Hà Tĩnh đổi mới cách tiếp cận Ngày Pháp luật, bồi đắp văn hóa thượng tôn pháp luật
Ngày Pháp luật Việt Nam không những là dịp tôn vinh Hiến pháp và pháp luật, mà còn là cơ hội để nhìn nhận sâu sắc hơn trách nhiệm đưa pháp luật thực sự trở thành nền tảng của quản trị, chuẩn mực ứng xử và ý thức tự giác của toàn xã hội. Từ yêu cầu đó, tỉnh Hà Tĩnh hiện thực hóa đổi mới phương thức hưởng ứng Ngày Pháp luật năm 2026 theo hướng chuyển trọng tâm từ tuyên truyền, phổ biến các quy định sang nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành, lấy những vấn đề đặt ra từ thực tiễn làm điểm xuất phát, lấy sự chuyển biến trong nhận thức, hành động và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.
Trách nhiệm đưa pháp luật trở thành nền tảng của quản trị và chuẩn mực ứng xử xã hội càng trở nên cấp thiết khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với những yêu cầu ngày càng cao về hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản trị và nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị đã xác lập những định hướng mang tính đột phá, khẳng định thể chế không chỉ là nền tảng bảo đảm kỷ cương mà còn là động lực khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển.
Cùng với đó, việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và sự phát triển mạnh mẽ của chuyển đổi số đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động quản lý nhà nước, thực thi công vụ và bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật của người dân, doanh nghiệp. Trong bối cảnh ấy, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đòi hỏi phải có sự đổi mới căn bản cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện; chuyển mạnh từ truyền đạt, phổ biến các quy định sang nâng cao năng lực tiếp cận, hiểu và vận dụng pháp luật; gắn phổ biến, giáo dục pháp luật với hướng dẫn áp dụng, giải đáp, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, nhất là trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Đồng thời, phải tận dụng hiệu quả các thành tựu của chuyển đổi số để đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp, từng bước hình thành ý thức tự giác tuân thủ và chủ động sử dụng pháp luật trong đời sống, sản xuất, kinh doanh.
Nhận thức sâu sắc yêu cầu đó, tỉnh Hà Tĩnh xác định việc hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 là cơ hội thúc đẩy đổi mới tư duy, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh. Điều đó đòi hỏi các hoạt động hưởng ứng phải đi vào thực chất, gắn với những việc cụ thể mà người dân, doanh nghiệp cần được hướng dẫn, giải đáp và những khâu mà cơ quan nhà nước cần làm tốt hơn trong thực thi pháp luật. Hưởng ứng Ngày Pháp luật năm 2026 không phải là một đợt tuyên truyền mang tính thời điểm, mà là dịp tạo chuyển biến về tư duy, phương thức và trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật.
Đổi mới cách hưởng ứng: Đặt trọng tâm vào chất lượng tổ chức thi hành pháp luật
Để cụ thể hóa định hướng đổi mới, ngày 23/9/2026, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Kế hoạch tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, góp phần kiến tạo phát triển trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh”.

Chủ đề này thể hiện sự dịch chuyển có chủ đích từ tổ chức các hoạt động tuyên truyền đơn lẻ sang tạo ra những giá trị cụ thể cho quá trình thi hành pháp luật và phục vụ phát triển. Theo đó, các hoạt động được triển khai xuyên suốt trong năm, tập trung cao điểm vào tháng 10 và tháng 11, đặc biệt trong tuần từ ngày 01/11/2026 đến ngày 09/11/2026. Tinh thần xuyên suốt của Kế hoạch là mỗi hoạt động phải gắn với nhiệm vụ chính trị, chuyên môn của cơ quan, đơn vị, địa phương; có nội dung trọng tâm, đối tượng thụ hưởng rõ ràng và sản phẩm có thể đánh giá.
Đồng thời xác định hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật bằng khả năng nâng cao nhận thức, ý thức tự giác tuân thủ và năng lực vận dụng pháp luật của người dân, doanh nghiệp; mức độ đáp ứng nhu cầu tiếp cận pháp luật, kết quả tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và những chuyển biến tích cực trong tổ chức thi hành pháp luật.
