Hà Nội: Thực hiện quy định về cho thuê đất và bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Thực hiện bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy định của pháp luật

Tại Công văn này, UBND TP yêu cầu các sở, ban, ngành TP và UBND các xã, phường căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao, tổ chức nghiên cứu, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết nêu trên; bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục đích, đúng đối tượng và đúng quy định của pháp luật.

TP Hà Nội giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Thuế TP Hà Nội, các Sở Tài chính, Tư pháp, Xây dựng, Quy hoạch - Kiến trúc và các đơn vị liên quan, xây dựng quy trình phối hợp triển khai thực hiện việc tạm nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. Tổ chức tập huấn cho các cơ quan, đơn vị về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Kiểm tra, hướng dẫn UBND cấp xã và đơn vị làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thực hiện đúng quy định.

Sở Tài chính phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cân đối, điều chỉnh nguồn vốn ngân sách đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn cho bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và nhu cầu xây dựng khu tái định cư theo quy định của pháp luật.

Sở Xây dựng rà soát nhu cầu và quỹ nhà tái định cư, trình UBND TP bố trí quỹ nhà tái định cư phục vụ nhu cầu tái định cư của các dự án. Hướng dẫn UBND cấp xã giải quyết những vướng mắc trong việc bồi thường, hỗ trợ tài sản trên đất.

Thanh tra TP theo chức năng, nhiệm vụ được giao tổ chức thanh tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện.

Các sở, ngành liên quan có trách nhiệm phối hợp, tham gia thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với những nội dung thuộc chức năng quản lý nhà nước của cơ quan, đơn vị mình.

Nghị quyết số 36/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 của HĐND TP quy định một số nội dung về cho thuê đất; tạm nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn TP Hà Nội (thực hiện theo điểm a, c khoản 2 Điều 24 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16) được ban hành nhằm thiết lập khung pháp lý thống nhất, minh bạch, rút ngắn quy trình, tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án lớn, quan trọng, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô.

Nghị quyết gồm 3 chương và 11 điều, bao gồm nhiều chính sách mới, có tính vượt trội so với quy định hiện hành giúp khơi thông nguồn lực đất đai trên địa bàn TP, tạo được sự đồng thuận, nhất trí cao của người bị thu hồi đất bàn giao mặt bằng thực hiện dự án; từ đó góp phần tăng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công, đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số của TP.

Trong đó, đáng chú ý, Nghị quyết quy định, căn cứ quỹ đất, tài sản gắn liền với đất do Nhà nước giao quản lý, UBND cấp xã được cho thuê đất ngắn hạn theo quy định của UBND TP. Đây là điểm mới của TP Hà Nội nhằm khơi thông nguồn lực đất đai tại địa phương, tăng thu ngân sách.

Bởi, theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành, việc cho thuê quỹ đất ngắn hạn do tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện (khoản 1 Điều 43 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP của Chính phủ) trên cơ sở căn cứ quỹ đất, tài sản gắn liền với đất do Nhà nước giao quản lý (tại khoản 1 Điều 113 Luật Đất đai năm 2024 và Quyết định số 25/2025/QĐ-UBND ngày 28/3/2025 của UBND TP).

Tuy nhiên, đối với quỹ đất thu hồi tại khu vực nông thôn do UBND cấp xã quản lý (tại khoản 5 Điều 86 Luật Đất đai) chưa có cơ chế cho phép UBND cấp xã được khai thác, cho thuê tạm quỹ đất. Việc này khiến UBND cấp xã phải bố trí nhân lực, thời gian để quản lý, chống lấn chiếm, lãng phí nguồn lực đất đai hiện có tại địa phương.

Nghị quyết cũng quy định về tạm nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; áp dụng đối với các trường hợp xác định giá đất cụ thể được quy định tại các điểm a, b, đ thuộc khoản 1 Điều 160 Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết số 254/2025/QH15 ngày 11 tháng 12 năm 2025 của Quốc hội.

