Hãy cẩn thận với “lá phổi” Sơn Trà

Ngày 13-8, UBND thành phố Đà Nẵng có văn bản đồng ý chủ trương thuê Công ty Pentago Group (Úc) tư vấn quy hoạch thiết kế tổng mặt bằng bán đảo Sơn Trà theo đề nghị của Sở Xây dựng thành phố. Theo Sở Xây dựng, quy hoạch cho toàn bộ bán đảo Sơn Trà với diện tích khoảng 4.300 ha, sẽ bao gồm các giải pháp quy hoạch đối với toàn bộ các đối tượng như: Các dự án hiện có; các dịch vụ mới đề xuất; các khu bảo tồn thiên nhiên (rừng, hệ sinh thái biển); các hệ thống hạ tầng kỹ thuật…

Mặt khác, quy hoạch còn có các hạng mục như Khu liên kết các căn hộ dân cư, liên kết các khách sạn, nhà nghỉ để phù hợp với nhu cầu  thị trường, trung tâm thương mại, khu nghỉ mát, giải trí, nhà ở, khu thể thao, các khu công viên và khu vực cây xanh, hệ thống giao thông, các khu vực an ninh và các tòa nhà công cộng, xây dựng khu vực du thuyền cùng các khu thương mại, du lịch và khu vui chơi giải trí...

Việc quy hoạch tổng mặt bằng được chia ra ba giai đoạn: Giai đoạn 1: Tư vấn Pentago phối hợp với Viện Quy hoạch xây dựng khảo sát, phác thảo ý tưởng sơ bộ trên bản đồ địa hình tỷ lệ 1: 25000. Giai đoạn 2: Lập hồ sơ quy hoạch tỷ lệ 1: 5000, thể hiện được các nội dung về quy hoạch: sử dụng đất, không gian và hệ thống các công trình xây dựng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Giai đoạn 3: Hoàn thiện hồ sơ quy hoạch theo ý kiến kết luận của UBND thành phố tại báo cáo giai đoạn 2 trên bản đồ tỷ lệ 1: 5000 có hàm lượng nghiên cứu tương đương hồ sơ tỷ lệ 1: 2000...

Ai cũng biết, cùng với hệ thống núi non của Hải Vân ở phía bắc, bán đảo Sơn Trà ở phía nam vây lại thành hình cánh cung tạo nên một vịnh biển mang tên Vũng Sơn Trà, hay còn gọi bằng nhiều tên khác khá quen thuộc như Vũng Tiên Sa, Vũng Thùng, Vũng Hàn, vịnh Ðà Nẵng. Vì vị trí như vậy nên Sơn Trà như một tấm bia tự nhiên che chắn các cơn bão đổ bộ vào thành phố yên bình này, và cũng vì vậy, cảng Đà Nẵng được xem là một trong những cảng biển có điều kiện trú bão tốt nhất.
 
Sơn Trà có gần 4.000 ha rừng, trong tổng số diện tích trên 4.439 ha; đất chưa có rừng chỉ khoảng 750 ha, là nơi giao lưu giữa hai hệ động vật và thực vật tiêu biểu của hai miền Nam - Bắc. Núi Sơn Trà cao đến gần 700 m, xưa nay được xem như đài khí tượng thiên nhiên của nhân dân quanh vùng, cung cấp một phần nước ngọt cho phía đông thành phố. Đây là khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia vừa có hệ sinh thái ven biển vừa có thảm rừng nhiệt đới mưa ẩm nguyên sinh đa dạng với tổng số 298 loài thực vật bậc cao thuộc 271 chi, 90 họ, 64 loại gỗ lớn, 107 cây thuốc quý và nhiều giống lan rừng.

