Hoàn thiện cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số từ góc nhìn pháp lý

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Lê Trường Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP HCM nhấn mạnh, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của chuyển đổi số, dữ liệu cá nhân đã trở thành một loại tài sản đặc biệt gắn trực tiếp với quyền con người, quyền công dân và quyền riêng tư của mỗi cá nhân.

Theo TS. Sơn, việc ban hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 là dấu mốc pháp lý quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trước yêu cầu của chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, để các quy định của pháp luật thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả trên thực tế, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi, trách nhiệm của các chủ thể tham gia xử lý dữ liệu cũng như các giải pháp cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu cá nhân và phát triển kinh tế số.

Phát biểu tại hội thảo, bà Mette Ekeroth - Phó Trưởng phái đoàn Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam nhấn mạnh, bảo vệ dữ liệu cá nhân đang trở thành một trong những thách thức quan trọng của kỷ nguyên số, bởi dữ liệu không chỉ là nguồn tài nguyên của nền kinh tế số mà còn gắn trực tiếp với quyền riêng tư và niềm tin của người dân trong môi trường số.

Theo bà, việc xây dựng khuôn khổ pháp lý hiệu quả nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân cần vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn của mỗi quốc gia, vừa bảo đảm tính tương thích với các chuẩn mực quốc tế để thúc đẩy hội nhập và phát triển bền vững.

Bà đồng thời cho rằng trong bối cảnh công nghệ phát triển, pháp luật cần thường xuyên được rà soát, cập nhật và đổi mới nhằm bảo đảm hiệu quả thực thi, tạo môi trường an toàn, minh bạch cho người dân và doanh nghiệp.

Hội thảo được chia thành 2 phiên làm việc với 5 tham luận chuyên sâu tập trung phân tích các khía cạnh pháp lý liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số, từ góc độ hình sự, hành chính, dân sự đến quyền của chủ thể dữ liệu và trách nhiệm của các bên liên quan.

Trong Phiên 1 với chủ đề “Hành vi vi phạm về dữ liệu cá nhân và biện pháp xử lý”, các tham luận tập trung phân tích những khoảng trống pháp lý trong cơ chế xử lý các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân dưới góc độ hình sự, hành chính và dân sự trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.

Các ý kiến cho rằng hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của các hoạt động xử lý dữ liệu trong môi trường số, đặc biệt đối với các hành vi như mua bán dữ liệu cá nhân, làm lộ dữ liệu, vi phạm nghĩa vụ bảo mật hay chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới trái pháp luật.

Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của Liên minh châu Âu cùng nhiều quốc gia như Pháp, Canada, Nga và Úc, các tham luận đề xuất hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm theo hướng tăng cường trách nhiệm giải trình của các chủ thể xử lý dữ liệu, bổ sung các quy định về nghĩa vụ bảo mật và an toàn dữ liệu, đồng thời hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại nhằm bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân trong môi trường số.

Tiếp nối chương trình, Phiên 2 với chủ đề “Quyền của chủ thể dữ liệu bị vi phạm và trách nhiệm của các bên liên quan” tập trung làm rõ quyền của chủ thể dữ liệu trong trường hợp xảy ra vi phạm, đặc biệt là quyền được thông báo, quyền yêu cầu khắc phục hậu quả và quyền được bảo vệ trước các rủi ro phát sinh từ việc lộ lọt dữ liệu cá nhân.

Các tham luận đồng thời phân tích trách nhiệm của bên kiểm soát dữ liệu, bên xử lý dữ liệu và bên thứ ba trong toàn bộ quá trình thu thập, lưu trữ, sử dụng và chuyển giao dữ liệu cá nhân; nhấn mạnh yêu cầu tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể có liên quan.

Từ kinh nghiệm quốc tế, nhiều ý kiến đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế thông báo vi phạm dữ liệu, nâng cao trách nhiệm pháp lý của các chủ thể xử lý dữ liệu cũng như tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật nhằm bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.

Trong phần thảo luận, nhiều chuyên gia và đại biểu cho rằng bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là vấn đề pháp lý hay công nghệ mà đã trở thành một nội dung quan trọng gắn với quản trị quốc gia, an ninh dữ liệu, quyền con người và sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

Các ý kiến nhận định rằng trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn tài nguyên có giá trị lớn, việc bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân không chỉ nhằm phòng ngừa các rủi ro xâm phạm quyền riêng tư mà còn góp phần xây dựng niềm tin số, tạo nền tảng cho các hoạt động kinh tế, thương mại và dịch vụ số phát triển ổn định, an toàn và minh bạch.

Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, nhiều đại biểu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao năng lực thực thi của các cơ quan có thẩm quyền, tăng cường trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp trong hoạt động xử lý dữ liệu và nâng cao nhận thức pháp lý của cộng đồng về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số hiện nay.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, GS.TS. Đỗ Văn Đại - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP HCM đánh giá cao những đóng góp học thuật và thực tiễn của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và diễn giả tham dự Hội thảo; đồng thời khẳng định các kết quả nghiên cứu và kiến nghị được trao đổi tại Hội thảo sẽ là nguồn tư liệu khoa học quan trọng cho quá trình hoàn thiện và thực thi pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam trong thời gian tới.