Hạn chế phạt tù người chưa thành niên

Một vụ án mà các bị cáo là người chưa thành niên phạm tội được hưởng án treo
Một vụ án mà các bị cáo là người chưa thành niên phạm tội được hưởng án treo
(PLO) - Mặc dù Bộ luật Hình sự (BLHS) hiện hành quy định chế tài áp dụng đối với người chưa thành niên chủ yếu là các chế tài không mang tính giam giữ và hình phạt nghiêm khắc nhất là tù có thời hạn, tuy nhiên, nhiều ý kiến vẫn cho rằng sửa đổi BLHS lần này cần nghiên cứu hạn chế khả năng áp dụng hình phạt tù và bổ sung quy định về tha tù trước thời hạn có điều kiện. 
Đề nghị bổ sung một số hình phạt không tước tự do
Với những nguyên tắc hết sức cụ thể về xử lý người chưa thành niên phạm tội được quy định tại Điều 69 BLHS, Nhà nước luôn thể hiện sự khoan dung và tin tưởng khả năng cải tạo thành người có ích của người chưa thành niên phạm tội. 
Điều 70 BLHS cũng quy định, đối với người chưa thành niên phạm tội, Tòa án có thể quyết định áp dụng một trong các biện pháp tư pháp có tính giáo dục, phòng ngừa, đó là giáo dục tại xã, phường, thị trấn và đưa vào trường giáo dưỡng. Điều 71 BLHS quy định về các hình phạt được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nêu rõ: Người chưa thành niên phạm tội chỉ bị áp dụng một trong các hình phạt sau đây đối với mỗi tội phạm: Cảnh cáo, Phạt tiền, Cải tạo không giam giữ, Tù có thời hạn.
Như vậy có thể thấy chế tài áp dụng đối với người chưa thành niên theo quy định của BLHS chủ yếu là các chế tài không mang tính giam giữ. Nhìn vào các quy định của BLHS, trong số những hình phạt có thể áp dụng thì phạt tù có thời hạn là hình phạt nghiêm khắc nhất. Đây là hình phạt chỉ có thể áp dụng đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật trong trường hợp thực sự cần thiết mà khi áp dụng các biện pháp chế tài khác nhẹ hơn đã tỏ ra không hiệu quả. 
Thực tiễn xét xử, Tòa án áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người chưa thành niên phạm tội phải căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, đặc điểm nhân thân người phạm tội, những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ để quyết định phạt tù có thời hạn đối với họ.
Tuy nhiên, theo nhóm chuyên gia nghiên cứu hoàn thiện quy định của BLHS về hệ thống chế tài thì quy định về hình phạt tù có thời hạn đối với người chưa thành niên phạm tội còn nhiều bất cập. Cụ thể theo quy định hiện hành của BLHS,  người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi nếu bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì hình phạt được áp dụng đối với họ chỉ có thể là hình phạt tù có thời hạn, mà họ sẽ không có cơ hội được áp dụng các hình phạt không mang tính giam giữ.
Nguyên nhân của thực trạng này, theo nhóm chuyên gia, là do quy định của BLHS về điều kiện áp dụng hình phạt không tước tự do, cụ thể là các hình phạt cảnh cáo, phạt tiền và cải tạo không giam giữ chỉ có thể áp dụng đối với người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi trở lên phạm tội, chứ không thể áp dụng đối với người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội. 
Bởi lẽ, theo quy định tại các Điều 29, 31 và 72 BLHS thì các hình phạt này chỉ áp dụng đối với các tội phạm ít nghiêm trọng và một số trường hợp phạm tội nghiêm trọng. Trong khi đó, Điều 12 BLHS quy định người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Nhóm chuyên gia đề nghị, nghiên cứu bổ sung thêm một số hình phạt không tước tự do vào hệ thống hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội để tạo cơ hội cho người chưa thành niên từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi khi bị truy cứu trách nhiệm hình sự có thể được áp dụng hình phạt không tước tự do, ví dụ như hình phạt lao động phục vụ cộng đồng; đồng thời xác định rõ nguyên tắc hình phạt tù áp dụng đối với người chưa thành niên phải là biện pháp cuối cùng, khi không lựa chọn được các hình phạt khác thích hợp hơn. 
Ưu tiên áp dụng biện pháp tư pháp
Ông Nguyễn Quốc Việt, nguyên Vụ trưởng Vụ Hình sự - Hành chính, Bộ Tư pháp tán thành quan điểm của nhóm chuyên gia. Tuy nhiên, ông đề nghị không nên áp dụng hình thức đưa vào trường giáo dưỡng đối với trẻ em vì không phù hợp với Công ước Liên Hợp quốc về quyền trẻ em vì tinh thần của Công ước này là trẻ em không được cách ly khỏi gia đình, trừ khi gia đình “có vấn đề”, bởi gia đình luôn là môi trường tốt nhất cho các em. Lý do thứ hai là ở trường giáo dưỡng sự giáo dục quá nghiêm ngặt, hà khắc sẽ quá sức chịu đựng của các em nhỏ. 