Việc tạm nộp tiền sử dụng đất giúp Ngân sách TP thu được ngay nguồn lực tài chính lớn. Đồng thời, nhà đầu tư tạm nộp số tiền sử dụng đất, tiền thuê đất được triển khai thực hiện các bước thủ tục tiếp theo về đất đai theo quy định giúp đẩy nhanh tiến độ thực hiện các Dự án trên địa bàn TP, sớm đưa nguồn lực vào phát triển kinh tế xã hội, tránh lãng phí. Chính sách này đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư và không gây thất thoát ngân sách nhà nước.

Việc tạm nộp tiền sử dụng đất mang lại nhiều ưu điểm. Cụ thể, giúp ngân sách TP thu được ngay nguồn lực tài chính lớn; nhà đầu tư được triển khai thực hiện các bước thủ tục tiếp theo về đất đai theo quy định (sau khi tạm nộp tiền), giúp đẩy nhanh tiến độ thực hiện các Dự án trên địa bàn TP, sớm đưa nguồn lực vào phát triển kinh tế xã hội, tránh lãng phí; đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư và không gây thất thoát ngân sách nhà nước

Quy định nêu trên không áp dụng đối với các trường hợp điều chỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất mà làm thay đổi diện tích, mục đích sử dụng đất, thời hạn sử dụng đất; quyết định điều chỉnh quy hoạch xây dựng chi tiết theo quy định của pháp luật về quy hoạch xây dựng; điều chỉnh thời hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất và các trường hợp áp dụng Bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất để tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất.

Hài hòa lợi ích của Nhà nước với người bị thu hồi đất

Một nội dung đáng chú ý tại Nghị quyết là quy định về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất. Nghị quyết nêu rõ, đối với công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đang sử dụng, phải di chuyển thì mức bồi thường bằng tiền tính bằng giá trị xây dựng mới của công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương theo quy định. Đơn vị quản lý, sử dụng, khai thác công trình có trách nhiệm xây dựng mới, di chuyển công trình; nếu công trình không còn sử dụng thì không được bồi thường.

Trường hợp các đơn vị có tài sản có văn bản đề nghị được nhận bồi thường bằng hoàn trả công trình, căn cứ tình hình thực tiễn, UBND cấp xã quyết định sử dụng kinh phí bồi thường trên để xây dựng công trình và hoàn trả, bàn giao cho đơn vị có tài sản.

Đây là quy định mới của TP. Trước đây, các Quyết định của UBND TP triển khai Luật Đất đai năm 2013 đã quy định việc bồi thường đối với công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đang triển khai trên địa bàn TP theo phương án giá trị bồi thường, hỗ trợ được phê duyệt là kinh phí để đơn vị trực tiếp làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tổ chức thực hiện di chuyển, xây dựng công trình và hoàn trả, bàn giao cho đơn vị có tài sản.

Hiện nay, theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, khi Nhà nước thu hồi công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội gắn liền với đất thì sẽ thực hiện bồi thường bằng tiền, đơn vị quản lý công trình có trách nhiệm di chuyển công trình và đầu tư xây dựng mới.

Tuy nhiên, việc đầu tư xây dựng mới phụ thuộc vào kế hoạch triển khai đầu tư của đơn vị hoặc kế hoạch đầu tư công nên gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai giải phóng mặt bằng đối với các công trình này (đặc biệt là các công trình điện, viễn thông, cấp, thoát nước,…; việc chậm xây dựng mới các công trình sau thu hồi ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của các hộ gia đình, cá nhân trong khu vực).

Do vậy, UBND cấp xã và các đơn vị có tài sản thường xuyên kiến nghị được bồi thường bằng hoàn trả công trình nhằm đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng và đáp ứng nhu cầu về đầu tư xây dựng mới công trình sau thu hồi, phục vụ sinh hoạt, sản xuất của người dân.

