Hành trình Trường Sơn- Những người con gái sông Lam
Xe đến Ngã ba Đồng Lộc trời đã chạng vạng. Chiều chầm chậm buông xuống núi Trọ Voi, nơi yên nghỉ của 10 người con gái sông Lam…
Trên con đường từ ngã ba đi vào, không còn dấu tích chiến tranh, chỉ có màu xanh của những ruộng lúa xanh mượt và những đàn trâu gặm cỏ yên bình. Lũ trẻ má hồng rám nắng từ trên đồi trở xuống xôn xao cười nói với túi sim chín mọng… Trên đường vào Ngã ba Đồng Lộc buổi chiều ấy có nhiều xe ô tô với biển số nhiều địa phương khác nhau đến viếng mộ 10 cô gái thanh niên xung phong (TNXP) hy sinh ở Ngã ba Đồng Lộc.
Khu tưởng niệm Ngã ba Đồng Lộc nằm gọn giữa thung lũng được bao bọc bởi những rừng thông xanh ngút ngàn. Nhà trưng bày, bảo tàng TNXP, đài tưởng niệm được xây dựng khang trang. Khu mộ của 10 cô gái TNXP nằm gối đầu lên đồi thông của núi Trọ Voi hùng vĩ. Hơn 40 năm trôi qua, một khoảng thời gian dài để làm những người mới đến không thể hình dung nổi ngã ba Đồng Lộc ngày ấy là “túi bom”.
Ngã ba Đồng Lộc là "yết hầu" của mạch giao thông nối liền "hậu phương lớn miền Bắc" với "tiền tuyến lớn miền Nam" nên đế quốc Mỹ đã tập trung toàn lực để cắt đứt con đường này. Chỉ riêng nửa đầu năm 1968, chúng đã trút xuống nơi đây (tập trung ở 1 km2 chung quanh Ngã ba Đồng Lộc) 4.200 quả bom và tên lửa các loại, không kể bom nổ chậm và mìn sát thương... Bên địch càng quyết phá, bên ta càng quyết giữ. Chúng ta đã tập trung mọi nguồn lực để giữ bằng được con đường này. Vào lúc cao điểm nhất, tại ngã ba này tập trung 1,6 vạn người, phần lớn là bộ đội pháo binh và lực lượng TNXP. Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 2 Tổng đội TNXP 55 của tỉnh Hà Tĩnh gồm 10 cô gái còn rất trẻ (từ 17 đến 24 tuổi) do chị Võ Thị Tần làm tiểu đội trưởng, chịu trách nhiệm san lấp hố bom ở đoạn đường này để không đứt mạch giao thông nối hậu phương với tiền tuyến. Bình thường, tiểu đội hoạt động về đêm để lấp hố bom mà máy bay đã bắn phá vào ban ngày. Nhưng ngày 24-7-1968 có lệnh đặc biệt của đại đội phải thông đường nên 10 cô gái TNXP đã ra ngã ba giữa ban ngày để lấp đường. Ngày hôm ấy, sau vài lần máy bay trinh sát bay qua, 15 lần các tốp máy bay khác lao tới trút bom vào ngã ba. Nhiều lần, cả tiểu đội bị bom vùi, nhưng sau đó các chị lại rũ đất đứng lên tiếp tục công việc. Đến lượt bom thứ 15, một quả bom rơi ngay trước mặt họ. Một phút... rồi năm phút... trôi qua. Trên đài quan sát không thấy ai trong số mười chị rũ đất đứng dậy. Cả trận địa lặng đi, những người đồng đội òa khóc nức nở...
Sau hai giờ đào tìm, đồng đội tìm được xác chín người, riêng xác chị Hồ Thị Cúc vẫn chưa tìm được. Cả mặt trận quyết tâm tìm bằng được chị Cúc mới tổ chức an táng vì cả tiểu đội đã cùng chiến đấu bên nhau, gắn bó thân thiết như chị em một nhà. Mãi ba ngày sau, đồng đội mới tìm thấy thi thể chị nằm sâu trong lòng đất đá, đầu còn đội nón, vai vác cuốc, các đầu ngón tay thâm tím. Hình như chị đã cố gắng bới đất chui lên nhưng đất đá quá sâu... :
"Tiểu đội đã xếp một hàng ngang
Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp?
Chín bạn đã quây quần đủ hết
Nhỏ-Xuân-Hà-Hường-Hợi-Rạng-Xuân- Xanh
A trưởng Võ Thị Tần điểm danh
Chỉ thiếu mình em
(Chín bỏ làm mười răng được!)..."
(Thơ "Cúc ơi!" nhà thơ Yến Thanh).
Mười cô gái ấy đều là những người con của Hà Tĩnh, thuộc 3 huyện Đức Thọ, Can Lộc, Hương Sơn và thị xã Hà Tĩnh (nay là thành phố Hà Tĩnh). Người trẻ nhất tiểu đội là Võ Thị Hà, lúc hy sinh vừa tròn 17 tuổi. Ngoài tiểu đội trưởng Võ Thị Tần, chưa ai trong tiểu đội có người yêu. Tất cả vĩnh viễn nằm lại ngã ba huyết mạch Bắc -
Trong nhà Bảo tàng TNXP có một căn phòng tưởng niệm dành riêng cho tiểu đội 4 lưu giữ những vật dụng sinh hoạt của các cô như: quần áo, dép, thẻ đoàn, lược... Đặc biệt, bút tích lá thư của tiểu đội trưởng Võ Thị Tần gửi mẹ làm mọi người vô cùng xúc động bởi lẽ nó phản ánh thế giới nội tâm với lòng khao khát yêu đời mãnh liệt và niềm tin tha thiết vào ngày chiến thắng của các cô gái TNXP, dù trong tình huống ngặt nghèo của đạn bom hay trong những khoảnh khắc bình yên ngắn ngủi. Thư có đoạn: "... Mẹ của con, thấy giặc đánh nhiều hơn dạo trước, mẹ chắc là lo cho chúng con lắm. Nhưng mẹ đừng lo, ở đây vui lắm mẹ ạ. Ban đêm chúng thắp đèn để chúng con làm đường, ban ngày chúng đem bom giết cá để chúng con cải thiện. Bom đạn chúng có thể làm rung chuyển núi rừng nhưng không thể làm rung chuyển được trái tim của chúng con..."
Rời Ngã ba Đồng Lộc, chợt nghe thoang thoảng mùi hương bồ kết. Mùi hương trên mái tóc thanh xuân của các cô gái sông Lam. Một mùi hương vương vấn và bất tử như những người con gái, con trai đã mãi mãi nằm lại bên dãy Trường Sơn ở tuổi đôi mươi cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Thanh Thủy