Hát Soọng cô trong đám cưới của dân tộc Sán Dìu

QTV - Từ đời này sang đời khác, thế hệ này sang thế hệ khác, người Sán Dìu đã hát soọng cô. Họ say mê hát bởi soọng cô bắt nguồn từ cuộc sống bình dị, chất phác, nói lên tâm tư, tình cảm, ước vọng của người dân lao động.

Soọng cô gồm nhiều thể loại như hát ru, hát đồng dao, hát giao duyên, hát trong đám cưới, hát chúc thọ, hát trong ngày dựng và khánh thành nhà mới, hát chúc tết hay hát đón khách, tiễn khách

Thật ngạc nhiên và đáng khâm phục về 1 dân tộc có tâm hồn thơ ca và một cuộc sống có tâm hồn phong phú đến thế. Những câu hát soọng cô trữ tình sâu sắc đã lặn trong cuộc sống cộng đồng như máu thịt, như cơm ăn nước uống hàng ngày, sâu sắc đến độ mọi câu chào hỏi, mọi cuộc viếng thăm, mọi lời dăn dạy, mỗi cuộc tâm tình đều được gửi qua làn điệu soọng cô và càng lãng mạn biết bao khi mọi cuộc hôn nhân của trai gái Sán Dìu đều bắt đầu và kết thúc trong ngân nga câu hát soong cô.

Đám cưới của người Sán Dìu có thể thiếu gạo, thiếu tiền, thiếu trâu, bò, gà, lợn nhưng không thể thiếu soọng cô, bởi soọng cô đã trở thành nghi thức bắt buộc trong suốt thời gian diễn ra lễ cưới, từ hát nghênh tiếp đến hát mừng sau lễ khai hoa tửu theo một khuôn mẫu đã định trước bằng một hệ thống các bài hát dân ca gồm hai nhóm bài, một nhóm là những bài hát của nhà trai đi đón dâu, một nhóm là những bài của nhà gái đưa dâu về nhà chồng.

Hát đối đáp giữa nhà trai và nhà gái tại đám cưới

Câu hát đầu tiên được cất lên là lúc đoàn đón dâu của nhà trai do ông quan lang trưởng dẫn đầu vừa tới cổng bị ngay những vật cản đường chặn lối, nhà gái hát ngăn lối chắn đường:

Nhà gái hát:Trước cửa cành tre vẫy tà tà
Em chặt để chắn lối anh qua
Quan lang có trầu, em mở lối
Không trầu thì đợi đến đêm khuya

Nhà trai hát: Muốn trầu cứ hỏi ông mối đây
Anh nay đưa lễ đã tới nơi
Có người mai mối đưa đến cổng
Hai bên nam nữ kết thành đôi

Nhà gái hát: Xin hỏi khách xa làng mới đến
Trầu cau nghi lễ đã đủ chưa
Mời anh xơi nước vui anh nhé
Hai bên ta vui hát bài ca

Nhà trai hát: Đoàn viên đón tiếp chị em hát
Chị em đón tiếp hát bài ca
Có trầu có cau thật mặn mà
Cảm ơn các em ra nghênh tiếp

Sau các cuộc hát đối đáp như vậy là “lễ khai hoa tửu”. Đây là nghi lễ không thể thiếu trong đám cưới người Sán Dìu. Lễ vật do nhà trai chuẩn bị trước bao gồm hai quả trứng luộc, hai sợi chỉ đỏ xuyên qua quả trứng, đại diện nhà gái hát ca ngợi tổ tiên...sau cùng hai quả trứng được bóc vỏ, lấy lòng đỏ hoà vào rượu mời mọi người cùng uống.

Đến giờ xuất phát cô dâu bước ra khỏi ngưỡng cửa, được anh trai ruột cõng ra khỏi hiên nhà.

Mọi người hân hoan hát chúc cho cô dâu chú rể mãi mãi hạnh phúc, chúc cho hai họ vui vẻ, thuận hoà. 


