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn đáp ứng tự động hóa; Chính sách 2: Hiện đại hóa hoạt động dự báo khí tượng thủy văn hướng tới cảnh báo tác động gắn với quản lý rủi ro thiên tai; Chính sách 3. Xã hội hóa, đa dạng hoá các nguồn lực cho hoạt động khí tượng thủy văn.

Phát biểu tại buổi thẩm định, ông Vũ Tuấn Anh, Ban Dân chủ, giám sát và phản biện xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết, trong báo cáo tổng kết thi hành luật và báo cáo rà soát đã phản ánh tình trạng tại nhiều vùng trọng điểm thiên tai như miền núi phía Bắc, trung du và miền Trung, thông tin cảnh báo có thời điểm bị gián đoạn do nghẽn mạng viễn thông hoặc người dân không có thiết bị thông minh để tiếp nhận thông tin. Do đó cần bổ sung vào chính sách các quy định nhằm luật hóa nghĩa vụ của doanh nghiệp viễn thông trong việc bắt buộc gửi tin nhắn cảnh báo khi xảy ra thiên tai khẩn cấp.

Đồng thời, cần đa dạng hóa các kênh truyền tin khẩn cấp, kết hợp giữa tin nhắn điện thoại với hệ thống loa truyền thanh thông minh cấp xã, ứng dụng di động và mạng lưới ứng phó tại cộng đồng, cơ sở. Đặc biệt, cần quy định việc dịch các thông tin cảnh báo sang tiếng dân tộc thiểu số tại những địa bàn trọng điểm, bảo đảm người dân có thể tiếp nhận, hiểu và chủ động ứng phó với thiên tai.

Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ cơ chế phí, lệ phí sang giá dịch vụ hiện chưa có quy định khung cụ thể. Việc cơ quan nhà nước đặt hàng hoặc mua lại dữ liệu do khu vực tư nhân đầu tư cũng chưa có quy trình hướng dẫn cụ thể theo quy định của pháp luật về đấu thầu và các quy định pháp luật có liên quan. Do đó, cần quy định rõ khung pháp lý để phân định giữa dịch vụ khí tượng thủy văn công ích, cung cấp miễn phí cho người dân và dịch vụ khí tượng thủy văn thương mại chuyên sâu theo cơ chế giá thỏa thuận.

Đồng thời, cần luật hóa quy trình Nhà nước đấu thầu, đặt hàng, mua lại dữ liệu quan trắc do khu vực tư nhân đầu tư. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế cho phép các đơn vị công lập liên doanh, liên kết với doanh nghiệp công nghệ để phát triển các ứng dụng số, khai thác hiệu quả dữ liệu khí tượng thủy văn.

Tại buổi thẩm định các thành viên hội đồng cho rằng qua đánh giá cho thấy còn có những vấn đề liên quan đến hành lang pháp lý và các điều kiện đặc thù về kỹ thuật tại địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, do đó cần tiếp tục rà soát tổng thể để có giải pháp phù hợp; cần có chính sách ưu tiên đào tạo, sử dụng và phát huy nguồn nhân lực tại chỗ, tạo điều kiện để đội ngũ này tham gia triển khai các nhiệm vụ, trong đó có công tác chuyển đổi số tại địa bàn; trong bối cảnh chúng ta đang triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là chương trình mục tiêu quốc gia đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp cho những địa phương chưa tự cân đối được ngân sách.

Phát biểu kết luận thẩm định, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nêu rõ, việc sửa đổi Luật Khí tượng thủy văn cần giải quyết thấu đáo những vấn đề thực tiễn đặt ra, đồng thời bảo đảm tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật; hướng đến khả năng áp dụng cao trong thực tiễn, tạo điều kiện để các đối tượng chịu tác động và các thành phần kinh tế có thể tham gia thực hiện.

Nhấn mạnh yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dự báo, đáp ứng tốt hơn chỉ đạo của Trung ương, phục vụ công tác cảnh báo thiên tai cũng như các lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì nghiên cứu, lựa chọn những nội dung phù hợp để bổ sung, hoàn thiện hồ sơ chính sách.

Đối với chính sách 1, Thứ trưởng cho rằng cần quy định bao quát được các vấn đề về quản lý, đầu tư phát triển mạng lưới, số hóa và kết nối dữ liệu, trong đó lưu ý số hóa không đơn thuần là tự động hóa. Hệ thống phải đáp ứng yêu cầu hiện đại, có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, cần rà soát toàn bộ dữ liệu đã được thu thập, đo đạc để xác định những dữ liệu nào đã được số hóa, những dữ liệu nào chưa được số hóa, nhất là các dữ liệu liên quan đến khí tượng, thủy văn hiện vẫn còn được lưu trữ dưới dạng biểu đồ, tài liệu truyền thống.

Bên cạnh đó, hồ sơ chính sách cần đánh giá rõ nhu cầu nguồn lực, phương thức đầu tư và quản lý hệ thống; xác định phần việc do Nhà nước đầu tư, phần việc có thể huy động nguồn lực xã hội. Đồng thời, cần xây dựng lộ trình, kế hoạch triển khai cụ thể, bảo đảm các mục tiêu của chính sách có thể thực hiện được trong thực tế.

Đối với chính sách về nâng cao chất lượng hoạt động dự báo khí tượng thủy văn, cần nghiên cứu cách tiếp cận theo hướng chuyên nghiệp hóa hoạt động dự báo khí tượng thủy văn, hướng tới cảnh báo tác động gắn với quản lý rủi ro thiên tai. Việc chuyên nghiệp hóa hoạt động dự báo không chỉ liên quan đến yêu cầu kỹ thuật mà còn gắn với nguồn nhân lực, tổ chức thực hiện và các điều kiện bảo đảm.

Ngoài ra, cần quan tâm đến việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; lấy yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đời sống của người dân làm trung tâm trong hoạt động khí tượng thủy văn.