Hậu quả chính trị của cuộc chiến Gaza
Khi mở một loạt các cuộc tấn công trừng phạt ở Gaza từ tuần trước tới nay, rõ ràng Israel muốn giáng cho Hamas một thất bại nặng nề mà khiến nhóm vũ trang Hồi giáo này không thể sớm phục hồi.
Khi mở một loạt các cuộc tấn công trừng phạt ở Gaza từ tuần trước tới nay, rõ ràng Israel muốn giáng cho Hamas một thất bại nặng nề mà khiến nhóm vũ trang Hồi giáo này không thể sớm phục hồi.
Theo các chuyên gia, chiến dịch này có thể thành công song cũng có thể phản tác dụng. Dù thành công hay thất bại, chiến dịch tấn công Gaza sẽ mang lại hậu quả chính trị xấu đối với toàn khu vực, và thử thách hơn nữa khả năng của Tổng thống Mỹ mới đắc cử Obama theo đuổi mục tiêu bình ổn Trung Đông thông qua chính sách ngoại giao mà ông đã tuyên bố.
Quân đội Israel (NYT)
Mục tiêu của Israel
Mặc dù giới chức Israel không tuyên bố các mục tiêu rộng hơn của chiến tranh, song rõ ràng nước này hy vọng rằng chiến dịch tấn công Gaza sẽ không chỉ giúp ngăn chặn việc các chiến binh ở Gaza nã tên lửa vào Israel. Hy vọng lớn hơn là rằng đánh bại Hamas sẽ làm mất địa vị hợp pháp của giới lãnh đạo nhóm này trong con mắt của người Palestine cũng như khiến Hamas không còn đủ sức để cản trở tiến trình hòa bình Trung Đông.
Một chiến thắng đối với Israel cũng sẽ tạo điều kiện để Ai Cập, Jordan và các nước khác trong vực tuyên bố chống lại Hamas và Iran - quốc gia tài trợ chính của Hamas ở Trung Đông. Sau đó, theo như cựu Đại sứ Mỹ Martin Indyk ở Israel, một lực lượng hòa bình quốc tế gồm quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và Ảrập có thể dọn đường để Tổng thống Palestine khôi phục lại quyền kiểm soát chính trị ở Gaza.
Tiếp theo, Israel và Palestine sẽ ký kết một hiệp định hòa bình và sau đó có lẽ là hiệp định hòa bình giữa Israel và Syria, khiến Iran bị cô lập đằng sau vùng đệm là một Iraq hòa bình và dân chủ.
Iran tài trợ cho Hamas và Hezbollah không chỉ nhằm phá hoại Israel mà còn gây ảnh hưởng trong thế giới Ảrập. Đánh bại Hamas một cách thuyết phục sẽ góp phần phá tan chiến lược đó cũng như khả năng của Iran chống lại áp lực của phương Tây trong mọi cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân. ’’Đó là một viễn cảnh đầy tham vọng và đòi hỏi mọi thứ trở nên tồi tệ hơn trước khi có thể tốt hơn’’, Indyk nói.
Khó giành chiến thắng
Tuy nhiên, theo các chuyên gia về Trung đông, các cuộc tấn công Gaza của Israel cũng có thể thất bại hoàn toàn và lịch sử cho thấy khả năng thất bại chắc sẽ cao hơn thành công.
Các cuộc tấn công đã khiến cả thế giới Ảrập phẫn nộ vì cảnh chết chóc và hoang tàn ở Gaza, đồng thời nêu bật những sự chia rẽ ở Trung Đông - những chia rẽ mà có thể ngăn cản các nước Ảrập hợp tác với Israel.
Tất nhiên, Ai Cập, nước đã ký hiệp định hòa bình với Israel, đã gần như đóng cửa hoàn toàn biên giới với Gaza hồi tuần trước và Tổng thống Hosniu Mubarak của nước này đã công khai cãi vã với lãnh đạo Hezbollah - nhóm chiến binh Shiite do Iran hậu thuẫn và đang chia sẻ quyền lực ở Lebanon. Và tại một hội nghị của Liên đoàn Ảrập, Ngoại trưởng Ảrập Xê-út đã nhẹ nhàng và gián tiếp chỉ trích Hamas về việc kích động cuộc xung đột. Những hành động trên hoàn toàn có lợi cho Israel.
Tuy nhiên, các cuộc tấn công Gaza cũng khiến người dân Ảrập chỉ trích chính phủ Ai Cập cũng như chính phủ của các nước Ảrập ôn hòa khác. Điều đó có nghĩa là mâu thuẫn gia tăng giữa chính phủ và người dân tại các nước liên minh với Mỹ trên danh nghĩa và sẵn sàng đàm phán với Israel. Những hình ảnh chết chóc ở Gaza có thể tạo ra sự thù ghét mới và gia tăng số người quá khích.