Phát huy vai trò Cơ quan Thường trực Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh, Sở Tư pháp đã chủ động cụ thể hóa các nhiệm vụ tại Kế hoạch số 2561/KH-STP ngày 23/9/2026; đồng thời tăng cường hướng dẫn, đôn đốc, điều phối hoạt động giữa các sở, ngành, địa phương, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện.
Đặc biệt, trong bối cảnh tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động của chính quyền địa phương có nhiều thay đổi, Sở chú trọng phát huy vai trò, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, gắn kết công tác phổ biến, giáo dục pháp luật với chức năng quản lý nhà nước và nhiệm vụ chuyên môn của từng ngành, lĩnh vực. Qua đó, từng bước nâng cao tính chủ động, trách nhiệm phối hợp và hiệu quả huy động các nguồn lực, hướng tới mục tiêu đưa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trở thành trách nhiệm thường xuyên của cả hệ thống chính trị, thay vì chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Tư pháp.
Việc đổi mới các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật năm 2026 được đặt trên nền tảng những kết quả và chuyển biến tích cực trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn tỉnh thời gian qua. Sự đổi mới được thể hiện rõ trong việc lựa chọn nội dung và tổ chức các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Trọng tâm tuyên truyền từng bước được điều chỉnh theo hướng bám sát những vấn đề pháp lý thiết yếu, chính sách mới, những nội dung tác động trực tiếp đến đời sống, hoạt động sản xuất, kinh doanh và các vấn đề được dư luận xã hội quan tâm.

Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật tiếp tục hướng về cơ sở, chú trọng các nhóm đối tượng đặc thù, địa bàn miền núi, biên giới, ven biển; quan tâm giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật cho thế hệ trẻ ngay từ môi trường học đường. Tại cấp xã, nội dung tập trung vào các vấn đề pháp lý thường gặp như đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội, thủ tục hành chính, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng ngừa lừa đảo trên không gian mạng. Cách làm này có ý nghĩa bởi pháp luật chỉ trở nên gần gũi khi đi vào những hoàn cảnh mà người dân thực sự gặp phải, bằng ngôn ngữ và phương thức mà họ có thể tiếp nhận, sử dụng.
Song song với các hình thức tuyên truyền trực tiếp, nhiều phương thức truyền thông hiện đại được triển khai như các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trực tuyến, infographic, video ngắn, tài liệu điện tử, chuyên trang, chuyên mục và các nền tảng mạng xã hội. Nhiều hình thức tuyên truyền đã được lồng ghép vào sinh hoạt chi bộ, họp thôn, tổ dân phố, hoạt động của các đoàn thể và nhà trường; kết hợp trao đổi trực tiếp với truyền thanh cơ sở, cổng thông tin điện tử, nhóm Zalo và mạng xã hội. Việc đa dạng hóa hình thức truyền tải đã góp phần đưa những quy định pháp luật vốn khô khan trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp cận, phù hợp hơn với thói quen tiếp nhận thông tin của từng nhóm đối tượng.
Cùng với đó, mạng lưới báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật và hòa giải viên ở cơ sở tiếp tục được củng cố, phát huy vai trò nòng cốt trong kết nối pháp luật với đời sống xã hội. Hiện nay, toàn tỉnh có 72 báo cáo viên pháp luật cấp tỉnh, 1.414 tuyên truyền viên pháp luật cấp xã và 7.554 hòa giải viên ở cơ sở. Trong năm, toàn tỉnh tổ chức 13.939 cuộc tuyên truyền, phổ biến trực tiếp với gần 1,7 triệu lượt người tham gia; cấp phát 286.233 tài liệu pháp luật; thực hiện 101.278 lượt tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh cơ sở và đăng tải, chia sẻ 156.218 tin, bài.