Bà Lê Thị Hòa, Phó Trưởng phòng Pháp luật hình sự, Vụ Pháp luật hình sự - Hành chính, Bộ Tư pháp cũng đề xuất, sửa đổi nguyên tắc tại Khoản 4 Điều 69 BLHS hiện hành theo hướng “khi xét xử, Tòa án ưu tiên áp dụng một trong các biện pháp tư pháp được quy định tại Bộ luật này”, đồng thời bổ sung quy định “khi áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội cần hạn chế áp dụng hình phạt tù, nếu xử phạt tù thì “trong thời gian thích hợp ngắn nhất”. Việc sửa đổi, bổ sung những quy định nói trên có ý nghĩa thiết thực cho thẩm phán khi cân nhắc, lựa chọn giữa các chế tài có thể áp dụng đối với người chưa thành niên để ưu tiên áp dụng các biện pháp tư pháp và chế tài không tước tự do.
Bên cạnh đó, cũng theo bà Hòa, cần mở rộng khả năng áp dụng các chế tài không tước tự do đối với người chưa thành niên phạm tội. Cụ thể là mở rộng khả năng áp dụng hình phạt cảnh cáo đối với cả trường hợp người chưa thành niên phạm tội nghiêm trọng, có nhiều tình tiết giảm nhẹ; mở rộng khả năng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ và biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn không chỉ áp dụng đối với người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi mà cả với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi. 
Ngoài ra, đối với hình phạt cải tạo không giam giữ cũng cần cân nhắc mở rộng khả năng áp dụng không chỉ đối với người chưa thành niên đang có nơi làm việc ổn định hoặc nơi thường trú rõ ràng, nhằm tạo chính sách xử lý bình đẳng giữa những người phạm tội.
Dẫn chứng quy định tại Khoản 4 Điều 69 BLHS: “Khi xét xử, nếu thấy không cần thiết phải áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội thì Tòa án áp dụng một trong các biện pháp tư pháp được quy định tại Điều 70 Bộ luật này”,  TS Trịnh Tiến Việt, Phó Chủ nhiệm Bộ môn Tư pháp hình sự, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, dù không ghi nhận trực tiếp nhưng căn cứ vào nội dung điều luật có thể coi đây là một trường hợp miễn hình phạt có điều kiện đối với người chưa thành niên phạm tội. 
Vì thế, sửa đổi BLHS, ông Việt đề xuất nên ghi nhận trực tiếp tên gọi miễn hình phạt trong điều luật nói trên. Ngoài ra, TS Việt cũng đề nghị quy định cụ thể việc giảm mức hình phạt đã tuyên đối với người chưa thành niên phạm tội.
Được biết, một trong những định hướng xây dựng BLHS sửa đổi về nghiên cứu hoàn thiện chính sách hình sự liên quan đến người chưa thành niên phù hợp với tinh thần Công ước Liên Hợp quốc về quyền trẻ em, Bộ Tư pháp cho rằng cần hoàn thiện các nguyên tắc xử lý người chưa thành niên phạm tội theo hướng bảo đảm lợi ích tốt nhất cho các em, đồng thời có cơ chế bảo vệ tốt hơn người chưa thành niên bị tội phạm xâm hại.  
Bên cạnh đó, nghiên cứu khả năng hạn chế phạm vi truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi theo hướng chỉ coi là tội phạm khi người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện một số tội phạm cụ thể và được quy định trực tiếp trong phần các tội phạm; nghiên cứu hạn chế khả năng áp dụng hình phạt tù trên cơ sở qui định chặt chẽ hơn điều kiện áp dụng hình phạt này đối với người chưa thành niên; tăng cường áp dụng các hình phạt không tước tự do đối với người chưa thành niên từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng; người chưa thành niên từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng. 
Đồng thời, bổ sung quy định về tha tù trước thời hạn có điều kiện áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội để đưa người chưa thành niên bị kết án phạt tù sớm trở về với cộng đồng; nghiên cứu bổ sung quy định áp dụng biện pháp xử lý thay thế biện pháp hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội. Mặt khác, có chính sách xử lý hình sự nghiêm khắc hơn trong trường hợp tội phạm gây thiệt hại cho người chưa thành niên, đặc biệt là đối với các tội phạm xâm hại trẻ em.
Theo Nhóm chuyên gia nghiên cứu hoàn thiện quy định của BLHS về hệ thống chế tài để cân bằng lợi ích giữa việc bảo vệ người chưa thành niên và lợi ích xã hội trong việc bảo vệ trật tự an toàn xã hội thì cần nghiên cứu sửa đổi quy định về chế tài hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội theo hướng nghiêm khắc hơn trong một số ít trường hợp phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. 
Để thực hiện việc này, cần nghiên cứu đồng bộ 02 vấn đề: Một là, tăng mức tối đa của hình phạt tù có thời hạn đối với người chưa thành niên phạm tội từ 18 năm tù như hiện nay lên đến 20 năm hoặc 25 năm tù; hai là, nghiên cứu sửa đổi quy định về việc tổng hợp hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội, theo đó, hình phạt chung áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội là tù có thời hạn với mức cao nhất được áp dụng có thể lên đến 18 hoặc 25 năm tù tùy thuộc vào độ tuổi của người phạm tội. 

