Hà Nội: Quyết liệt xoá 'điểm nghẽn' về môi trường, xây dựng Thủ đô xanh, sạch, văn minh và đáng sống

Nhận diện điểm nghẽn, đẩy mạnh xử lý

Trong tiến trình đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội, Hà Nội đang phải đối mặt với áp lực môi trường ngày càng lớn. Mật độ phương tiện giao thông cao, hoạt động xây dựng diễn ra trên diện rộng, sản xuất công nghiệp, sinh hoạt đô thị và tình trạng đốt phụ phẩm nông nghiệp đều tạo ra những nguồn phát thải đáng kể. Trong đó, ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng sống của người dân.

Thực tế cho thấy, ô nhiễm không khí tại Hà Nội không xuất phát từ một nguồn thải riêng lẻ mà là kết quả tổng hợp của nhiều hoạt động, đồng thời chịu tác động của điều kiện khí tượng. Vào mùa khô, khi lượng mưa giảm, gió yếu và xuất hiện hiện tượng nghịch nhiệt, khả năng khuếch tán chất ô nhiễm bị hạn chế, khiến tình trạng ô nhiễm có nguy cơ gia tăng.

Nhận diện rõ tính chất phức tạp của vấn đề, Hà Nội xác định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ quan trọng, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển đô thị văn minh, hiện đại và nâng cao chất lượng sống của nhân dân.

Quan điểm này được cụ thể hóa thông qua chuỗi văn bản chỉ đạo, điều hành liên tục. Trong đó, trong năm 2026, TP đã ban hành nhiều văn bản nhằm tăng cường hiệu lực quản lý, điển hình là Công văn số 1342/UBND-TMĐT ngày 31/3/2026 về tăng cường bảo đảm vệ sinh môi trường; Công văn số 2986/UBND-NNMT về triển khai nhiệm vụ, giải pháp khắc phục các điểm nghẽn ô nhiễm môi trường.

Mới đây nhất, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường đã ký ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND ngày 15/10/2026 về tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn TP nhằm triển khai đồng bộ, quyết liệt các biện pháp kiểm soát nguồn phát thải, quan trắc, giám sát, dự báo, truyền thông và bảo vệ sức khỏe Nhân dân trên toàn TP; bảo đảm nguyên tắc “6 rõ” gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền.

Điểm đáng chú ý trong chuỗi chỉ đạo của TP Hà Nội là sự chuyển biến từ tư duy xử lý ô nhiễm khi đã phát sinh sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát ngay từ nguồn. TP không chỉ đặt ra yêu cầu chung về bảo vệ môi trường mà từng bước xác định rõ các lĩnh vực trọng tâm, phân công trách nhiệm và tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện.

Tại cuộc họp ngày 20/8/2026 về công tác duy trì vệ sinh môi trường và xử lý ô nhiễm không khí, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: “Chúng ta phải chuẩn bị trước một bước để có những giải pháp ứng phó ngay với tình trạng ô nhiễm môi trường, nhất là ô nhiễm không khí và vệ sinh môi trường”.

Người đứng đầu chính quyền TP yêu cầu trước mắt không để môi trường xấu đi, đồng thời từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn đang tồn tại. Các nguồn phát thải từ giao thông, công trình xây dựng, hoạt động phá dỡ, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và đốt rác phải được kiểm soát chặt chẽ.

Tại Kế hoạch số 400/KH-UBND, TP Hà Nội cũng yêu cầu tập trung kiểm soát các nguồn phát thải trọng điểm, trước hết là bụi từ hoạt động xây dựng, vận chuyển vật liệu, bụi đường, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, đốt rác và chất thải không đúng quy định; đồng thời kiểm soát nguồn giao thông, công nghiệp và các nguồn phát thải khác.

