Hệ thống thủy nông Lai- Sàng- Họng: Bị lấn chiếm và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

“Đi trên bèo tây”

Khi cán bộ Công ty quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi Đa Độ giới thiệu “Đây là sông Sàng - đoạn qua địa bàn xã Tân Phong, huyện Kiến Thụy”, chúng tôi quá đỗi ngạc nhiên. Bèo tây gần như kín đặc, chỉ lộ dải mặt nước nhỏ hẹp với hàng chục đăng đó đánh bắt thuỷ sản. Hai bên bờ sông là các công trình nhà ở, công trình phụ, xưởng sản xuất  thật khó nhận ra đây là công trình thuỷ lợi quan trọng, phục vụ phát triển kinh tế thuỷ sản và sản xuất nông nghiệp cho hơn 1000 ha đất canh tác và hàng nghìn hộ dân.

“Có thể đi trên bèo”, vừa nói,  hai nông dân ở xã Tân Phong cùng bước trên bèo, đi một đoạn cách bờ gần 2 m. Ông Đoàn Quang Bình- người dân xã Tân Phong cho biết: “Đây là kênh T6 dẫn nước cung cấp cho vài trăm ha ruộng. Nhưng có chỗ nào nhìn thấy nước đâu, bèo làm phủ kín mặt kênh. Có lần chúng tôi lấy cây sào dài 2 m chọc thử xuống sông nhưng không được vì bèo tây không tiêu thoát, rễ và lá tầng tầng, lớp lớp ken đặc lên nhau hơn chục năm nay. Vì thế, ở đây cứ mưa xuống là ngập lụt, nắng nóng thì khô hạn. Nước ở sông không thể vào được những mương nhỏ trong đồng do tình trạng nông đầy, bèo tây ứ đọng, rồi nhiều nhà dân ngang nhiên lấn chiếm bờ sông để xây dựng chuồng trại, công trình phụ. Nước mương không có lối thoát, bốc mùi hôi thối và cứ mỗi khi mưa xuống là tràn hết cả vào sân, vào nhà. Nhiều khu vực vào mùa hè phải sống chung với chuột, ruồi nhặng. Có khi ăn cơm chúng tôi cũng phải vào trong màn vì ruồi quá nhiều”.

Đua nhau lấn chiếm, gây ô nhiễm

Cùng với sông Sàng, các con sông nằm trong hệ thống Đa Độ như sông Lai, sông Họng hiện đều có chung thực trạng, đó là bị lấn chiếm, khai thác bừa bãi và tình trạng bèo tây ứ đọng làm cản trở dòng chảy diễn ra phổ biến. Do việc tiêu thoát nước kém, trong những năm gần đây, tình trạng ngập lụt trong mùa mưa thường xuyên xảy ra đối với nhiều xã thuộc hai huyện An Lão và Kiến Thụy. Cũng vì dòng chảy không được lưu thông, nước tại nhiều tuyến kênh trong làng bị ứ đọng, có màu đen đục và hôi thối, mất vệ sinh. Bà Đinh Thị Vui, người dân xã Tân Phong bày tỏ bức xúc: “Đằng kia họ làm cả quán bán hàng và quán rửa xe nổi trên mặt nước, bao nhiêu thứ bẩn thỉu tống hết xuống kênh, tưới tiêu làm sao được. Chuột bọ ở đây nhiều vô kể…Năng suất lúa của nông dân khu vực cánh đồng Tám (xã Tú Sơn), Kính Trực (Tân Phong), phường Hợp Đức (Đồ Sơn)…luôn thấp nhất khu vực vì bị chuột phá hại, không có nước để tưới dưỡng cho lúa, đồng ruộng luôn bị chua mặn vì không được nước phù sa thau chua, rửa mặn thường xuyên”.

Đi dọc hệ thống sông Lai- Sàng- Họng, điều dễ nhận thấy là rất nhiều nhà dân, công trình phụ, quán bán hàng lấn ra sông. Các gia đình ở hai bên sông còn sử dụng nước sông để phục vụ sinh hoạt hằng ngày như giặt quần áo, đãi thóc, giặt chiếu trên kênh mương. Chính những hoạt động này, hằng ngày, hằng giờ gây ô nhiễm nghiêm trọng cả hệ thống thủy lợi Lai- Sàng- Họng. Theo Công ty khai thác, quản lý công trình thủy lợi Đa Độ, trên hệ thống thủy nông Lai- Sàng- Họng, nhiều năm nay có gần 200 hộ dân ngang nhiên lấn chiếm lòng sông, bãi sông để xây nhà, trồng cây, làm đầm nuôi trồng thuỷ sản, làm lò gạch...

Chờ dự án cứu sông 

Nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ tưới tiêu và dân sinh - kinh tế trong khu vực hệ thống đi qua, năm 2006, UBND thành phố phê duyệt dự án đầu tư nâng cấp hệ thống thuỷ lợi Lai - Sàng - Họng. Nhưng do nhiều lý do, đến nay dự án mới được khởi động. Đây là niềm mong mỏi của chính quyền và rất nhiều người dân ở địa phương. Bà Đinh Thị Vui, ở xã Tân Phong, không giấu nổi niềm vui khi biết thông tin về dự án: “Chúng tôi ủng hộ chủ trương của thành phố và mong mỏi dự án được triển khai nhanh chóng để cải thiện cuộc sống vì bao năm nay người dân Tân Phong phải sống chung với sự ô nhiễm và hiệu quả sản xuất nông nghiệp luôn thấp hơn nhiều so với những khu vực lân cận”. Ông Phạm Đình Luận, Phó chủ tịch UBND phường Hợp Đức cho biết: “Nhận thức rõ đây là dự án cứu sông, cứu người dân khỏi tình trạng sống chung với ô nhiễm môi trường, chính quyền địa phương đang xây dựng kế hoạch tuyên truyền, phổ biến đến từng hộ dân về chủ trương cải tạo hệ thống thủy nông Lai- Sàng- Họng. Từ đó, giúp bà con nhận thức được mục đích, ý nghĩa và thực hiện tốt nghĩa vụ của công dân trong công tác giải phóng mặt bằng khi công trình được triển khai tại địa phương”.

Hy vọng rằng, với sự ủng hộ của các địa phương và người dân, dự án nâng cấp, cải tạo hệ thống thủy lợi Lai- Sàng- Họng sẽ được triển khai thuận lợi, mở hướng cải thiện sản xuất, đời sống cho cư dân hai bên bờ./.

Hoàng Yên