Tin cùng chuyên mục

Đọc thêm

Hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật trong quân đội

Hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật trong quân đội
(PLVN) - Thời gian qua, vai trò của Quân đội đã được thể hiện rõ nét trong công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật ( PBGDPL ), vận động Nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở, góp phần quan trọng phát triển kinh tế, xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc , được Đảng, Nhà nước và Nhân dân ghi nhận, đánh giá cao.

Cục THADS Hà Nội: Tổ chức thành công Đại hội Công đoàn lần thứ IV

Phó Chủ tịch Công đoàn Viên chức thành phố Hà Nội Vũ Quỳnh Hương và Cục trưởng Cục THADS Hà Nội Phạm Văn Dũng chúc mừng Ban Chấp hành Công đoàn Cục THADS Hà Nội lần thứ IV, nhiệm kỳ 2023-2028.
(PLVN) - Công đoàn Cục THADS thành phố Hà Nội mới đây đã tổ chức thành công Đại hội Công đoàn lần thứ IV, nhiệm kỳ 2023 - 2028. Dự và chỉ đạo Đại hội có đồng chí Vũ Quỳnh Hương, Phó Chủ tịch Công đoàn Viên chức thành phố Hà Nội; đồng chí Phạm Văn Dũng, Bí thư Đảng uỷ, Cục trưởng Cục THADS Hà Nội cùng các đồng chí đoàn viên công đoàn của 05 Tổ công đoàn trực thuộc.

Long An: Mở các đợt cao điểm thi hành án dân sự

Chấp hành viên Chi cục THADS huyện Tân Thạnh (tỉnh Long An) phối hợp các ngành liên quan để tổ chức thi hành án.
(PLVN) - Trong Quý I năm 2023, tuy số việc và số tiền thụ lý mới tăng cao so với cùng kỳ năm 2022 ( tăng 51,96% về việc, tăng 309,67% về tiền) nhưng các cơ quan THADS tỉnh Long An đã nỗ lực thi hành xong về việc đạt tỉ lệ 36,44% (tăng 6,61%).

Hà Nội: Nâng cao hiệu quả công tác đăng ký và quản lý hộ tịch

Công dân làm thủ tục hành chính tại Bộ phận một cửa phường Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội (ảnh MH).
(PLVN) - Sau khi Đề án “Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc” được Bộ Tư pháp phê duyệt, từ đầu năm 2016, trên địa bàn thành phố Hà Nội đã triển khai sử dụng chính thức Hệ thống thông tin đăng ký và quản lý hộ tịch đảm bảo đồng bộ, thống nhất, kịp thời phục vụ việc tích hợp dữ liệu.