Đối với lĩnh vực xây dựng, UBND TP Hà Nội giao Sở Xây dựng chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp UBND các xã, phường lập danh mục các công trường, điểm phá dỡ, bãi tập kết vật liệu và điểm tiếp nhận phế thải; xác định rõ chủ đầu tư, nhà thầu, tuyến vận chuyển, thời gian hoạt động; ưu tiên kiểm soát các công trình đang đào đất, san nền, phá dỡ và công trình gần trường học, bệnh viện, khu dân cư…

Gắn bảo vệ môi trường với tổ chức lại không gian giao thông đô thị

Một trong những hướng đi thể hiện rõ sự đổi mới trong công tác quản lý môi trường của Hà Nội là kết hợp hoàn thiện thể chế với các giải pháp kỹ thuật, quản lý cụ thể. Trong đó, việc triển khai Vùng phát thải thấp là bước đi đáng chú ý, thể hiện định hướng gắn bảo vệ môi trường với tổ chức lại không gian giao thông đô thị.

Theo Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND ngày 26/11/2025 của HĐND TP về quy định thực hiện Vùng phát thải thấp trên địa bàn Hà Nội, TP từng bước thiết lập các khu vực hạn chế phương tiện có mức phát thải cao, khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông sạch và giao thông công cộng.

Trong giai đoạn triển khai Vùng phát thải thấp từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, TP Hà Nội tập trung thí điểm tại một số khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm kết hợp với tuyên truyền, hướng dẫn người dân, doanh nghiệp thích ứng với phương thức tổ chức giao thông mới; từng bước hoàn thiện hạ tầng giao thông công cộng, trạm sạc và các điều kiện phục vụ phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Đây không đơn thuần là giải pháp hạn chế khí thải từ phương tiện giao thông mà còn là công cụ quản lý đô thị theo hướng dài hạn.

Tuy nhiên, chính sách chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi cùng hạ tầng giao thông công cộng thuận tiện, cơ chế hỗ trợ phù hợp và lộ trình chuyển đổi khả thi. Bởi vậy, việc triển khai cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu giảm phát thải với nhu cầu đi lại, sinh hoạt và khả năng thích ứng của người dân.

Tại cuộc họp ngày 20/8/2026, Chủ tịch UBND TP Vũ Đại Thắng cũng lưu ý việc kiểm soát khí thải phương tiện phải thực hiện đúng lộ trình, thận trọng bởi đây là chính sách tác động trực tiếp đến người dân, phát sinh chi phí và yêu cầu tuân thủ mới. Quan điểm này đặt ra yêu cầu các cơ quan chức năng phải chuẩn bị đầy đủ điều kiện về hạ tầng, phương tiện và thông tin trước khi triển khai các biện pháp hạn chế phương tiện phát thải cao.

Một yêu cầu khác được TP quan tâm là nâng cao năng lực quan trắc, giám sát và cảnh báo chất lượng môi trường. Dữ liệu quan trắc không chỉ giúp phản ánh hiện trạng mà còn hỗ trợ nhận diện khu vực có nguy cơ ô nhiễm, dự báo diễn biến và lựa chọn thời điểm triển khai biện pháp ứng phó. Việc công khai thông tin chất lượng không khí cũng giúp người dân chủ động điều chỉnh hoạt động sinh hoạt, đi lại và tham gia giám sát công tác bảo vệ môi trường.

Đặc biệt, trong chỉ đạo về quản lý chất thải, Chủ tịch UBND TP Vũ Đại Thắng lưu ý xử lý rác không thể chỉ tập trung ở khâu cuối cùng mà phải đổi mới toàn bộ chu trình từ thu gom, vận chuyển đến xử lý. Điều này cho thấy yêu cầu quản lý môi trường cần được tiếp cận tổng thể, không chỉ xử lý hậu quả mà phải kiểm soát ngay từ khâu phát sinh chất thải.

Bên cạnh các giải pháp về thể chế và kỹ thuật, Hà Nội xác định tuyên truyền, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong bảo vệ môi trường. Do đó, TP đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng tới hình thành thói quen và trách nhiệm bảo vệ môi trường trong từng cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và mỗi người dân.

Để những chuyển biến bước đầu trở thành kết quả bền vững

Những nỗ lực triển khai đồng bộ các giải pháp bước đầu của TP Hà Nội được phản ánh qua các chỉ số môi trường. Theo thống kê của cơ quan chuyên môn TP, từ ngày 1/1 đến ngày 29/9/2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, tiệm cận mục tiêu 75% đặt ra cho cả năm 2026. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy các giải pháp kiểm soát nguồn thải và nâng cao nhận thức cộng đồng đang góp phần cải thiện chất lượng không khí.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đánh giá, trong thời gian gần đây, đặc biệt trong năm 2025-2026 TP Hà Nội đã triển khai quyết liệt, đồng bộ các biện pháp, từ việc ban hành chính sách, pháp luật triển khai Luật Thủ đô, Luật Bảo vệ môi trường và các luật khác liên quan; cho đến việc quản lý, kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải, bước đầu đã tạo ra chuyển biến quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường.