Đặc biệt, mạng lưới hơn 9.000 báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật và hòa giải viên ở cơ sở chính là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò cầu nối giữa pháp luật với đời sống, vừa truyền tải chủ trương, chính sách, pháp luật, vừa nắm bắt nhu cầu, nhận diện những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Những kết quả này phản ánh sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị trong việc mở rộng phạm vi, nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật của Nhân dân, đồng thời cho thấy những điều kiện quan trọng đã được tạo lập để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tiếp tục đổi mới cả về chiều rộng và chiều sâu.
Lấy những vướng mắc của thực tiễn làm xuất phát điểm
Một điểm nhấn mang tính định hướng trong chuỗi hoạt động năm 2026 là đợt cao điểm “Lắng nghe thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý”. Thay vì chỉ lựa chọn quy định có sẵn để tuyên truyền, cách tiếp cận này xuất phát từ những khó khăn cụ thể mà người dân, doanh nghiệp và cơ quan ở cơ sở gặp phải khi thực hiện pháp luật. Các sở, ngành, địa phương tập trung rà soát, tiếp nhận, phân loại và giải đáp những vấn đề thuộc thẩm quyền; đồng thời tổng hợp, kiến nghị xử lý những nội dung vượt thẩm quyền, nhất là trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đầu tư, đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tài chính, thuế, lao động, an sinh xã hội và thủ tục hành chính.

Ở đây, việc lắng nghe không chỉ để trả lời câu hỏi, mà còn là phương thức nhận diện chất lượng của công tác tổ chức thi hành pháp luật. Một vướng mắc lặp lại ở nhiều địa bàn có thể phản ánh hạn chế trong hướng dẫn áp dụng; một quy trình gây tốn kém thời gian, chi phí tuân thủ có thể cho thấy nhu cầu cải tiến thủ tục; một phản ánh về cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan có thể là tín hiệu cần kịp thời thống nhất nhận thức và phương pháp thực hiện. Khi những thông tin đó được thu thập, phân tích và phản hồi có trách nhiệm, phổ biến, giáo dục pháp luật đồng thời trở thành kênh kết nối hai chiều giữa hoạt động quản lý nhà nước với nhu cầu và trải nghiệm pháp lý của xã hội. Nói cách khác, phổ biến pháp luật chuyển từ “tuyên truyền những gì cơ quan nhà nước có” sang “giải đáp những gì người dân cần”; đồng thời giúp cơ quan nhà nước nhận diện những điểm nghẽn trong tổ chức thi hành pháp luật để kịp thời tháo gỡ.
Từ các tình huống hỏi - đáp và câu chuyện pháp luật do các cơ quan, địa phương cung cấp, Sở Tư pháp dự kiến tổng hợp, biên tập thành tài liệu điện tử “Hỏi - đáp, tháo gỡ vướng mắc pháp lý tỉnh Hà Tĩnh năm 2026”. Nếu được xây dựng trên cơ sở tình huống điển hình, có kiểm chứng về căn cứ pháp lý và hướng dẫn áp dụng rõ ràng, tài liệu này không chỉ phục vụ đợt hưởng ứng, mà còn có thể trở thành nguồn tham khảo thực hành hữu ích cho cán bộ cơ sở, người dân và doanh nghiệp. Giá trị của sản phẩm vì thế không dừng ở việc bổ sung một tài liệu tuyên truyền, mà ở khả năng tích lũy, chia sẻ và tái sử dụng tri thức pháp lý từ thực tiễn.
Cũng từ góc nhìn đó, cần đặt đúng vị trí của hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trong mối quan hệ với đối thoại, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Người dân cần được hướng dẫn để thực hiện quyền, nghĩa vụ hợp pháp; doanh nghiệp cần khả năng nhận diện, phòng ngừa rủi ro pháp lý; còn cơ quan nhà nước phải có trách nhiệm giải thích, tháo gỡ và nâng cao tính thống nhất trong thực thi. Đích đến không phải chỉ là “biết quy định”, mà là “hiểu để thực hiện đúng, vận dụng đúng và giải quyết được vấn đề”.