Cục THADS Sóc Trăng có tân Phó Cục trưởng

Phó Bí thư thường trực Tỉnh ủy Sóc Trăng Hồ Thị Cẩm Đào và đại diện Lãnh đạo Cục THADS tỉnh chúc mừng tân Phó Cục trưởng Hồ Hùng Anh.
(PLVN) - Vừa qua, thừa ủy quyền của Tổng cục trưởng Tổng cục THADS, Cục THADS tỉnh Sóc Trăng đã tổ chức Lễ công bố và trao Quyết định bổ nhiệm đồng chí Hồ Hùng Anh, Chi cục trưởng Chi cục THADS huyện Châu Thành giữ chức Phó Cục trưởng Cục THADS tỉnh.

Ra mắt cuốn sách của Tổng Bí thư về đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước tại Lễ ra mắt cuốn sách của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
(PLVN) - Sáng 2/2, Ban Nội chính Trung ương phối hợp Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật tổ chức Lễ ra mắt cuốn sách "Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh" của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Nhiều giải pháp quyết liệt trong công tác thi hành án dân sự

Các cơ quan THADS Hải Phòng giao ban công tác THADS Quý I năm 2023 và ký kết giao ước thi đua.
(PLVN) - Quý I năm 2023, các cơ quan THADS địa phương đã quyết liệt triển khai, chỉ đạo các đơn vị tập trung, tăng cường công tác tổ chức thi hành án, đồng thời xây dựng các giải pháp chung, chỉ đạo các đơn vị căn cứ theo tình hình cụ thể của từng địa phương triển khai các giải pháp cụ thể để mang lại hiệu quả cao nhất.

Bộ Tư pháp gặp mặt Xuân Quý Mão 2023

Bộ Tư pháp gặp mặt Xuân Quý Mão 2023
(PLVN) -Sáng 27/01 (ngày 06/01 Tết Âm lịch) - ngày làm việc đầu tiên của năm Quý Mão, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long cùng các Thứ trưởng Nguyễn Khánh Ngọc, Nguyễn Thanh Tịnh, Đặng Hoàng Oanh đã gặp và chúc tết đầu xuân các cán bộ, công chức, viên chức và người lao động Bộ Tư pháp.

Đầu Xuân gặp gỡ tổ “hóa giải” xích mích ở làng quê

Mỗi khi có vụ việc khó xảy ra ở thôn tổ hoà giải cùng phối hợp với chính quyền địa phương và cán bộ tư pháp xã vào cuộc xử lý dứt điểm từ cơ sở.
(PLVN) - Những ngày đầu Xuân chúng tôi có dịp về xã nông thôn mới Tượng Sơn, huyện Thạch Hà (Hà Tĩnh), thăm tổ hoà giải kiểu mẫu thôn Sâm Lộc, xã Tượng Sơn, được nghe các hoà giải viên kể nhiều chuyện bi, hài xảy ra ở vùng nông thôn đang từng ngày lên phố này.

Sở Tư pháp tỉnh Long An: Đẩy mạnh chuyển đổi số ngành Tư pháp trong năm 2023

Sở Tư pháp tỉnh Long An: Đẩy mạnh chuyển đổi số ngành Tư pháp trong năm 2023
(PLVN) - Vừa qua, Sở Tư pháp tỉnh Long An tổ chức hội nghị triển khai công tác tư pháp năm 2023 . Chủ trì hội nghị có bà Phan Thị Mỹ Dung - Tỉnh ủy viên - Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Long An. Tham dự hội nghị có các Phó Giám đốc Sở Tư pháp; lãnh đạo các Phòng, Trung tâm thuộc Sở; lãnh đạo Phòng Tư pháp các huyện, thị xã Kiến Tường và TP Tân An.

Trợ giúp pháp lý chung sức vì người nghèo năm 2023

Trung tâm TGPL tỉnh Quảng Nam trao tặng 12 suất quà cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn.
(PLVN) - Trung tâm trợ giúp pháp lý (Trung tâm TGPL) Nhà nước tỉnh Quảng Nam vừa phối hợp với Chi đoàn Sở Tư pháp tỉnh tổ chức “Chung tay xây dựng nông thôn mới, chung sức vì nghèo, năm 2023”. Đồng hành cùng chương trình có sự tham gia của Đoàn luật sư tỉnh Quảng Nam, Cty TNHH xe Ba gác Đình Tâm thành phố Tam Kỳ.