Hồ Hà Nội khô cạn lịch sử, ’cụ rùa’ đang lâm nguy

Ngày 6/4 là ngày khô cạn nhất trong lịch sử hàng chục năm của hồ Đồng Mô, cá thể rùa quý sống trong lòng hồ vì thế cũng lâm nguy.

Rùa quý lâm nguy

Các chuyên gia của chương trình rùa Việt Nam (thuộc chương trình bảo tồn rùa Châu Á) cho rằng "cụ rùa" Đồng Mô cùng loài với "cụ rùa" Hồ Gươm và là 2 trong số 4 cá thể duy nhất còn tồn tại trên thế giới của loài rùa này (2 cá thể còn lại được ghi nhận ở một vườn thú Trung Quốc).

 

Ông Minh cho hay, đây là khu vực người dân đã bắt được "cụ rùa" quý hồi tháng 11/2008

Tháng 11/2008, đập tràn hồ Đồng Mô đang xây dựng dở dang thì Hà Nội gặp trận lũ lịch sử. Cả nghìn m3 nước từ lòng hồ tràn ra, mang theo hàng tấn cá và cả "cụ rùa". Người dân dùng lưới bắt được "cụ", đem đo thấy "cụ" dài tới 90cm, chiều ngang 60cm nặng gần 70kg. Chính quyền địa phương và giới khoa học đã có mặt kịp thời, giải cứu cho "cụ rùa", đem thả trở lại hồ Đồng Mô.

Đó là chuyện của ngày trước, còn vào thời điểm này, "cụ rùa" Đồng Mô lại đang lâm nguy vì những điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt.

Phó Phòng Quản lý nước và công trình (Công ty thuỷ lợi Phù Sa- đơn vị quản lý hồ Đồng Mô) Ngô Thanh Minh dẫn chúng tôi quay ngược lại quốc lộ 21 khoảng 10km để đến hồ Đồng Mô.

Ông dẫn chúng tôi qua một đoạn cống xả, chỉ xuống đó mà cho hay đây là nơi người dân thôn Cời (phường Trung Sơn Trầm, thị xã Sơn Tây) bắt được cụ Rùa quý hồi cuối tháng 11/2008. Từ đây đến chỗ cửa xả nước hồ không quá xa. Đứng từ trên đập cửa xả có thể phóng tầm mắt nhìn bao quát xung quanh hồ Đồng Mô, dễ dàng nhận thấy chân của những ngọn đồi nằm xa xa lộ ra đỏ quạch vì nước rút quá nhiều.

 

"Cụ rùa" hồ Đồng Mô. (Ảnh tư liệu)

Ngay chân đập, dãy đá hộc dùng để kè cũng bị lộ mình nằm lổn nhổn. Ở đó có khoảng 5, 6 chiếc cọc tiêu dùng để xác định mực nước hồ. Ông Minh cho hay, vào lúc nước dâng cao nhất sẽ lên đến đỉnh chiếc cọc tiêu nằm cao nhất, nhưng hiện tại thì mức nước không phủ nổi ngay cả chiếc cọc tiêu nằm thấp nhất.

Gần hàng cọc tiêu còn có một bến thuyền, đưa khách đi tham quan lòng hồ. Nhưng hiện tại bến thuyền này trở nên vô nghĩa vì nước rút sâu quá, khiến bến nằm chơ vơ giữa… thân đập. Hài hước hơn nữa là cảnh một nhóm thanh niên đứng câu ở giữa mặt nước hồ, thực ra họ đứng trên một cái doi đất nổi lên, nhưng nếu như nước không quá cạn thì nơi họ đứng sẽ sâu đến gần chục mét.