Ở một vài khía cạnh, các cuộc tấn công Gaza tương tự như canh bạc mà Israel đã chơi ở Lebanon trong năm 1982 và gần như thua cuộc trong canh bạc đó. Israel đã xâm lược Lebanon để tiêu diệt mối đe dọa từ lực lượng của ông Yasser Arafat. Lúc đó, lực lượng này đang đóng ở biên giới phía bắc của Israel. Israel đã đạt được mục tiêu này, buộc ông Arafat phải sống lưu vong ở Tunis và cuối cùng ông đã công nhận và đàm phán với Israel. Tuy nhiên, cũng vào lúc đó, một mối đe dọa mới đối với Israel chào đời ở Lebanon dưới dạng Hezbollah. Biên giới phía bắc của Israel vẫn không an toàn và ảnh hưởng của Iran đã tăng lên.
Hiện tại, ông Abbas, vốn mẫu thuẫn sâu sắc với Hamas, có thể càng bị cô lập nếu các cuộc tấn công của Israel càng kéo dài. Đã xuất hiện những dấu hiệu về sự phản kháng ngày càng tăng của người Palestine, buộc ông Abbas phải nói rằng ông sẵn sàng từ bỏ tiến trình hòa bình Trung Đông mà Tổng thống Bush tái khởi động ở Annapolis, Maryland, hồi năm 2007.
Mustafa Barghouti, một nghị sĩ Palestine độc lập, nói rằng giải pháp lâu dài duy nhất một thỏa thuận hòa bình trong đó có sự tham gia của Hamas. ’’Có hai cách đối phó với Hamas. Một cách là chống lại họ. Điều này chỉ khiến họ cực đoan hơn mà thôi. Cách thứ hai là chấp nhận họ trong tiến trình chính trị’’.
Một người Palestine nhìn cảnh đổ nát ở Gaza qua cửa sổ (AP)
Chấp nhận Hamas sẽ khiến các chiến binh Hồi giáo ở Ai Cập và Jordan phấn khích và khiến giới lãnh đạo của hai nước này rùng mình. Hành động đó cũng sẽ khiến Iran tăng cường quyết tâm đạt được tham vọng bá chủ trong khu vực và tiếp tục chương trình hạt nhân gây tranh cãi.
Hầu hết các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận ngừng bắn tiếp theo giữa Israel và Hamas là không tránh khỏi vì Israel dường như không sẵn sàng hoặc không thể tái chiếm đóng Gaza và thay thế giới lãnh đạo của vùng lãnh thổ này. Điều đó sẽ để lại cho Hamas nhiều người ủng hộ họ ở Gaza ngay cả khi hàng ngũ của nhóm này bị đánh tả tơi.
’’Hamas không thực sự bị tổn thất vì giới lãnh đạo và các trung tâm quyền lực chính thức của họ đã ẩn trốn. Chính người dân Gaza mới là những người đang phải trả giá’’, Ziad Asali, Chủ tịch Ủy ban đặc nhiệm Mỹ về Palestine, nói.
Sai lầm của Israel
Daniel Levy, một nhà phân tích Israel thuộc New America Foundation, nói rằng thiếu sót trong chiến lược của Israel chính là niềm tin rằng người dân ở Gaza sẽ đổ lỗi cho Hamas, chứ không phải Israel, về làn sóng bạo lực mới này.
Người Ảrập tại Mỹ biểu tình phản đối cuộc tấn công của Israel (NYT)
Về phần mình, Israel quyết tâm tránh thảm họa chính trị và quân sự như đã từng xảy ra ở Lebanon năm 2006. Cuộc chiến đó nhằm chấm dứt các cuộc tấn công bằng tên lửa xuyên biên giới của Hezbollah và chẳng khác gì các cuộc tấn công của Hamas. Cuộc chiến với Hezbollah kết thúc bằng một nghị quyết của LHQ và lính gìn giữ hòa bình quốc tế song cuối cùng Hezbollah cũng tái vũ trang.
Lần này, Israel dường như chuẩn bị tốt hơn. Quân đội nước này đang theo đuổi một chiến dịch tấn công có phương pháp, kết hợp với chiến tranh tuyên truyền và cố gắng giảm thiểu thương vong cho dân thường.
Cuộc xung đột Gaza xảy ra trước khi Obama nhậm chức vào ngày 20/1 và chắc chắn đẩy xung đột Israel và thế giới Ảrập lên vị trí hàng đầu trong chương trình nghị sự ngoại giao của chính quyền Obama. Chương trình này hiện đầy các cuộc khủng hoảng đối ngoại, từ Iran, Ấn Độ cho tới Triều Tiên.
Có khả năng cuộc chiến Gaza sẽ kết thúc trước ngày 20/1. Nếu vậy, Tổng thống Obama sẽ có thể tận dụng thỏa thuận ngừng bắn mới này để thúc đẩy một hiệp định hòa bình vĩnh viễn giữa Israel và Palestine.