Trong đó, ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh đến việc xử lý chất thải rắn sinh hoạt của TP có chuyển biến mạnh mẽ, tỷ lệ xử lý bằng công nghệ đốt phát điện đạt 83%, chôn lấp giảm còn 17%.

Đồng thời, TP cũng đã đưa vào vận hành ổn định 2 nhà máy điện rác lớn; quản lý chất thải rắn xây dựng từng bước được tháo gỡ thông qua việc thiết lập mạng lưới điểm tập kết, xử lý tạm thời, ban hành quy định tạm thời 6 nhóm mã định mức cho hoạt động gia cố, tái chế chất thải rắn xây dựng, đất đào và bùn thải.

Bên cạnh đó, chất lượng môi trường không khí đã được cải thiện việc việc tăng cường mạng lưới quan trắc tự động; triển khai bước đầu Vùng phát thải thấp (LEZ) từ 01/7/2026; chuyển đổi giao thông xanh. Đáng lưu ý, TP Hà Nội cũng đã tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm.

Tuy vậy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cũng chỉ ra một số thách thức lớn đối với Thủ đô trong công tác này. Trong đó có vấn đề ô nhiễm không khí, nhất là bụi mịn PM2.5; tình hình ô nhiễm các sông, hồ, ao, nước thải các khu, cụm công nghiệp; rác thải tại đô thị, nhất là ở nông thôn, làng nghề, vùng ven đô, đáng lưu ý là rác thải xây dựng, rác thải sinh hoạt; cảnh quan môi trường. Về thể chế, quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật môi trường, nguồn lực, thực hiện cơ chế liên vùng còn chưa đáp ứng yêu cầu.

“Tôi cho rằng, có những biện pháp đơn giản nhưng Hà Nội có thể làm ngay. Cụ thể như, để giảm thiểu ô nhiễm không khí, cần kiểm soát chặt 3 nguồn phát thải là bụi từ giao thông, bụi từ hoạt động xây dựng, và đốt mở không kiểm soát; tăng cường phun nước, rửa đường, yêu cầu che chắn công trình và rửa xe trước khi rời công trường”, ông Tạ Đình Thi nhận định.

Cùng với đó là triển khai hiệu quả Vùng phát thải thấp tại khu vực đô thị trung tâm Hoàn Kiếm, thúc đẩy giao thông xanh; thúc đẩy phân loại rác tại nguồn và quy hoạch các điểm tập kết, trung chuyển rác thải; đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật môi trường; tập trung tháo gỡ khó khăn cho chất thải rắn xây dựng; bố trí kinh phí tương xứng với nhiệm vụ phân cấp cho cấp xã; đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cán bộ môi trường; tăng cường hệ thống quan trắc, giám sát và công khai chất lượng không khí với người dân; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Có thể thấy, bảo vệ môi trường đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực quản trị đô thị của Hà Nội. Việc TP đồng thời triển khai các giải pháp về thể chế, tổ chức giao thông, kiểm soát nguồn thải, quan trắc và nâng cao nhận thức cộng đồng cho thấy định hướng quản lý môi trường đang được tiếp cận theo hướng tổng thể, có trọng tâm và dài hạn.

Tuy nhiên, để những chuyển biến bước đầu trở thành kết quả bền vững, công tác chỉ đạo, điều hành cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng trách nhiệm rõ ràng, tiến độ thực hiện và các chỉ tiêu có thể đo lường.

Bảo vệ môi trường vì thế không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành chuyên môn mà phải trở thành yêu cầu xuyên suốt trong mọi hoạt động quản lý, phát triển của TP. Sự quyết liệt của chính quyền, trách nhiệm của doanh nghiệp và ý thức của mỗi người dân sẽ là những yếu tố quyết định để Hà Nội từng bước kiểm soát ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường, hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô xanh, sạch, văn minh và đáng sống.