Qua đó, việc triển khai công tác giải phóng mặt bằng đối với các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội sẽ được tiến hành thuận lợi, nhanh chóng, tạo được sự đồng thuận, nhất trí cao của đơn vị có tài sản, đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước với người bị thu hồi đất và đồng bộ chính sách của TP trước đây.

Về hỗ trợ đối với tài sản, Nghị quyết quy định, công trình xây dựng không hợp pháp xây dựng trên đất đủ điều kiện được bồi thường từ ngày 1/7/2014 đến trước ngày 1/8/2024, không vi phạm pháp luật đất đai sẽ được hỗ trợ bằng 20% mức bồi thường theo quy định, diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất tối đa tại địa phương.

Theo quy định tại Quyết định số 40/2026/QĐ-UBND ngày 02/4/2026 của UBND TP, công trình xây dựng không hợp pháp xây dựng trên đất đủ điều kiện được bồi thường trước ngày 1/7/2014, không vi phạm pháp luật đất đai được hỗ trợ bằng 50% mức bồi thường theo quy định, diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất tối đa tại địa phương.

Tuy nhiên, quá trình triển khai công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn TP phát sinh các trường hợp xây dựng công trình không hợp pháp trên đất đủ điều kiện bồi thường do các nguyên nhân khách quan và chủ quan (công tác quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn chưa sát sao; một bộ phận người dân chưa nắm rõ các quy định của pháp luật khi xây dựng công trình trên đất,...).

Do đó, việc bổ sung quy định về hỗ trợ đối với công trình này nhằm giảm thiệt thòi cho người bị thu hồi đất, công trình trên đất và có thêm kinh phí để tạo lập chỗ ở mới.

Ngoài ra, Nghị quyết cũng quy định việc hỗ trợ, tái định cư đối với trường hợp sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, có khuôn viên riêng, sử dụng riêng trước ngày 1/7/2006, không thuộc trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền.

Theo đó, hộ gia đình, cá nhân sử dụng nhà ở tại các khu tập thể chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, có khuôn viên riêng, sử dụng riêng, không thuộc trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền được hỗ trợ 60% giá trị bồi thường đối với nhà và đất bị thu hồi, diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất ở theo quy định của UBND TP.

Ngoài khoản hỗ trợ trên, hộ gia đình, cá nhân không còn đất ở, nhà ở nào khác trên địa bàn xã, phường nơi có đất bị thu hồi thì được mua 1 căn hộ tái định cư theo quy định của UBND TP.

Theo UBND TP Hà Nội, thực hiện Luật Đất đai và các Nghị định hướng dẫn thi hành, UBND TP đã ban hành Quyết định số 40/2026/QĐ-UBND ngày 02/4/2026; trong đó hỗ trợ 60% giá trị nhà và 60% giá trị đất đối với diện tích đất có nhà ở trường hợp sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước; các trường hợp này không được mua nhà ở tái định cư.

Quá trình triển khai Luật Đất đai có vướng mắc do các khu tập thể được hình thành trước ngày Luật Nhà ở có hiệu lực (ngày 1/7/2006) có diện tích nhỏ, giá trị thấp, các hộ không có điều kiện để tạo lập nhà ở sau thu hồi. Do vậy, UBND TP đề xuất, ngoài hỗ trợ theo quy định của Luật Đất đai, các hộ không còn chỗ ở nào khác trên địa bàn cấp xã được tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Ngoài ra, Nghị quyết cũng bổ sung trường hợp được giao đất ở hoặc bố trí nhà ở tái định cư đối với hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, bao gồm trường hợp Nhà nước thu hồi hết đất ở mà hộ gia đình, cá nhân còn đất ở, nhà ở khác trên địa bàn xã, phường nơi có đất thu hồi nhưng diện tích nhỏ hơn diện tích tối thiểu được phép tách thửa tại địa phương và trường hợp Nhà nước thu hồi một phần đất ở mà không được xây dựng nhà ở tại diện tích đất còn lại.