Hà Nội: Mở rộng quyền thụ hưởng giá trị văn hóa của người dân bằng cách làm sáng tạo

Từng bước hình thành hệ thống sản phẩm văn hóa đặc trưng của Thủ đô

Tối 24/7 vừa qua, tại Rạp Đại Nam, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội ra mắt Chương trình nghệ thuật “Nét duyên Chèo Hà thành” của Nhà hát Chèo Hà Nội. Trong phát biểu khai mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Lê Thị Ánh Mai cho biết, thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và các chủ trương của Thành ủy, Kế hoạch của UBND TP Hà Nội về phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao đã tham mưu TP xây dựng các chương trình nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội, hướng tới biểu diễn thường xuyên, phục vụ Nhân dân và khách du lịch, từng bước hình thành những sản phẩm văn hóa đặc trưng của Thủ đô.

“Nét duyên Chèo Hà thành” là sự kết hợp giữa tinh hoa nghệ thuật Chèo truyền thống với hơi thở của Hà Nội hiện đại, được dàn dựng theo hướng vừa giữ gìn giá trị cốt lõi của nghệ thuật dân tộc, vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng đương đại. Điểm nhấn của chương trình là tăng cường sự tương tác giữa nghệ sĩ và người xem, giúp khán giả không chỉ thưởng thức mà còn có cơ hội khám phá những nét đặc sắc của nghệ thuật Chèo, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa sân khấu và công chúng, đặc biệt phù hợp với khán giả trẻ, học sinh, sinh viên và khách du lịch lần đầu tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Việc xây dựng chương trình với thời lượng phù hợp giúp khán giả có thể cảm nhận những giá trị tiêu biểu của nghệ thuật Chèo, từ đó khơi gợi sự yêu thích và nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về loại hình sân khấu truyền thống đặc sắc của dân tộc.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, trong bối cảnh các loại hình giải trí ngày càng đa dạng và nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của công chúng không ngừng thay đổi, việc đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với khán giả đòi hỏi những cách tiếp cận mới, đồng thời đổi mới phương thức thể hiện để phù hợp với khán giả đương đại, đặc biệt là khách du lịch và giới trẻ. “Nét duyên Chèo Hà thành” vì thế không chỉ là một chương trình biểu diễn nghệ thuật mà còn là bước khởi đầu cho chiến lược xây dựng hệ thống sản phẩm nghệ thuật mang thương hiệu Hà Nội, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, đưa các giá trị văn hóa truyền thống trở thành nguồn lực quan trọng trong phát triển bền vững của Thủ đô.

Đây cũng là sự kiện mở đầu cho chuỗi chương trình nghệ thuật mang thương hiệu Hà Nội sẽ lần lượt ra mắt trong thời gian tới, như “Chuyện Hà Nội - Một ngày rất Hà Nội”, “Người con gái Hà thành”, “Những người con Hà Nội” và chương trình mới của Nhà hát Múa rối Thăng Long. Thông qua việc đầu tư xây dựng các chương trình nghệ thuật chất lượng cao như vậy, TP Hà Nội không chỉ hướng tới bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống mà còn tạo ra những sản phẩm văn hóa có khả năng khai thác lâu dài, phục vụ đời sống văn hóa của Nhân dân, phát triển du lịch và quảng bá hình ảnh Thủ đô ngàn năm Văn hiến - Văn minh - Hiện đại.

Nghệ thuật đến với cộng đồng

Song song với việc đầu tư các chương trình nghệ thuật như “Nét duyên Chèo Hà thành”, Hà Nội cũng lựa chọn một hướng đi đầy sáng tạo là đưa nghệ thuật vượt ra ngoài không gian nhà hát để hiện diện gần hơn với đời sống người dân.

Theo hướng đó, từ cuối năm 2025, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã bắt đầu triển khai Dự án “Âm nhạc cuối tuần”. Được định kỳ tổ chức vào mỗi buổi chiều Chủ nhật hàng tuần tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, Dự án được Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội triển khai với kỳ vọng xây dựng nơi đây thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc, nơi âm nhạc vang lên giữa không gian lịch sử Hồ Gươm, tạo nên những trải nghiệm nghệ thuật gần gũi, hấp dẫn.