Phát huy vai trò của chuyển đổi số trong kiến tạo văn hóa tuân thủ pháp luật
Cùng với việc đổi mới nội dung, Hà Tĩnh xác định chuyển đổi số là động lực quan trọng để thay đổi phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc đơn thuần chuyển tài liệu giấy thành tài liệu điện tử hay đưa các thông tin lên mạng. Yêu cầu thực chất là tổ chức lại việc cung cấp, kết nối và khai thác thông tin pháp luật trên cơ sở nhu cầu của từng nhóm đối tượng; bảo đảm thông tin chính xác, dễ tìm kiếm, dễ hiểu, có khả năng tương tác và hỗ trợ người sử dụng giải quyết những tình huống phát sinh.
Định hướng này được xác định rõ trong Chỉ thị số 18-CT/TU ngày 22/9/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tăng cường chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; tiếp tục được cụ thể hóa tại Kế hoạch số 745/KH-UBND ngày 19/10/2026 của UBND tỉnh Hà Tĩnh. Vấn đề đặt ra là xây dựng phương thức tiếp cận pháp luật thuận tiện, chủ động và có thể đo lường hiệu quả; từng bước chuyển từ truyền đạt thông tin một chiều sang tương tác, giải đáp, hỗ trợ áp dụng pháp luật và tiếp nhận phản hồi của người dân, doanh nghiệp.

Trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật năm nay, “Không gian pháp luật số Hà Tĩnh” được định hướng xây dựng trên cơ sở tận dụng hạ tầng, nền tảng sẵn có, hình thành một điểm truy cập tập trung tới tài liệu phổ biến, giáo dục pháp luật, thông tin trợ giúp pháp lý, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp và các sản phẩm truyền thông của tỉnh.
Việc tạo lập Bộ sản phẩm truyền thông hưởng ứng Ngày Pháp luật năm 2026 gồm mẫu banner, áp phích điện tử, infographic và các nội dung truyền thông số được xây dựng, phát hành để các cơ quan, đơn vị, địa phương sử dụng chung cho thấy nỗ lực chuyển từ triển khai phân tán sang hình thành nguồn học liệu pháp luật có khả năng chia sẻ, sử dụng rộng rãi. Điều quan trọng là phải duy trì chất lượng nội dung, tính cập nhật và khả năng khai thác thực tế, để không gian số trở thành một tiện ích chứ không chỉ là nơi tập hợp đường dẫn.
Các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trực tuyến cũng là minh chứng về tiềm năng của cách tiếp cận tương tác. Trong năm 2026, cuộc thi “Thuế với người dân và doanh nghiệp” do Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp với Thuế tỉnh và các cơ quan liên quan đã thu hút 156.072 lượt dự thi. Con số này cho thấy sức hấp dẫn của hình thức phù hợp khi chủ đề gắn trực tiếp với quyền, nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh. Tiếp nối kinh nghiệm đó, cuộc thi trực tuyến “Điểm hẹn pháp luật” được phát động trong tháng 10/2026 dưới dạng trò chơi trắc nghiệm ngắn trên điện thoại thông minh, máy tính, dẫn người tham gia qua 05 “Điểm hẹn” với những quy định pháp luật mới gắn trực tiếp với quyền, nghĩa vụ của người dân.
Điểm khác biệt là mỗi lượt thi có thời gian chỉ 5 phút, biết ngay kết quả và được tổ chức theo từng ngày giúp người dân được tiếp cận với pháp luật thông qua những trải nghiệm ngắn, dễ tham gia và lặp lại đều đặn; từ bộ câu hỏi, bộ giao diện riêng của cuộc thi đến vận hành trên nền tảng số đều do Sở Tư pháp trực tiếp thực hiện, giúp kiểm soát độ chính xác của nội dung ngay từ đầu với chi phí tiết kiệm.