Sơn Trà còn nổi tiếng là nơi có thảm thực vật và nguồn gen thực vật nhiệt đới đa dạng, phong phú với số lượng cá thể lớn có khả năng cung cấp giống cây bản địa phục vụ trồng rừng như: Chò chai, dẻ cau, dầu lá bóng…Sơn Trà có hơn một trăm loài động vật với hàng chục loài quý hiếm nằm trong sách đỏ cần bảo tồn của thế giới như gà tiền mặt đỏ, trăn gấm, thủy sinh; trong đó voọc Chà vá được xem là loài thú đặc hữu của Đông Dương cần được bảo vệ. Tại đây còn có hơn 400 con voọc Chà vá chân nâu được mệnh danh là Nữ hoàng của loài linh trưởng cùng với rất nhiều khỉ như khỉ đuôi dài, khỉ vàng (nên Sơn Trà còn được gọi là Monkey Mountain).

Chính vì nhưng giá trị đặc thù đó, Sơn Trà đã được công nhận là 1 trong 8 khu Bảo tồn thiên nhiên (trong đó có nhiệm vụ quan trọng là nghiên cứu lâm sinh) được bảo vệ của cả nước. Tháng 6-2010, thành phố Đà Nẵng phê duyệt đề án “Bảo tồn đa dạng sinh học Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà” với tổng kinh phí thực hiện là 40 tỷ đồng. Mục tiêu của đề án là bảo tồn các giá trị đa dạng sinh học quan trọng, nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan và cộng đồng địa phương trong việc quản lý, bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái trong vùng; sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học ở khu vực này. Trước đó, UBND thành phố Đà Nẵng cũng ban hành quy định về việc thả phao bảo vệ rạn san hô và các hệ sinh thái biển khu vực bán đảo Sơn Trà tại 5 khu vực Bãi Bụt, Bãi Nồm, Hòn Sụp, Hục Lỡ-Vũng Đá, Bãi Bắc.

Trong nhiều năm trước đây, do một phần Sơn Trà thuộc quyền quản lý của quân đội, một phần của Ban Quản lý khu bảo tồn thiên nhiên và Kiểm lâm nên việc bảo vệ rừng và hệ sinh thái gặp không ít khó khăn. Nay, khi Sơn Trà được giao cho địa phương quản lý khai thác thì nhiều bãi tắm, thắng cảnh đẹp như bãi tắm Tiên Sa, Suối đá, bãi Bụt, bãi Rạng, bãi Nam, bãi Bắc cùng các rạn san hô đủ màu sắc đã khiến cho Sơn Trà ngày càng trở thành một địa chỉ du lịch hấp dẫn với cả du khách lẫn các nhà đầu tư các khu nghỉ mát, trung tâm bơi lặn biển, trung tâm dịch vụ... trở nên nhộn nhịp. Một khu du lịch tâm linh với chùa Linh Ứng cũng được đưa vào hoạt động gần đây càng tạo cho Sơn Trà thêm hấp dẫn. Và chính điều đó trở thành áp lực, thách thức lớn hơn đối với việc bảo vệ một khu Bảo tồn thiên nhiên quý hiếm.

Chính điều này đang đặt ra hai nhiệm vụ song hành của các nhà quy hoạch: Phát huy tối ưu những giá trị kinh tế độc đáo của bán đảo, song phải tuyệt đối  không làm phương hại đến hệ đa dạng sinh học rừng - biển của Sơn Trà, tránh đi vết xe đổ đã diễn ra nhiều nơi khi triển khai xây dựng bê tông ồ ạt và khai thác du lịch bừa bãi. Quá trình hình thành ý tưởng thiết kế và các bước triển khai trong thực tế khu bán đảo Sơn Trà trước hết và quan trọng nhất là bảo đảm môi trường sinh thái của khu vực. Ở đây, trách nhiệm của các cơ quan quản lý, tiếng nói của các nhà khoa học lâm sinh cần được chú ý ngay từ giai đoạn đầu. Đừng nặng lợi ích kinh tế trước mắt mà quên đi giá trị vĩnh hằng của “lá phổi” Sơn Trà.

TRƯƠNG ĐIỆN THẮNG