Hỗ trợ 1 tỷ đồng/năm cho nghiên cứu sinh xuất sắc phát triển công nghệ

Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) vừa ban hành Quyết định 2103/QĐ-BKHCN chính thức Phê duyệt "Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030" (Chương trình VREF), đánh dấu bước chuyển mạnh trong tư duy chính sách, từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho nghiên cứu xuất sắc, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực vượt trội, có khả năng nghiên cứu độc lập, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia.

VREF được thiết kế như một cấu phần trọng yếu của hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặt nghiên cứu sinh vào trung tâm các nhiệm vụ mũi nhọn. Nguồn lực được phân bổ có chọn lọc, ưu tiên đề tài có khả năng tạo ra công nghệ lõi và sản phẩm công nghệ chiến lược, đồng thời bảo đảm cân đối giữa các lĩnh vực khoa học.

Điểm mới nổi bật là cơ chế “đầu tư theo kết quả”. Quy trình tuyển chọn độc lập, minh bạch, cạnh tranh; tiêu chí đánh giá gắn trực tiếp với đầu ra cụ thể. Chương trình cũng thúc đẩy hợp tác Nhà nước – viện/trường – doanh nghiệp, đưa doanh nghiệp tham gia xuyên suốt từ đề xuất đến thương mại hóa, đồng thời khuyến khích đồng tài trợ và tăng cường liên kết quốc tế.

Mỗi năm, VREF dự kiến tuyển chọn và hỗ trợ khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc. Trong đó, ưu tiên nhóm trực tiếp tham gia nhiệm vụ làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm chiến lược; phần còn lại dành cho các hướng nghiên cứu đột phá ở những lĩnh vực khác.

Các chỉ tiêu đầu ra được lượng hóa rõ ràng: tối thiểu 60% kết quả công bố trên tạp chí quốc tế uy tín (Q1 hoặc tương đương), tối thiểu 20% có đăng ký sở hữu trí tuệ và tối thiểu 15% được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng thực tiễn. Đây là cơ sở bảo đảm hiệu quả đầu tư và nâng chuẩn chất lượng nghiên cứu.

Không chỉ hỗ trợ cá nhân, VREF hướng tới hình thành mạng lưới nhà khoa học trẻ, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh. Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài được khuyến khích, giúp nghiên cứu sinh tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu.

Chương trình triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, chuyên gia trong và ngoài nước cùng cộng đồng doanh nghiệp. Đây là hệ sinh thái mở, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi nghiên cứu – ứng dụng – thị trường.

Ngân sách nhà nước đóng vai trò chủ đạo, đồng thời huy động mạnh nguồn lực xã hội. Mức hỗ trợ tối đa lên tới 1 tỷ đồng/năm/nghiên cứu sinh, trong thời gian không quá 3 năm; kinh phí được sử dụng linh hoạt nhưng giải ngân gắn chặt với tiến độ và kết quả.

Cơ chế quản lý được thiết kế linh hoạt nhưng chặt chẽ: nhiệm vụ không đạt yêu cầu sẽ bị điều chỉnh hoặc chấm dứt, trong khi rủi ro khoa học được xem xét chấp nhận nếu tuân thủ đầy đủ quy định. Cùng với việc tăng quyền tự chủ, chương trình cũng đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm giải trình.

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì triển khai toàn diện. Với định hướng lấy công nghệ lõi và thị trường làm đích đến, VREF được kỳ vọng trở thành đòn bẩy chiến lược phát triển nhân lực khoa học chất lượng cao, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.