Để bảo đảm công bằng trong tiếp cận pháp luật, chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận, không tạo thêm khoảng cách số. Tại Hà Tĩnh, với đặc thù địa bàn có nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc ứng dụng công nghệ cần được triển khai đồng bộ với duy trì, phát huy hiệu quả các hình thức phổ biến pháp luật trực tiếp, hệ thống thông tin cơ sở và vai trò của đội ngũ tuyên truyền viên, hòa giải viên. Điều quan trọng là phải bảo đảm mọi người dân, dù ở địa bàn hay điều kiện tiếp cận nào, đều có cơ hội tìm hiểu, được hướng dẫn và hỗ trợ thực hiện các quyền, nghĩa vụ pháp lý của mình.
Bởi suy cho cùng, thước đo của chuyển đổi số không nằm ở mức độ hiện đại của công nghệ được ứng dụng, mà ở giá trị thực chất mà công nghệ mang lại cho người dân, đặc biệt là những đối tượng cần được hỗ trợ nhiều nhất. Đây cũng là yêu cầu để chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thực sự hướng đến mục tiêu lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật và không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển.
Để tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành chuẩn mực hành động
Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, việc gắn các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật với yêu cầu nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật đã bước đầu tạo ra những chuyển biến tích cực trong nhận thức và phương thức tổ chức thực hiện của các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác này vẫn còn những hạn chế cần được nhìn nhận và khắc phục. Việc triển khai ở một số cơ quan, địa phương chưa thực sự đồng đều; nội dung, hình thức tổ chức có nơi còn thiếu chiều sâu, chưa tạo được sức lan tỏa và những chuyển biến tương xứng trong thực tiễn.
Những khó khăn về nhân lực, kinh phí, hạ tầng công nghệ thông tin cũng đặt ra không ít thách thức đối với yêu cầu đổi mới, nhất là trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Song, khó khăn về nguồn lực mới chỉ là một phần nguyên nhân; điều quyết định để tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành chuẩn mực hành động là sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm và cách thức phối hợp trong toàn hệ thống. Người đứng đầu phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, lựa chọn vấn đề trọng tâm và chịu trách nhiệm về chất lượng, hiệu quả thực hiện; mỗi hoạt động hưởng ứng gắn với nhiệm vụ cụ thể của đơn vị, khuyến khích cơ sở sáng tạo cách làm phù hợp; đội ngũ thực thi công vụ làm đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch trong giải quyết công việc, chủ động hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của người dân, doanh nghiệp.

Niềm tin xã hội vào pháp luật không thể được tạo dựng chỉ bằng thông điệp tuyên truyền nếu việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn còn thiếu nhất quán, chậm trễ hoặc gây phiền hà. Vì thế, tính nêu gương, kỷ luật công vụ và chất lượng phục vụ chính là thước đo trực tiếp của văn hóa tuân thủ pháp luật. Tinh thần ấy cũng cần được thể hiện trong cách đánh giá kết quả, chuyển mạnh từ đếm số lượng hoạt động sang đo lường tác động thực tế. Phản hồi của người dân, doanh nghiệp phải được coi là nguồn dữ liệu quan trọng để điều chỉnh nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành; những mô hình hiệu quả được duy trì, tổng kết và nhân rộng trên cơ sở kết quả có thể kiểm chứng.
Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 trong dấu mốc 80 năm bản Hiến pháp đầu tiên của đất nước là dịp để Hà Tĩnh tiếp tục khẳng định một yêu cầu có tính nguyên tắc: pháp luật chỉ thực sự phát huy vai trò khi vừa được tôn trọng như chuẩn mực chung, vừa được vận dụng đúng đắn để giải quyết các vấn đề của phát triển và đời sống.
Đổi mới hoạt động hưởng ứng, vì vậy, không phải làm cho Ngày Pháp luật sôi nổi hơn trong một khoảng thời gian nhất định, mà là tạo chuyển biến bền bỉ về trách nhiệm của bộ máy nhà nước, về năng lực tiếp cận và sử dụng pháp luật của người dân, về ý thức tuân thủ của doanh nghiệp. Khi tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành lựa chọn tự giác và chuẩn mực thường ngày, đó mới là giá trị sâu xa, lâu dài mà Ngày Pháp luật hướng tới; đồng thời là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh xây dựng môi trường phát triển minh bạch, kỷ cương, an toàn và bền vững.