Cũng từ đầu tháng 2/2026 đến nay, Dự án “Âm nhạc cộng đồng” được ra mắt và đều đặn được tổ chức định kỳ vào tối Chủ nhật, cũng tại Nhà Bát Giác, Vườn hoa Lý Thái Tổ với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ, nhóm nhạc và các loại hình nghệ thuật đa dạng. Qua nhiều tháng duy trì đều đặn, đến nay, các dự án ngày càng thu hút nhiều khán giả và đang từng bước khẳng định vai trò của một không gian văn hóa cộng đồng giữa trung tâm Thủ đô.

Có thể thấy, đây là một thay đổi đáng chú ý trong tư duy tổ chức hoạt động văn hóa của TP Hà Nội. Thay vì chờ công chúng tìm đến nhà hát, TP chủ động đưa nghệ thuật ra không gian công cộng. Việc tổ chức tại không gian Nhà Bát Giác giúp cho các buổi biểu diễn không giới hạn người thưởng thức trong những khán phòng có số lượng chỗ ngồi nhất định mà mở rộng sân khấu ra giữa lòng đô thị, nơi mọi người đều có thể dừng chân, lắng nghe và cảm nhận, xóa nhòa khoảng cách giữa sân khấu và khán giả.

Một điểm đáng ghi nhận khác là hai dự án không chỉ mang đến các buổi biểu diễn miễn phí mà các chương trình đều được xây dựng với nội dung đa dạng. Từ nhạc jazz, nhạc truyền thống đến cải lương, dân ca, các chương trình dành cho thiếu nhi, nghệ sĩ trẻ hay xiếc, tạp kỹ đều lần lượt được giới thiệu. Sự kết hợp ấy giúp nhiều loại hình nghệ thuật vốn được cho là “kén người xem” tìm được công chúng mới.

Việc xây dựng một không gian văn hóa mở như vậy cũng khiến nghệ thuật không còn là một hoạt động mang tính sự kiện mà trở thành một phần trong nhịp sống của đô thị. Giữa không gian Hồ Hoàn Kiếm, người dân có thể ghé lại vài phút hoặc ngồi trọn vẹn một chương trình; du khách quốc tế có thể vô tình bắt gặp một buổi biểu diễn và cảm nhận đời sống văn hóa Hà Nội theo cách tự nhiên nhất. Theo cách đó, các chương trình không chỉ tạo thêm một điểm đến cuối tuần, mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu của mọi người với nơi mình đang sống, để từ những mùa hoa, những bài hát và những cuộc gặp gỡ bên Hồ Gươm, bản sắc Hà Nội tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống.

Quan trọng hơn, hai dự án đang từng bước hình thành thói quen thưởng thức nghệ thuật trong đời sống thường nhật trong cộng đồng, đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng. Người dân không còn là khán giả thụ động mà trở thành chủ thể tham gia vào đời sống văn hóa của TP. Đó cũng là cách Hà Nội cụ thể hóa mục tiêu lấy con người làm trung tâm của phát triển văn hóa, mở rộng quyền tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa cho mọi tầng lớp Nhân dân.

Đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh

Từ những chương trình nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội đến các sân khấu mở giữa không gian công cộng, những cách làm mới này của TP Hà Nội đang góp phần giải bài toán phát huy giá trị văn hóa trong bối cảnh mới. Khi cuối tuần trở thành dịp để người dân tìm đến những chương trình biểu diễn nghệ thuật giữa không gian công cộng, khi trẻ em lớn lên cùng những giai điệu dân ca, khi người trẻ dành thời gian lắng nghe một bản hòa tấu hay một trích đoạn chèo, văn hóa không còn là điều gì xa xôi mà trở thành một phần của đời sống thường nhật. Đó chính là nền tảng để xây dựng một xã hội sáng tạo.

Đó cũng là cách Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, lấy con người làm trung tâm của mọi chính sách phát triển văn hóa. Người dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người trực tiếp thụ hưởng những giá trị văn hóa; nghệ sĩ có thêm môi trường sáng tạo; còn TP có thêm những sản phẩm, những không gian và những trải nghiệm mang bản sắc riêng.

Khi văn hóa được đặt vào trung tâm của đời sống đô thị, khi người dân được tiếp cận nghệ thuật một cách tự nhiên và thường xuyên, khi mỗi chương trình đều góp phần kể câu chuyện về Hà Nội theo một cách riêng, thì văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực nội sinh của sự phát triển, đóng góp vào tăng trưởng của công nghiệp văn hóa, quảng bá hình ảnh Thủ đô và vun đắp một Hà Nội Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Sáng tạo - Hạnh phúc.