Hà Nội thông qua nghị quyết xử lý 12 dự án vi phạm: Xử nghiêm sai phạm, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân
Tại Kỳ họp thứ 7, HĐND TP khóa XVII, HĐND TP đã thông qua Nghị quyết Quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả đối với 12 công trình, dự án tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng kéo dài, gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị trên địa bàn TP Hà Nội.
Việc TP Hà Nội dựa trên Luật Thủ đô để ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các dự án vi phạm trật tự xây dựng lâu năm được đánh giá là cách làm chủ động, sáng tạo, bảo đảm hài hòa giữa nguyên tắc thượng tôn pháp luật, quyền lợi chính đáng của hàng vạn người dân.
Chủ động xây dựng hành lang pháp lý để xử lý những vướng mắc
Theo UBND TP Hà Nội, nhiều năm qua, tình trạng vi phạm trật tự xây dựng tại TP vẫn diễn biến phức tạp; nhiều công trình xây dựng sai phép, không phép, sai quy hoạch, sai thiết kế chưa được xử lý dứt điểm.
Mặc dù còn tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng và chưa hoàn tất các thủ tục pháp lý liên quan đến nghiệm thu công trình đưa vào sử dụng, trên thực tế, nhiều chủ đầu tư tại các dự án này đã bàn giao căn hộ cho khách hàng đến sinh sống.
Điển hình cho tình trạng vi phạm pháp luật về đất đai, trật tự xây dựng trên địa bàn TP là một số công trình, dự án do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư. Các dự án này đã được cơ quan thanh tra, kiểm tra chỉ ra các sai phạm nghiêm trọng liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch và trật tự xây dựng.
Tuy nhiên, đến nay các vi phạm vẫn chưa được xử lý dứt điểm, gây nên nhiều hệ lụy cho xã hội như: Quá tải về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; đơn thư khiếu kiện kéo dài cho người mua nhà không được cấp sổ đỏ…
Trên cơ sở kết quả làm việc, rà soát, đối chiếu giữa các sở, ngành và UBND các phường, xã, TP Hà Nội đã xác định các dự án có vi phạm nghiêm trọng do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư gồm CT6 Kiến Hưng, CT5 Tân Triều, VP3, VP5, VP6, HH1, HH2, HH3, HH4 Linh Đàm, CT8 và CT10 Đại Thanh, CT11 và CT12 Kim Văn Kim Lũ, Khu nhà ở Xa La.
Trong đó, chủ đầu tư đã xây dựng sai quy hoạch, tăng diện tích sàn, chia nhỏ căn hộ, tăng số lượng căn hộ làm tăng quy mô dân số (tổng số căn hộ theo quy hoạch hoặc giấy phép xây dựng là 6.759, thực tế hiện nay lên đến 24.943 căn hộ, tăng 18.184 căn hộ), gây áp lực lên hạ tầng của khu vực, giảm chất lượng cuộc sống của người dân.
Tuy nhiên, các dự án được xây dựng từ lâu, đến nay dân cư đã sinh sống ổn định, một số dự án đã được Sở Tài nguyên và Môi trường (cũ) cấp Giấy chứng nhận cho các căn hộ. Việc xử lý các sai phạm buộc tháo dỡ công trình vi phạm và di dời toàn bộ các căn hộ thuộc phần diện tích vi phạm theo đúng quy định với số lượng lớn có thể gây ảnh hưởng đến trật tự, an sinh xã hội và khiếu kiện tập trung đông người.
Từ thực tế đó, UBND TP Hà Nội đã trình và HĐND TP tại Kỳ họp thứ 7 vừa qua đã thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại, vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại một số dự án trên địa bàn TP (thực hiện khoản 2 Điều 8 và khoản 4 Điều 14 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16).
Theo nội dung Nghị quyết được thông qua, đối với công trình, hạng mục công trình thuộc diện phải phá dỡ, phải di dời toàn bộ cư dân và tài sản ra khỏi khu vực liên quan.
Với các căn hộ, diện tích vi phạm tại những công trình được phép tồn tại có điều kiện, việc di dời được thực hiện tại khu vực khối đế, tầng kỹ thuật hoặc diện tích sinh hoạt cộng đồng để hoàn trả công năng theo quy hoạch được duyệt hoặc chuyển đổi sang chức năng công cộng phù hợp với thực tế dự án theo quyết định của UBND TP.
Đối với công trình nhà ở thấp tầng được phép tồn tại, chủ đầu tư phải cải tạo, chỉnh trang theo phương án được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.
Nghị quyết quy định Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm ban hành quyết định buộc phá dỡ công trình, hạng mục công trình vi phạm trên địa bàn; đồng thời đôn đốc, kiểm tra và giám sát chủ đầu tư tổ chức thực hiện.
Chủ đầu tư phải lập phương án phá dỡ, tổ chức thực hiện các thủ tục thiết kế, biện pháp thi công, bảo đảm an toàn và chịu toàn bộ chi phí liên quan.
Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định buộc phá dỡ có hiệu lực, chủ đầu tư phải hoàn thành việc lựa chọn đơn vị tư vấn, bố trí kinh phí và công khai kế hoạch di dời, phá dỡ.
Trường hợp chủ đầu tư không tự giác chấp hành, UBND cấp xã tổ chức cưỡng chế phá dỡ; chi phí cưỡng chế và phá dỡ do chủ đầu tư chi trả.
Việc phá dỡ phải bảo đảm an toàn cho người, tài sản, công trình lân cận và vệ sinh môi trường.
Nếu phương án phá dỡ toàn bộ hoặc một phần công trình không bảo đảm an toàn hoặc không khả thi về kỹ thuật, UBND cấp xã phối hợp các cơ quan liên quan đánh giá, đề xuất phương án để UBND TP quyết định.
Giải quyết triệt để vi phạm, bảo đảm quyền lợi của người dân
Theo nhiều ý kiến chuyên gia, đây là Nghị quyết mang tính nhân văn, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong tư duy quản trị đô thị của TP Hà Nội.
Trong đó, một điểm quan trọng của Nghị quyết là không lựa chọn cách xử lý cơ học, cực đoan mà phân loại từng công trình, từng hạng mục trên cơ sở quy hoạch, hiện trạng, an toàn chịu lực, phòng cháy, chữa cháy và khả năng đáp ứng hạ tầng.
Đồng thời, TP không đánh đồng trách nhiệm của chủ đầu tư với quyền lợi của những người dân đã bỏ tiền mua nhà, sinh sống ổn định và không có lỗi trong các vi phạm. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền sở hữu tài sản và quyền lợi chính đáng của người dân.
Theo Nghị quyết, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ tài chính, nộp lại lợi ích bất hợp pháp và toàn bộ chi phí khắc phục hậu quả.
Đối với cư dân thuộc diện phải di dời do vướng phần công trình phải phá dỡ, chuyển đổi công năng được nhận tiền bồi thường, được ưu tiên mua nhà ở tại các dự án do chủ đầu tư thực hiện hoặc mua/thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.
Đồng thời, cư dân cũng được hỗ trợ ổn định sản xuất kinh doanh (mức tương đương 6 tháng lương tối thiểu vùng, chi trả một lần) cho cư dân có nguồn thu nhập duy nhất từ hoạt động kinh doanh tại phần khối đế bị chuyển đổi công năng.
TS Trần Minh Sơn, Chuyên viên cao cấp Bộ Tư pháp, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp cho rằng, việc HĐND TP ban hành nghị quyết thể hiện trách nhiệm của chính quyền trước những tồn tại lịch sử, đồng thời mang giá trị nhân văn sâu sắc.
Theo ông Trần Minh Sơn Sơn, một trong những vấn đề lớn nhất cần giải quyết là tình trạng quyền sở hữu nhà ở của nhiều hộ dân bị “treo” trong thời gian dài. Người dân đã bỏ tiền mua nhà, nhận bàn giao và sinh sống nhưng vẫn phải đối diện với sự bất an về pháp lý, hạn chế trong thực hiện quyền đối với tài sản.
Thay vì né tránh hoặc chỉ áp dụng các biện pháp hành chính một cách cứng nhắc, TP Hà Nội đã chủ động xây dựng hành lang pháp lý để xử lý những vướng mắc, hướng tới bảo vệ quyền an cư của người dân.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa ở chỗ phân định trách nhiệm giữa chủ đầu tư có hành vi vi phạm và người mua nhà không trực tiếp quyết định việc xây dựng sai phép, tăng diện tích sàn, tăng số căn hộ hoặc thay đổi công năng công trình.
TS Trần Minh Sơn nhấn mạnh, giá trị nhân văn của chính sách nằm ở việc không để những người mua nhà hợp pháp, ngay tình phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của doanh nghiệp. Nhà nước vẫn phải xử lý nghiêm sai phạm, buộc chủ đầu tư khắc phục hậu quả và thu hồi lợi ích bất hợp pháp, nhưng không thể vì thế mà bỏ mặc quyền lợi của người dân.
Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) chỉ ra, tính nhân văn của chính sách thể hiện ở việc Nhà nước không bỏ mặc người dân trước những hậu quả pháp lý phát sinh từ sai phạm của chủ đầu tư. Những tồn tại trong quá khứ cần được giải quyết bằng biện pháp cụ thể, thay vì tiếp tục để người dân sống trong tình trạng quyền sở hữu nhà ở chưa được xác lập đầy đủ, quyền định đoạt tài sản bị hạn chế và tương lai gia đình thiếu ổn định.
“Nhân văn không có nghĩa là hợp thức hóa sai phạm, càng không có nghĩa là miễn trách nhiệm cho chủ đầu tư. Nhân văn là xử lý nghiêm người có lỗi nhưng không đẩy những người không có lỗi vào hoàn cảnh phải gánh chịu những thiệt hại không đáng có. Đây cũng là thông điệp quan trọng của chính sách: Nhà nước kiên quyết lập lại trật tự, kỷ cương nhưng không bỏ quên quyền lợi của người dân”, luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.