Hành trình cảm động của một người bà đồng hành cùng cháu mắc bệnh tự kỷ

Những vết răng tím bầm trên cánh tay bà

Như bao thiên thần khác đến với thế giới này, cậu bé Nhật Minh ra đời trong niềm hân hoan của cả gia đình, đặc biệt là của người bà Quỳnh Anh với biết bao chăm chút, hy vọng. Nhưng mọi thứ bước sang một ngã rẽ khác khi Nhật Minh được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ lúc 18 tháng tuổi: cậu bé từng tinh nghịch, hồn nhiên bỗng trở nên im lặng hơn, đôi tai như không nghe tiếng khi được gọi tên, những cử chỉ kỳ lạ lặp đi lặp lại, những tiếng nói ríu ran thưa dần. Những dấu hiệu bất thường ấy bắt đầu cho chuỗi ngày bà đưa cháu đi tìm câu trả lời, qua hết phòng khám này tới trung tâm can thiệp khác, với những hy vọng rồi thất vọng.

Với người bà Nguyễn Thị Quỳnh Anh, đó là hành trình đi cùng cháu nội Vũ Nhật Minh gần hai mươi năm với biết bao nhiêu buồn tủi và nước mắt nhưng cũng đầy ắp niềm vui và tiếng cười. Cuộc sống của hai bà cháu đã đi qua bao nhiêu khúc quanh, bao nhiêu trắc trở mà trước đó bà chưa từng hình dung, kể từ ngày Nhật Minh được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ. Để hiểu cháu, tìm cách kết nối với cháu và giúp cháu từng bước mở cánh cửa bước ra thế giới, người bà đã bắt đầu một hành trình bền bỉ của yêu thương, học hỏi và không ngừng hy vọng.

Có những lúc Minh hoảng loạn đến mức chỉ cần chiếc xe rẽ vào con đường quen thuộc cũng bật khóc. Có những đêm cháu giật mình trong giấc mơ, có những ngày cháu la hét hay phản ứng dữ dội, và có cả những lần gây ra chi chít vết răng tím bầm trên cánh tay bà. Nhưng giữa những ngày tưởng như đi trong bóng tối ấy, người bà Quỳnh Anh không cho phép mình dừng lại.

Cuộc gặp với cô Thanh - một chuyên gia về trẻ đặc biệt, và sau đó là những thầy cô, những vòng tay rộng mở khác, đã đưa đến thay đổi. Từ đây, những tiến bộ tưởng như rất nhỏ bắt đầu xuất hiện: Minh tự đeo cặp, tự đi giày, biết hát, đọc thơ, làm toán, nói tiếng Anh, học đàn, học vẽ và dần bước ra thế giới rộng lớn hơn. Với những đứa trẻ khác, một câu nói có thể chỉ là điều bình thường, nhưng với bà Quỳnh Anh, bốn chữ của cháu nội nói: “Bà gái”, “muỗi đốt” trong một đêm nào đã là cả một phép màu.

Câu chuyện bà Nguyễn Thị Quỳnh Anh không chỉ là hành trình người bà đưa cháu đi qua những khó khăn. Chính bà cũng nhận ra mình đã “lớn lên” cùng Minh: học cách kiên nhẫn hơn, bớt mong cầu những điều lớn lao, và hiểu rằng yêu thương đôi khi là chấp nhận để một đứa trẻ trưởng thành theo nhịp điệu của riêng mình. Nụ cười mà bà chờ đợi vì thế không chỉ là nụ cười trở lại trên gương mặt cháu, mà còn là dấu hiệu cho thấy giữa cháu và thế giới đã dần tìm được một tiếng nói chung.

Đừng bắt đứa trẻ phải tự xoay xở để thích nghi

Với bà Nguyễn Thị Quỳnh Anh, trẻ tự kỷ: không phải những đứa trẻ cần được “sửa chữa” để trở thành một phiên bản giống người khác, mà đó là những con người cần được thấu hiểu, giáo dục và hỗ trợ để phát triển tốt nhất theo khả năng của mình.

Nhận ra điều ấy không đến với người bà trong một sớm một chiều. Bà đã đi qua những ngày hoang mang trước chẩn đoán, những lần tìm kiếm câu trả lời từ y học và giáo dục, những lần đưa cháu đến trường rồi lại đau lòng vì những gì cháu phải trải qua. Bà kiên trì tìm môi trường học tập thích hợp cho Minh, không chấp nhận việc đến trường chỉ là một hình thức hòa nhập trên danh nghĩa.

Bà tạo điều kiện để cháu học tập, phát triển các khả năng về toán học, ngôn ngữ, âm nhạc và hội họa, đồng thời rèn luyện những kỹ năng cần thiết trong sinh hoạt và giao tiếp. Những lựa chọn ấy cho thấy một cách tiếp cận đáng quý: kiên nhẫn nhận ra những khả năng đang dần hình thành trong đứa trẻ để từ đó tìm cách nuôi dưỡng chúng.

Điều đáng nói hơn cả là người bà không coi mọi tiến bộ như một cuộc chạy đua để cháu bắt kịp người khác. Một cái chạm nhẹ vào vai, vài giây nhìn vào mắt người đối diện, một từ được nói rõ hơn hôm qua. Những điều nhỏ bé ấy đều có thể là thành quả của hàng giờ, hàng tháng, thậm chí hàng năm rèn luyện. Khi người lớn nhìn thấy ý nghĩa trong những thay đổi tưởng như rất nhỏ ấy, đứa trẻ sẽ không còn bị đánh giá chỉ bằng những gì chưa đạt tới.

Bà Nguyễn Thị Quỳnh Anh chia sẻ: “Gia đình không thể một mình gánh vác toàn bộ hành trình ấy. Sự đồng hành của bác sĩ, thầy cô, những người bạn lớn và người thân đã góp phần nâng đỡ Minh trưởng thành. Từ câu chuyện của hai bà cháu, tôi nhận ra một điều giản dị nhưng sâu sắc: yêu thương cần được tiếp sức bằng hiểu biết; giáo dục cần bắt đầu từ việc lắng nghe; và hòa nhập chỉ thực sự có ý nghĩa khi môi trường học tập biết điều chỉnh để đón nhận sự khác biệt, thay vì buộc đứa trẻ phải tự xoay xở để thích nghi”.

Từ hành trình của hai bà cháu Nguyễn Thị Quỳnh Anh và Vũ Nhật Minh, cuộc tọa đàm “Đợi một nụ cười” gửi đi một niềm tin giản dị mà sâu sắc: khi tình yêu thương gặp tri thức, khi gia đình được tiếp sức bởi nhà trường và cộng đồng, những cánh cửa từng khép lại vẫn có thể mở ra. Và trong một xã hội nhân văn, không đứa trẻ nào phải tự hỏi liệu mình có thuộc về nơi này hay không.

Sau tất cả, điều bà chờ đợi không chỉ là một nụ cười của Minh. Đó còn là nụ cười của sự thấu hiểu, một nụ cười khi đứa trẻ được nhìn thấy đúng như con người mình, một nụ cười khi mỗi gia đình biết rằng mình không đơn độc. Và đó cũng là nụ cười khi xã hội có thể nói với những đứa trẻ khác biệt bằng tất cả sự chân thành: các con luôn thuộc về nơi này.