 Mở đầu cuộc hát, đại diện nhà gái hát mời:

Đèn soi vào vách sáng chưng chưng
 Quan viên hai họ hàng hai bên
 Ngày tốt đêm nay mừng đám cưới
 Mời anh ca hát cùng chúng em

 Sau đó đại diện nhà gái tiếp tuc hát:

 Bài ca em hát thay lời mời
 Mời anh cùng hát lại cùng ca
 Ngày tốt đêm nay mừng đám cưới
 Thỏa lòng mong ước của hai nhà

 
Hát chúc mừng cô dâu: 

 Hát một bài chúc cô dâu mới
 Người người ai nấy chúc cô dâu
 Ngày tốt đêm nay mừng đám cưới
 Hạnh phúc trăm năm dưỡng mẹ cha

 Hát mừng chủ nhà:

 Bài ca em hát để chào mừng
 Trước trước mừng ông chủ sau mừng tiền
 Mừng cho ông chủ đại phú quý
 Hàng năm trâu ngựa có đầy chuồng

 Nhà Trai hát trả lời:

 Cây trúc sinh sinh cây trúc mọc
 Thiên lý nẻo đường anh đến đây
 Ngày tốt đêm nay mừng đám cưới
 Thoả lòng mong ước của hai nhà
 
 Nhà trai và nhà gái hát chúc tổ tiên :

 Hát một bài ca mừng tổ tông
 Hôn lễ hai họ đã thành công
 Ngày tốt đêm nay mừng đám cưới
 Giai lão bách niên được an khang

 Nhà trai và nhà gái hát chúc các cụ bô lão:

 Hát một bài ca mừng bô lão
 Bô lão có mặt ngồi đông đủ
 Hôm nay ngày tốt có đám cưới
 Chúng cháu xin hát tặng bài ca
 
 Hát mừng bà nấu cơm:

 Hát bài này mừng bà nấu cơm
 Mừng bà nấu cơm trong đám cưới
 Năm canh gà gáy bà phải dậy
 Nấu cơm không ngon sợ người chê

 
 Các bài hát soọng cô không chỉ là những làn điệu dặt dìu, réo rắt như tiếng suối rừng, kèm theo đó còn là hàng vạn câu thơ-ca dân gian về tình yêu đôi lứa, tình yêu thiên nhiên, quang cảnh bản làng; ca ngợi tình nghĩa thuỷ chung vợ chồng, ca ngợi công đức cao cả của ông bà cha mẹ, tổ tiên, răn dạy con người phải có đức, có nhân tránh xa điều ác.

Các bài hát soọng cô không chỉ là những làn điệu dặt dìu, réo rắt như tiếng suối rừng, kèm theo đó còn là hàng vạn câu thơ-ca dân gian về tình yêu đôi lứa, tình yêu thiên nhiên, quang cảnh bản làng; ca ngợi tình nghĩa thuỷ chung vợ chồng, ca ngợi công đức cao cả của ông bà cha mẹ, tổ tiên, răn dạy con người phải có đức, có nhân tránh xa điều ác.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, người Sán Dìu Quảng Ninh đã sát cánh bên nhau, cùng chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt, biến những mảnh đất khô cằn thành những cánh đồng màu mỡ và từ trong cuộc sống vất vả, lam lũ, những người nông dân thật thà chất phác, tưởng chừng họ chỉ quen một nắng hai sương lại chính là người đã sáng tác lên những làn điệu soọng cô trong đó chứa đựng tâm hòn lãng mạn, thể hiện niềm khao khát một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Cùng với thời gian, Soọng cô đã trở thành nét đặc trưng văn hoá truyền thống của người Sán Dìu ở Quảng Ninh, là khởi nguồn cho tình yêu đôi lứa, hát để bày tỏ tình cảm, nhờ tiếng hát nói lên nỗi lòng thầm kín và cũng nhờ tiếng hát biết bao trai gái đã tìm đến với nhau để nên vợ, nên chồng, gắn bó hạnh phúc bên nhau và theo dòng chảy bình dị của cuộc đời họ lại trao truyền tài sản quý báu là lời ca, tiếng hát cho con cháu, để rồi bao thế hệ người Sán Dìu được lớn lên trong những lời ca đằm thắm, trữ tình và gắn bó tha thiết với quê hương, làng xóm.

Bích Hạnh