Anh Hải, một người ngồi câu cho hay: Trước đây có thể dễ dàng câu những con cá mè nặng trên chục kg. Tuy nhiên hiện nay, một phần do đơn vị khai thác thuỷ sản ở hồ đánh bắt nhiều, một phần do cạn nước nên chỉ câu được những con rô phi to hơn bàn tay. Rõ ràng khi nước hồ chỉ còn vỏn vẹn 5,9 triệu m3, tức là chỉ còn khoảng 1/7-1/8 so với trữ lượng trung bình đã ảnh hưởng mạnh đến môi trường sinh thái của các loài thuỷ sản nói chung và cá thể rùa quý hiếm nói riêng.Chỉ những chiếc thuyền du lịch và cả một chiếc giống như thuyền hút cát chạy qua, ông Minh trầm ngâm: "Thực ra nước hồ có cạn kiệt thì tôi cũng chưa lo cho tính mạng cụ rùa bằng hậu quả mấy cái thuyền kia có thể gây ra cho cụ tức thì. Nói dại mồm, cụ bơi thế nào mà vướng phải cái chân vịt thì khổ, mà mấy cái thuyền thì chạy qua chạy lại suốt".

 

Thanh niên câu cá... giữa hồ (ảnh trái). Ai có thể đảm bảo rằng "cụ rùa" quý hiếm không bị chân vịt của những chiếc thuyền chạy trên hồ va phải?

Được biết, trước tình trạng khô hạn của hồ Đồng Mô diễn ra thời gian gần đây, Sở NN&PTNN Hà Nội đã hạ lệnh hạn chế tối đa việc lấy nước từ lòng hồ. Việc lấy nước phục vụ sản xuất nông nghiệp trong lưu vực sẽ do các trạm bơm dã chiến đảm nhận. Chỉ trừ khi xảy ra hạn hán trên diện rộng thì mới được tiếp tục lấy nước hồ.

Thực tế tại thời điểm PV có mặt thì cửa xả nước của hồ cũng được đóng im ỉm; điều còn lại phụ thuộc vào việc những ngày tới trời có mưa hay không.

Sát mực nước chết

Hồ Đồng Mô được xây dựng năm 1969, đến năm 1974 thì bắt đầu đưa vào khai thác, chứa nước để phục vụ tưới tiêu cho 1.200 ha đất nông nghiệp của các huyện Thạch Thất, Quốc Oai nằm đôi bờ sông Tích. Hồ nước nằm trên địa bàn 3 xã Kim Sơn, Sơn Đông và Cổ Đông (thị xã Sơn Tây, Hà Nội). Ban đầu chỉ là vùng thung lũng triền đồi, sau đó được tạo thành hồ bởi việc đắp đập ngăn 2 con sông Măng và Ngải Sơn. Chu vi hồ vào khoảng 17km, nơi rộng nhất là 4km. Theo thiết kế ban đầu, hồ Đồng Mô có cao trình tới 24,5m, trữ khoảng 86 triệu m3 nước. Cho đến cuối năm 2005 thì Bộ NN&PTNT và tỉnh Hà Tây (cũ) có điều chỉnh để cao trình nước hồ gia cường (mức lớn nhất có thể trữ nước) là 22m; cao trình nước hồ trung bình là 20m (tương đương 45,4 triệu m3 nước) phục vụ thuỷ lợi cho 958 ha nông nghiệp.
Tuy nhiên, cho đến ngày 2/4/2010, cao trình nước hồ chỉ còn ở mức 13,97m và cho đến ngày 6/4/2100 thì rút xuống chỉ còn vỏn vẹn 13,51m; lượng nước trong hồ chỉ còn 5,9 triệu m3.

Ông Minh khẳng định: “Nếu tính từ ngày đưa vào khai thác đến nay, thì mức 13,51 là mức khô cạn nhất trong lịch sử 36 năm của hồ Đồng Mô, với mức này chỉ còn 51cm nữa là xuống đến mực nước chết. Hồi năm 1998, nước hồ cũng từng rút xuống rất thấp, tuy nhiên vẫn chưa đến mức báo động như năm nay”.